Nieuws/Binnenland
1022154
Binnenland

Utrecht: alles rond de Dom

De stad Utrecht in één dag bekijken? Vergeet het maar! Een rondleiding met gids rondom de Domtoren duurt al bijna twee uur. En dan moeten we nog naar de musea, een wandeling over de Oudegracht en een vaartocht door de grachten maken, een bezoek brengen aan het Rietveld Schröderhuis een een kijkje nemen in sterrenwacht Sonnenborgh, naar hofjes, de leuke winkels in de Voorstraat en naar de Uithof en de Leidsche Rijn voor de bijzondere architectuur.

En zo kunnen we nog wel even doorgaan. Er zullen keuzes moeten worden gemaakt en een stadswandeling met de naam Hotspots lijkt ons een geschikte start. We beginnen op het Domplein en aan de voet van de 112 meter hoge Domtoren (de hoogste kerktoren van Nederland, voor liefhebbers te beklimmen); midden in het historische centrum is de Domtoren de spil van deze prachtige stad en van het kerkelijk leven dat in de middeleeuwen hoogtij vierde.

Kenmerkend voor die tijd is een kerkenkruis, een groep kerken die samen op een plattegrond een kruis vormen. In Utrecht zijn dit de Dom, de Janskerk, de Pieterskerk, de Paulusabdij en de Mariakerk. Niet toevallig is de aan Sint-Maarten gewijde Dom de belangrijkste kerk: het was het symbool van het bisdom Utrecht. Volgend jaar worden, als een nieuwe attractie, in een schatkamer de archeologische vondsten getoond die op het Domplein zijn opgegraven.

 

Achter de Domkerk

Aan het drukke plein is tevens het Academiegebouw van de universiteit gevestigd, een gebouw in renaissancestijl en een uitbreiding van de aanvankelijke Latijnse school. Voor het gebouw is de tekst te lezen: ’De rechtvaardige zon verlicht ons’. Utrecht zou uitgroeien tot een echte studentenstad. De universiteit neemt in ons land, en binnen Europa, een vooraanstaande positie in; de meeste faculteiten zijn gehuisvest op de Uithof. Achter de Domkerk, aldus stadsgids Marie-Antoinette Kroone, waren in de zeventiende eeuw plekken waar mannen elkaar voor de herenliefde ontmoetten.

Dat leverde overigens de uitdrukking op ’hij is vanachter de Dom’, ofwel homofiel. Aan de nabijgelegen Pausdam staat een fraai pand, het Paushuis, dat Adriaan Florisz Boeijens aan het begin van de zestiende eeuw liet bouwen. Hij heeft zelf het huis nooit gezien. De goede man was bisschop en voordat hij het kon bekijken, werd hij in 1522, als enige Nederlander ooit, tot paus benoemd. Als Adrianus IV was hij zeshonderd dagen hoofd van de katholieke kerk. Voor de liefhebbers van architectuur: let op het pand op de hoek van de Nieuwe Gracht, als je met de rug naar het Paushuis staat. Een waar jugendstilpareltje.

 

Unieke grachten

De Nieuwe- en Kromme Nieuwe Gracht kruisen elkaar hier. Zij maken deel uit van een grachtenstelsel, waarvan de Oudegracht de belangrijkste en bekendste is. De grachten werden al in de middeleeuwen gegraven en hebben vergeleken met andere steden met grachten iets unieks. De voor de grachten weggehaalde grond werd indertijd gebruikt om de oevers op te hogen. Er kwam een weg langs de grachten en daaraan werden huizen gebouwd voor kapitaalkrachtige kooplieden, net als bijvoorbeeld in Amsterdam.

Rond de twaalfde eeuw kreeg men het idee om tunnels te graven van de gracht naar de huizen toe en zo ontstonden de werven en werfkelders die je nergens anders ter wereld ziet; er zijn nu bedrijfjes en horecagelegenheden in gevestigd. Nu we toch aan het terugkijken zijn: de Romeinen hebben een grote invloed gehad op het ontstaan van Utrecht. Rond 50 na Christus bouwden zij nabij het huidige Domplein het Castellum Trajectum, een fort als onderdeel van een verdedigingslinie langs de noordgrens van het Romeinse Rijk.

 

'Utreg'

Na het vertrek van de Romeinen hebben de Franken en de Friezen gevochten om dit bolwerk, dat bekend stond als Trecht. Dat werd later verbasterd tot Utrecht (‘Utreg’ is plat Utrechts).Weer terug naar de tegenwoordige tijd. Pratend over Utrecht kun je bijna niet om Henk Westbroek heen. De radio- en tv-man, oud-politicus (voor Leefbaar Utrecht), zanger bij Het Goede Doel en mede-eigenaar van rockcafé-restaurant Stairway to Heaven heeft in de loop der jaren zijn stempel gedrukt op de Domstad.

Zijn etablissement aan de Mariaplaats, waar live optredens plaatsvinden, ademt muziek: het interieur is een hommage aan poplegendes als Kurt Cobain van Nirvana, van wie er een gitaar hangt, terwijl een schilderij van overleden poplegenden als Jimi Hendrix en John Lennon het podium siert. Ook Ingmar Heytze is een bevlogen Utrechter. Hij heeft meerdere boeken geschreven over zijn stad en kent die als zijn broekzak. Lange tijd zonder Utrecht kan hij niet.

Architectuur

„Als ik weggeweest ben, voel ik me pas gelukkig als ik in de verte weer de Domtoren zie. Dan voel ik me weer thuis. De stad zit onder mijn huid en daar kan een mens zich nu eenmaal niet wassen. Gelukkig maar. Dat gevoel kunnen ze dus niet van me afnemen”, zegt hij. Leuke kroegen zijn volgens hem café Van Wegen en De Zes Vaatjes. Mocht er tijd over zijn om buiten het centrum te gaan kijken: De Uithof en Leidsche Rijn tonen fraaie eigentijdse architectuur van bekende architecten.

Zelf is hij gek op oude gebouwen; het oudste stenen pand is het rond 1300 gebouwde stadskasteel Oudaen, aan de Oudegracht. „De stad telt ruim 1400 panden die op de monumentenlijst voorkomen”, aldus Heytze. „Die alleen al maken een bezoek aan Utrecht meer dan de moeite waard.”