Nieuws/Binnenland

Het schouwspel zet ons in vuur en vlam

Gegrepen door het noorderlicht

Door door Wim Hoogland

De kapitein laat de lichten op het ijskoude achterdek van de Ms. Nordkapp doven. De snijdende vrieskou die ons net nog bijna deed besluiten de behaaglijke warmte van de salon op te zoeken, doet ons plotseling niets meer. Hoog boven ons ontvouwt zich het noorderlicht, een fantastisch schouwspel van groen licht en wisselende patronen dat ons in vuur en vlam zet. Koud? Koud is het op de Noordpool!

We zijn in Svolvaer, een havenstad op een van de Lofoten-eilanden in Noord-Noorwegen, aan boord gegaan van de Hurtigruten, van oudsher een vaste postbootverbinding die de havensteden aan de duizenden kilometerslange grillige kust van het land aandoet.

Vroeger een levensader in een land dat zelfs in de meest afgelegen uithoeken bewoond is, tegenwoordig vooral een toeristisch avontuur op moderne cruiseschepen, dat je door prachtige fjorden en langs de meest fantastische kusten en woeste kliffen voert. Hartje winter bijna tot aan de waterlijn bedekt met een dik pak sneeuw, maar dankzij de warme golfstroom zijn alle havens langs de Noorse kust, zelfs die voorbij de Noordkaap, het hele jaar ijsvrij.

Fabelachtig uitzicht

Ons clubje van noorderlichtjagers heeft aangemonsterd voor slechts één nachtelijke tocht, van Svolvaer naar Finsness, een ongeveer twaalf uur durende vaartrip langs enkele van de tientallen eilanden van de Lofoten. Een tocht die je ronkend in je hut maar ten dele hoeft te beleven, maar je kunt ook - zoals veel van de passagiers doen - onderuit gezakt in een gerieflijke stoel in een van de salons de hele nacht genieten van het fabelachtige uitzicht.

Speciaal voor deze gasten is de salon volkomen verduisterd. Het enige licht komt van de besneeuwde oevers en bergen waar je tussendoor vaart, hetgeen een bijzondere ervaring oplevert. Maar je kunt ook enkele dagen aan boord van de Nordkapp vertoeven, af en toe even uitstappen in een havenstad en via diverse etappes helemaal de Noordkaap ronden om pas in Kirkenes hoog boven in Noorwegen aan de Russische grens weer van boord te gaan. Wij hebben onze hoop gevestigd op dat ene nachtje aan boord van de Nordkapp, om vanaf een schip het unieke noorderlicht te beleven.

Onbekende fenomeen

De kans deze avond prijs te hebben, is aanzienlijk, zo voorspellen Rob Stammes en Therese van Nieuwenhoven ons een paar uur eerder. En Rob en Therese kunnen het weten. Het Nederlandse stel, afkomstig uit de winderige kop van Noord-Holland, streek enkele jaren geleden neer op de Lofoten en runt in Laukvik het Noorderlicht Centrum. Daar bouwde de instrumentenmaker met eigen hand een indrukwekkende reeks apparaten en instrumenten, waarmee hij bijna kan voelen of het in onze streken vrijwel onbekende fenomeen zich zal voordoen.

 

 

Want zoals toeristen uit alle uithoeken van de wereld hier neerstrijken om even het natuurverschijnsel te aanschouwen, zo joegen Rob en Therese hun droom achterna en maakten van het noorderlicht hun levenswerk. Bijna dagelijks ontvangen zij in het omgebouwde buurthuis dat ze in 2005 van de lokale gemeenschap mochten kopen groepen mensen en verzorgen ze lezingen over het noorderlicht. ,,We hebben hier ook twee appartementen die we verhuren. Nu zijn die volledig ingericht, maar in het begin kookten we ook voor de gasten. Alleen het toetje bleef vaak onaangeroerd. Zodra het noorderlicht opdook, vloog iedereen naar buiten", vertelt Therese, die tot haar vertrek naar de Lofoten Nederlandse les gaf aan inburgeraars. ,,Niemand wil daar ook maar iets van missen." Om dezelfde reden houden de gasten ook altijd hun schoenen aan, stelt Rob, zelf gehuld in een paar snelle gympen in plaats van een paar snowboots die je hier zou verwachten.

Bingo!

Ook de ultrakorte lezing die wij over het noorderlicht krijgen, wordt abrupt afgebroken. Met een schuin oog op het apparaat dat uitslaat zodra het natuurverschijnsel zich voordoet, zitten Rob en Therese juist te vertellen dat ze bijna aan hun centrum zitten gekluisterd en zich slechts per fiets en stepslee verplaatsen, als de bebaarde instrumentenmaker opveert en ons naar buiten jaagt. Bingo. Hoewel niet spectaculair en slechts van korte duur, is daar toch even het wonder. Het noorderlicht zien vanuit de voortuin van het Noorderlicht Centrum, dat kan geen toeval zijn. Maar Rob voorspelt ons meer deze avond. ,,Beloven gaat te ver. Het hangt van zoveel factoren af, maar de kans is groot dat jullie vanavond een fraai noorderlicht gaan beleven", zo zwaaien de import-Vikingen ons uit.

