Lifestyle/Geschiedenis
924677611
Geschiedenis

Strijd om monding Schelde een van zwaarste gevechten WOII

’De vergeten slag’ zaterdag herdacht

De grootste operatie tijdens de Tweede Wereldoorlog op Nederlands grondgebied en een van de moeilijkste gevechten uit de hele oorlog. Zo omschrijven historici de slag om de Schelde waarvan de 75e verjaardag komend weekeinde in Terneuzen wordt herdacht.

Deze ’vergeten slag’, die onbekend is bij de meeste Nederlanders maar onder de Zeeuwen nog steeds leeft, vond in het najaar van 1944 plaats. De operatie wordt echter al aanstaande zaterdag herdacht omdat dan door koning Willem-Alexander het startschot wordt geven voor een jaar lang herdenking van de Bevrijding.

Vijf weken lang knokten Canadezen, Britten en Polen tegen de Duitsers om de strategische mond van de Schelde. Als de geallieerden die bezaten, konden zij hun troepen via Antwerpen veel beter bevoorraden dan via Normandië, waar zij enkele maanden eerder, op D-day, aan land waren gegaan.

Tussen 2 oktober en 6 november veroverde het Canadese Eerste Leger, dat bestond uit het Canadese 2e korps, met daarin onder andere de Poolse 1e Pantserdivisie, de Britse 49e divisie en de Britse 52e (Laagland) Divisie, en het Britse 1e korps Tholen, Noord- en Zuid-Beveland, Zeeuws-Vlaanderen en Walcheren. Met deze operatie was de gehele Westerschelde-oever in geallieerde handen. Nadat de Schelde en Westerschelde mijnenvrij waren gemaakt voer op 28 november het eerste konvooi de haven van Antwerpen binnen.

De slag om de Schelde was een bloedige strijd met landingen vanuit zee en gevechten op open terrein. De strijd kostte 2283 burgers en 7481 militairen het leven. Zo verdronken ondanks uitgestrooide waarschuwingsbriefjes 180 Zeeuwen, nadat Britse vliegtuigen de dijk bij Westkapelle op Walcheren hadden gebombardeerd. Het eiland kwam hierdoor deels onder water te staan zodat het voor de Duitsers moeilijker te verdedigen was. Veel Zeeuwse steden werden verwoest, zoals Vlissingen en Breskens.

Bij de strijd om het Brabantse Woensdrecht, de toegangspoort tot Zuid-Beveland leed het Black Watch Battalion van de Canadese 5e Infanteriebrigade in felle gevechten zulke zware verliezen, dat er bijna niets meer van overbleef.

Het hevigst was de strijd om Walcheren. Legendarisch is de slag om de Sloedam, een smalle verbinding tussen dat eiland en Zuid-Beveland. De 5e Canadese Infanteriebrigade, delen van de Britse 52e (Laagland) Divisie en de Calgary Highlanders vochten tegen de troepen van het Duitse 15e Leger en wisten na vijf dagen door te stoten naar Middelburg. „Op de Dam stonden Duitse soldaten met hun handen op hun hoofd. Ze waren zo tam als wat, je kon er niet bang voor zijn”, herinnerde een ooggetuige zich in een gedenkboek.

De slag om de Schelde vond plaats na de operatie Market Garden, de grote luchtlandingsoperatie in Zuid-Nederland, een maand eerder. Die liep vast bij Arnhem, onder andere omdat de bevoorrading van de geallieerde troepen niet via de Schelde en Antwerpen maar helemaal vanuit Normandië moest gebeuren. De Britse veldmaarschalk Bernard Montgomery heeft later toegegeven dat de geallieerden beter eerst Zeeland en de Scheldemonding hadden kunnen veroveren.

Een van zijn commandanten, luitenant-generaal Brian Horrocks schreef hier later over: „Het is nooit bij me opgekomen dat de Schelde vol mijnen zou liggen en dat we met de Antwerpse haven niets konden beginnen, als niet eerst de zeeweg erheen geveegd was en we de Duitsers van beide oevers hadden verdreven.” Nu moest dit alsnog gebeuren en werd kostbare tijd verloren. Die werd door de Duitsers gebruikt voor het Ardennenoffensief en de versterking van de verdedigingslinie langs de Rijn. Hierdoor werd de geallieerde opmars flink vertraagd en kon Nederland boven de rivieren nog niet worden bevrijd. De bewoners wachtte de vreselijke Hongerwinter.