Lifestyle/Geschiedenis
989367719
Geschiedenis

Transvaal en Oranje-Vrijstraat legden het af tegen Britse overmacht

Europa liet Boeren 120 jaar geleden aan lot over

Vertrek van het Hollander korps op 6 oktober 1899.

Vertrek van het Hollander korps op 6 oktober 1899.

Europa kijkt toe terwijl de VS China en Iran onder druk zet. Honderdtwintig jaar geleden was het niet anders toen de landen op het Europese continent het almachtige Britse rijk zijn gang lieten gaan in zijn bloedige strijd tegen de Boeren in Zuid-Afrika.

Vertrek van het Hollander korps op 6 oktober 1899.

Vertrek van het Hollander korps op 6 oktober 1899.

Sympathie voor de boeren was er genoeg in Duitsland, Frankrijk en vooral Nederland. De boeren hadden immers Nederlandse wortels en spraken een soort Nederlands. Er vocht ook een ’Hollander korps’ mee bestaand uit Nederlanders die in de boerenrepublieken Transvaal en Oranje Vrijstaat woonden. Het stond onder leiding van advocaat en voormalig preses van het Leidsch Studenten Corps, Herman Coster, die in 1899 sneuvelde in de slag bij Elandslaagte.

Conflict

Maar het kabinet in Den Haag deed niks, behalve waarnemers sturen. Van hen sneuvelde luitenant Matthijs Nix. „Als je de verantwoordelijkheid hebt over een groot koloniaal rijk in Oost-Indië , dan ga je geen keet maken met de Britten”, legt militair historicus Cees Schulten, van wie deze maand het boek Buigen of barsten over de Tweede Boerenoorlog (1899-1902) is verschenen, uit. „Ook de Fransen, Duitsers en Russen wilden op dat moment geen conflict met het Britse rijk, dat toen het machtigste ter wereld was. Maar het volk liep achter de boeren aan. Er werden steunverenigingen opgericht. Die clubs zamelden bijvoorbeeld geld in voor ambulances.”

De Tweede Boerenoorlog was het vervolg van de Eerste Boerenoorlog (1880-81), waarin Transvaal erin slaagde zijn onafhankelijkheid te behouden. In de Tweede Boerenoorlog sloten de Britten de boerenbevolking op in kampen, waarin duizenden, vooral kinderen, omkwamen. De latere Britse premier Winston Churchill diende als militair en oorlogscorrespondent in de Boerenoorlog. Hij werd gevangen genomen maar wist te ontsnappen.

De Tweede Boerenoorlog was het vervolg van de Eerste Boerenoorlog (1880-81), waarin Transvaal erin slaagde zijn onafhankelijkheid te behouden. In de Tweede Boerenoorlog sloten de Britten de boerenbevolking op in kampen, waarin duizenden, vooral kinderen, omkwamen. De latere Britse premier Winston Churchill diende als militair en oorlogscorrespondent in de Boerenoorlog. Hij werd gevangen genomen maar wist te ontsnappen.

Maar het kabinet in Den Haag deed niks, behalve waarnemers sturen. Van hen sneuvelde luitenant Matthijs Nix. „Als je de verantwoordelijkheid hebt over een groot koloniaal rijk in Oost-Indië , dan ga je geen keet maken met de Britten”, legt militair historicus Cees Schulten, van wie deze maand het boek Buigen of barsten over de Tweede Boerenoorlog (1899-1902) is verschenen, uit. „Ook de Fransen, Duitsers en Russen wilden op dat moment geen conflict met het Britse rijk, dat toen het machtigste ter wereld was. Maar het volk liep achter de boeren aan. Er werden steunverenigingen opgericht. Die clubs zamelden bijvoorbeeld geld in voor ambulances.”

Slachtbank

Het wemelde rond de eeuwwisseling in Nederland van de liederen en gedichten over de dappere boeren die hun republieken Transvaal en Oranje Vrijstaat verdedigden tegen de annexatiedrang van „het inwendig verrotte Engeland”, zoals G.H. Priem schreef. Volgens L. Penning „bruist het vrije Hollandsche bloed de boer te krachtig door de aderen” om zich als een schaap naar de slachtbank te laten leiden. En Willem Kloos dichtte in 1900: „Gaat nu voor het laatst de zon van Holland tanen, die hoog en stout in ’t verre Zuiden stond?” Afrikaanse liedjes met zinsneden als die boere se kop es hard zijn ook nu populair.

President Paul Kruger van Transvaal vluchtte naar Nederland.

President Paul Kruger van Transvaal vluchtte naar Nederland.

Verder werd de heldenstatus van de boeren nog vergroot doordat de Nederlandse kranten hun krijgsverrichtingen, die in het begin redelijk succesvol waren, op de voet volgden.

Juichen

„Toen de Transvaalse president Paul Kruger met het Nederlandse oorlogsschip Gelderland in 1900 vluchtte voor de Britse troepen maakte hij, nadat hij in Marseille aan land was gegaan, een triomftocht door Frankrijk, Duitsland en Nederland”, vertelt dr. Schulten. „Op elk station stond een menigte te wachten om hem toe te juichen.” Beroemd is de scene in Den Haag, waar hij op het balkon van zijn kamer in Hotel Des Indes zwaaide naar het op het Voorhout verzamelde volk.

De president werd ontvangen door de 20-jarige koningin Wilhelmina, die weinig voor hem kon doen, behalve een aanbevelingsbrief sturen aan de Duitse keizer Wilhelm II, die echter geen tijd voor hem had. Een jaar eerder had de vorstin vergeefs een schrijven verzonden naar de Britse koningin Victoria, waarin ze Engeland opriep tot grootmoedigheid jegens de boeren.

Paul Kruger, die in Hilversum was gaan wonen, overleed in 1904 in Zwitserland waar hij vanwege longontsteking kuurde. Zijn lichaam werd vervoerd naar Nederland waar het tijdelijk werd bijgezet op de Haagse begraafplaats Oud Eik en Duinen. Dankzij zakenman Anthony Georg Möller, eigenaar van de Batavierlijn en man van kunstverzamelaarster Helene Müller, werd hij na vier maanden met de Batavier VI verscheept naar Transvaal. De namen van Paul Kruger en andere boerenleiders, als Christiaan de Wet, Piet Joubert en Koos de la Rey, leven nog voort in de straten van de ’Transvaalbuurten’ die begin vorige eeuw in Amsterdam, Den Haag en andere Nederlandse steden werden gebouwd. Een schrale troost.