Aan boord van de Nordkapp stroomt die avond het achterdek vol. Toeristen uit alle werelddelen gaan er eens goed voor zitten. Verwacht geen wilde jonge hordes op de Hurtigruten. Vijftig plus is ruim vertegenwoordigd, hoewel toch opvallend veel jonge Japanse vrouwen zich ook aan boord bevinden. Het verhaal wil dat een Japanse vrouw het noorderlicht moet hebben gezien als ze zwanger wil worden van een jongetje. Dat vertelde een serveerster in Fins Lapland een paar jaar geleden al toen we in Ivalo landden met een vliegtuig vol Japanse schonen, maar omdat geen van de jonge dames verder kwam dan yes en no, bleef het bij een mooi verhaal. De ober aan boord van de Nordkapp kent de geschiedenis, maar komt met een genuanceerde, meer commerciële lezing, zodat ook de aanstaande Japanse vaders kunnen aanmonsteren. Vrouwen krijgen een gelukkig kind als ze het noorderlicht hebben gezien.

 

 

Dat belooft dan een vrolijke kinderschare te worden, want de gasten van kapitein Kalas komen ruim aan hun trekken deze steenkoude heldere avond. Nog geen uur na vertrek uit Svolvaer dringen de eerste opgewonden geluiden vanaf het achterdek tot de goed geïsoleerde salon door. In vele talen wordt het wonder van het noorden aangekondigd. In een mum van tijd is iedereen dik ingepakt en stroomt het verduisterde panoramadek vol.

Hoog in de lucht openbaart zich het noorderlicht. En niet zo'n beetje ook, weet ik uit eerdere ervaringen hoog boven de poolcirkel. Een enorme waaier van groen licht strekt zich boven ons uit en neemt constant andere vormen aan. Scherpe hoeken veranderen even plotseling in fraaie bogen en enorme grijsgroene stofwolken lijken op ons neer te dalen. De traktatie houdt minutenlang aan. Honderden camera's klikken, de meeste op de automaat, maar de kenners hebben hun toestel op een statief gezet en stellen handmatig diafragma en sluitertijd in. Het verklaart waarom op foto's het noorderlicht er altijd anders uitziet dan je met het blote oog waarneemt. Het groen dat de apparatuur vastlegt, is veelal harder en nooit zo mooi genuanceerd als in werkelijkheid. Bovendien kun je een foto van dit fraaie natuurverschijnsel overal bekijken, het echte noorderlicht moet je een keer live hebben meegemaakt.

Reiswijzer

Elke zomer strijken ongeveer 65.000 Nederlandse toeristen neer in de noordelijke streken van Noorwegen. Veelal zijn dat sportievelingen die komen kamperen, wandelen, klimmen, raften of mountainbiken. In de winter is hun aantal slechts beperkt. Het zijn vooral Nederlandse mariniers die naar Narvik vliegen om daar hun koudweertraining te ondergaan. Daar liggen dus enorme kansen, denkt Cees van den Bosch, directeur van Voigt Travel. Al tien jaar brengt zijn organisatie Nederlandse vakantiegangers naar Fins Lapland en nu is daar dus Noord-Noorwegen bijgekomen. Volgens Van den Bosch een nichemarkt, waar de klant terecht hoge verwachtingen van mag hebben. Het komend winterseizoen vliegen Voigt en Transavia elke zondag rechtstreeks op de luchthaven van Evenes. De terugvlucht gaat via een tussenstop in Ivalo.

Info: www.voigt-travel.nl, www.noordnoorwegen.nl en www.noordeuropa.nl

Verschijnsel

Over het noorderlicht, poollicht of Aurora Borealis gaan al eeuwenlang de meest fantastische verhalen rond. Zo werd het lichtverschijnsel door verschillende volkeren en stammen toegeschreven aan leven en dood en aan bovennatuurlijke krachten. Het was de Ierse sterrenkundige sir Edward Sabine die rond 1840 voor het eerst met een meer wetenschappelijke verklaring kwam voor het lichtverschijnsel.

In de eeuwen daarna hebben wetenschappers het mysterie van het noorderlicht steeds verder ontrafeld. Heel in het kort komt het erop neer dat plasma-uitbarstingen op de zon geladen deeltjes in het heelal slingeren, die op hun beurt door het aardmagnetisch veld bij de polen versneld onze atmosfeer bereiken. Daarbij botsen die deeltjes met zuurstof- en stikstofatomen. De energie die daarbij vrijkomt, zien wij als het poollicht. Ga voor meer info naar de website van de Nederlanders Rob Stammes en Therese van Nieuwenhoven, die op de Lofoten hun het Noorderlicht Centrum: www.polarlightcenter.com