Lifestyle/Geschiedenis
979808328
Geschiedenis

Franse keizer stak in 1854 stokje voor invasieplan

Waarom beraamde kroonprins Leopold Belgische aanval op Nederland?

Kroonprins Leopold

Kroonprins Leopold

De negentienjarige Belgische kroonprins Leopold wilde in 1854 Nederland veroveren. De oorlogsplannen lagen klaar, ze hoefden alleen nog maar uitgevoerd te worden. Een wilde droom van een overambitieuze prins.

Kroonprins Leopold

Kroonprins Leopold

De jonge kroonprins Leopold, de latere koning Leopold II denkt graag groots. Het kersverse België, ontstaan in 1830 na afscheiding van Nederland, is in zijn ogen veel te onbeduidend. Het moet een prominente rol gaan vervullen op het wereldtoneel. Maar in tegenstelling tot Nederland, Frankrijk en Groot-Brittannië bezit België nog geen koloniën. Jaloers op hun economische verdienmodel, droomt Leopold van een wereldrijk waarin op alle continenten de Belgische driekleur zal wapperen: „Op dit vlak moeten wij de voorsprong inhalen die andere naties op ons genomen hebben”, mijmert de prins.

Koning Leopold II 1835-1909

Koning Leopold II 1835-1909

Ook over de geringe omvang van zijn land is de troonopvolger gefrustreerd. Het is zijn grote wens een België te creëren zo groot als Gallia Belgica, de Romeinse provincie waartoe ook Noord-Frankrijk, het westen van Duitsland en de zuidelijke provincies van Nederland behoorden.

Nuchter

Leopold is echter nuchter genoeg om niet de Duitse gebieden te bestormen, of in de clinch te raken met grootmacht Frankrijk. De enig resterende optie is dan ook een aanval op Nederland. Hiermee hoopt hij twee vliegen in één klap te slaan: gebiedsuitbreiding én toe-eigening van de Nederlandse koloniën.

Vertrouweling

In 1853 en 1854 stuurt Leopold zijn vertrouweling Adrien Goffinet naar Nederland met als opdracht de militaire slagkracht te bestuderen. De diplomaat levert een grondig uitgewerkte studie met tabellen en kaartjes van verschillende verdedigingswerken. Kwantitatief staat het Belgische leger er veel beter voor dan het Nederlandse. Zo telt het Nederlandse officierenkorps 1397 officieren, voor een groot deel oude mannen. Daar staan 2127 jonge en goedgetrainde Belgische officieren tegenover. Toch is waakzaamheid geboden: „Holland beschikt over kunstmatige overstromingen met rivieren als natuurlijke verdedigingsgordels”, meldt de verkenner. „De forten zijn in goede staat en perfect onderhouden.” Bovendien zijn de Nederlandse soldaten volgens hem ’heel nationaal gezond’.

19e eeuws kaartje van het grensgebied tussen Nederland en België

19e eeuws kaartje van het grensgebied tussen Nederland en België

Het plan is een bliksemoorlog waarbij het Belgische leger Nederland bij verrassing zal binnenvallen en Amsterdam binnen enkele dagen veroveren. Leopold denkt dat het meevalt met de Nederlandse vaderlandsliefde. Het verslag van Goffinet bevat namelijk een gedetailleerde analyse van de verschillende geloofsgroepen. Hieruit blijkt dat 38% van de Nederlandse bevolking katholiek is. Na eeuwenlang als tweederangsburgers te zijn behandeld, gelooft de kroonprins dat de rooms-katholieke bevolking in Zuid-Nederland zich massaal achter de Belgen zal scharen. Het sterkt hem in zijn gedachte ‘alle katholieke broeders onder één kroon te herenigen’, met de grote rivieren als noordgrens.

Machtsevenwicht

De reactie van de Europese mogendheden, met name Frankrijk, is cruciaal voor het welslagen van van de aanval op Nederland. „Over wat Europa zal zeggen of denken, ben ik maar weinig verontrust”, aldus Leopold. „Belangrijker is dat er niet wordt gereageerd”. De Franse keizer Napoleon III keurt de megalomane ambities van de Belgische kroonprins echter meteen af. Het zou het precaire machtsevenwicht in Europa alleen maar verstoren. Leopold is nu niet meer zo zeker van zijn zaak. Eind 1854 blaast hij het hele plan af.

Napoleon III

Napoleon III

Na een schimmige poging Luxemburg te annexeren richt inmiddels koning Leopold zijn pijlen dan maar op Congo. Het wordt zijn privébezit. Met desastreuze gevolgen. In zijn naam sterven tussen 1880 en 1910 10 miljoen Congolezen als gevolg van geweld en onderdrukking.