Volg live via de tweets van @NielsRigter. Onder de tweets gaat de tekst over het debat verder.

De nieuwe coalitie van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie hamerde er in een marathondebat over het nieuwe kabinet keer op keer op: zij zijn bereid om te blijven praten over bijstelling van de plannen. „De samenwerking met de hele samenleving wordt cruciaal”, zegt CU-voorman Segers zelfs. Dat de partijen zeggen te willen praten, leverde in het debat vandaag vooralsnog weinig concreets op: een grote koerswijziging na kritiek van de oppositie is nog niet waar te nemen. De coalitiepartijen prijzen vandaag vooral hun eigen bereidheid tot het sluiten van een regeerakkoord.

De oppositie test vanavond of er echt een uitgestoken hand is en of het kabinet echt naar de oppositie wil luisteren. Asscher vraagt de coalitie om, bij het sluiten van nieuwe zorgakkoorden, de wijkverpleegkundigen te ontzien. Hij wordt daarbij gesteund door vrijwel de hele oppositie, de SGP uitgezonderd.

Coalitieland

CDA-voorman Buma toonde zich tevreden over het regeerakkoord: „Nederland is een coalitieland waar je moet geven en nemen. Anders kom je als land niet verder.” Hij wil graag samenwerken met anderen, maar ziet tot zijn spijt dat steeds meer partijen aan de zijlijn blijven staan en geen verantwoordelijkheid nemen. De christendemocraat wees vooral op de PVV, de SP en GL die afhaakte tijdens eerdere onderhandelingen. Plannen bijstellen wil hij wel, maar: „Ik ga geen goede plannen inleveren, voor slechte onbetaalbare plannen.” Volgens Buma gaat Nederland met dit kabinet iets meer naar het collectief kijken dan alleen naar het individu.

Transparanter

D66-leider Pechtold is voorzichtiger in zijn enthousiasme: „Ik ben niet ontevreden.” Hij ging uitgebreid in op de lange duur van de formatie en rakelde het stukgelopen huwelijk met GroenLinks nog eens op. De democraat vindt dat toekomstige onderhandelingen over een kabinet transparanter kunnen: „De grenzen mogen iets opgerekt worden. Bijvoorbeeld door meer zicht op de hoofdlijnen van de agenda te geven.”

De oppositie viel Pechtold aan over het schrappen van het raadgevend referendum. De partijleider zelf deed een handreiking naar de oppositie: „Dit is geen coalitie van 76 tegen 74 zetels. Ik zou tegen alle partijen willen zeggen: denk mee, doe mee en bouw mee.”

Debuut Dijkhoff

VVD’er Dijkhoff gebruikte zijn debuut als fractievoorzitter om ook een lofzang te houden op politieke samenwerking. Ook al is het regeerakkoord niet precies het VVD-programma, het wordt maar mooi wel breed gedragen, benadrukte hij vanmiddag. En met de andere partijen wil de liberaal ook in gesprek blijven over het bijstellen van plannen. Maar Dijkhoff vraagt van hen dan wel de verschillen niet ’tot op de vierkante milimeter’ op te zoeken.

Gewoon Nederlands

Bij de start van het debat over het nieuwe kabinet, kreeg premier Rutte vanochtend als eerst het woord. Hij sprak de zogenoemde regeringsverklaring uit. Het kabinet-Rutte III is volgens hem een „heel gewoon Nederlands kabinet”. Rutte benadrukte dat, in de Nederlandse traditie, de nieuwe regering een samenwerking is van heel verschillende partijen. „Maar het eindresultaat is bepaald geen waterig compromis geworden.” Ook hij benadrukte naar breed draagvlak te willen blijven zoeken.

Marathondebat

De Tweede Kamer buigt zich vandaag en morgen over de plannen van het nieuwe kabinet. Het debat begon dus met de zogenoemde regeringsverklaring door premier Rutte. In ongeveer een half uur vertelde hij wat zijn kabinet de komende jaren wil bereiken. Alle dertien partijen in de Tweede Kamer gaan daarop reageren. De fractieleiders hebben twintig tot veertig minuten spreektijd. Morgen reageert het kabinet op de kritiek.

Het debat duurde daarom tot laat in de avond. „Ons land wordt in de uitverkoop gedaan”, zei FvD-leider Baudet als laatste spreker even na elf uur ’s avonds.

