Lifestyle/Wetenschap
940305913
Wetenschap

Internationale samenwerking leidt tot doorbraak

Wetenschappers ontcijferen brief uit 17e eeuw: ’Eureka-moment’

AMSTERDAM - Ze kregen hulp van wetenschappers van prestigieuze universiteiten van onder meer Oxford en Yale – en het is ze gelukt. Nederlandse onderzoekers zijn erin geslaagd een ongeopende brief uit de zeventiende eeuw te lezen met een innovatieve scantechnologie.

„Je hoopt, je bidt, je smeekt, maar zeker weten doe je het natuurlijk nooit, daarom is het ook zo’n enorme doorbraak”, reageert geschiedkundige David van der Linden van de Rijksuniversiteit Groningen tegenover RTV Noord.

Onderzoekers uit Groningen, Leiden en Utrecht konden de brief niet openen, omdat die mogelijk beschadigd zou worden. Het papier is in juli 1697 verstuurd en werd aangetroffen in een koffer van een postmeester uit Den Haag die in die periode leefde. Het briefje zou nooit aankomen.

De wetenschappers hoopten en hoopten. „Dus op het moment dat ik die brief onder ogen zag en de tekst kon lezen, heb je toch een lichtelijk eureka-moment”, aldus Van der Linden.

Oud-Frans

Afzender van de brief blijkt Jacques Sennacques, die het verstuurde aan Pierre Le Pers, een Franse koopman. De tekst is geschreven in het oud-Frans. Sennacques vroeg om een afschrift van een overlijdensbericht van ene Daniel Le Pers.

Om dat te kunnen lezen, werd hemel een aarde bewogen. Onderzoekers aan de Queen Mary University hebben het briefje ingescand met röntgen-microtomografie, een geavanceerde scantechnologie, doorgaans gebruikt om bijvoorbeeld botten en tanden te analyseren. Daarvan werden scans gemaakt, en uiteindelijk 3D-beeltenissen.

Daarna begon het werk pas: om de briefjes niet voor iedereen leesbaar te maken, werden ze toendertijd verzegeld. Er ontstond een brij van op- en onder elkaar liggende letters, beschrijven de wetenschappers tegenover RTV Noord. Het leek op ’een verkeerd gelegde puzzel’, aldus Van der Linden. Hij maakte samen met een onderzoeker van de Universiteit Utrecht een computeralgoritme. Dat duurde vier jaar. Maar alsnog kwam er mensenwerk aan te pas. Omdat hij en collega Rebekah Ahrendt de taal oud-Frans kennen, konden ze uiteindelijk de tekst begrijpen.

Het onderzoek is gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Communications. Van der Linden hoopt in de toekomst meer brieven te ontcijferen.