Wilders botst

Geert Wilders van de PVV, de grootste oppositiepartij, beet vanochtend het spits af met de reacties vanuit de oppositie. Hij botste daarop met vrijwel de hele Kamer en behoort duidelijk niet tot de partijen die met de coalitie willen onderhandelen. De PVV’er vindt Rutte ’de grootste politieke leugenaar van de laatste tien jaar’. Wilders verlangt naar vroeger toen er onder meer nog geen ’islamisering’ en machtsoverdracht aan de EU was. „Ons land was ooit het mooiste land ter wereld.”

Volgens Wilders doet het nieuwe kabinet niets om terug te keren naar dat ideaalbeeld. Hij wijst bijvoorbeeld op het geld dat er wél is voor ontwikkelingssamenwerking en niet voor Nederland. „Afrika krijgt wél de Postcodekanjer.” Volgens Wilders zit het kabinet op de ’planeet Rutte, ver weg van de gewone wereld’. Dat het kabinet uit zo veel bewindslieden bestaat, zint hem ook niet. „Iedereen en z’n moeder heeft een baantje gekregen.”

Dat jusititeminister Grapperhaus in het verleden genade wilde tonen aan teruggekeerde Syrië-gangers, maakt hem volgens Wilders ongeschikt voor zijn functie. „Grapperhaus op Justitie is alsof je Harvey Weinstein minister van vrouwen-emancipatie maakt”, zei hij verwijzend naar de start van de MeToo-beweging.

Mohammeds

PvdA-voorman Asscher eiste tevergeefs excuses van Wilders omdat die zich zei te storen aan de vele Mohammeds in Nederland. De PvdA’er benadrukte dat er ook velen zijn met die naam die voor het algemeen belang vechten, bijvoorbeeld in ons Nederlandse leger. Dat Wilders een motie van wantrouwen in wil dienen tegen bewindslieden met een dubbele nationaliteit, in dit geval D66-minister Ollongren die ook Zweeds is, vindt Asscher ’zo plat als een dubbeltje’.

Bijna alle partijen vielen over Wilders heen. Ook de oppositiepartijen die eveneens kritiek hebben op het kabinet. Zo vond GL-leider Klaver Wilders’ verhaal ’een grijsgedraaide plaat’ en hij ziet bij de PVV vooral aandacht voor de islam terwijl Nederlanders meer zouden inzitten over de zorgplannen van het kabinet. SP-voorman Roemer en D66-leider Pechtold verweten Wilders discriminatie.

Wall Street

GroenLinks, SP en PvdA hebben de handen ineen geslagen en presenteren alternatieve plannen voor het kabinetsbeleid. Ze maken bij de kersverse coalitie weinig indruk. Die zien het vooral als lastenverzwaring. „Wat ik ervan heb gezien, is dat mensen bij links in ieder geval geen belastingverlaging hoeven te verwachten”, gruwelde D66-voorman Pechtold al.

GroenLinks-voorman Klaver snapt er echter niks van dat het kabinet kiest voor lastenverlichting ’voor Wall Street’ met het afschaffen van de dividendbelasting. Hij vindt verder dat het kabinet de juiste ambities heeft, maar in de praktijk te weinig verduurzaamt.

SP-leider Roemer noemde de linkse plannen niet een akkoord, maar „een sociale bijstelling”. Opvallend is dat alleen CU-voorman Segers de moeite nam om de socialist te bevragen over zijn verwijt dat het kabinet bezuinigt op de wijkverpleging. Hij wees er fijntjes op dat het een plan van SP zelf is.

Wantrouwen

PVV-leider Wilders kondigde eerder al aan dat hij twee moties van wantrouwen wil indienen. Een voor de nieuwe justitieminister Grapperhaus van het CDA omdat die te mild zou zijn voor terugkerende jihadstrijders. En een voor minister van Binnenlandse Zaken Ollongren (D66) omdat ze een dubbele nationaliteit (Zweeds) heeft.

Ollongren reageerde daar vanochtend vast op. „We moeten nog zien of het echt gebeurt. Ik vind het jammer en niet nodig. Het is niet een heel sterk begin van de heer Wilders.” FvD-leider Baudet zegt dat hij een dergelijke motie tegen Ollongren zal steunen. Hij vindt het niet kunnen dat een bewindspersoon ook onder een andere rechtsstaat valt.