Nieuws/Binnenland

Duizenden Poolse werknemers uitgebuit, opgelicht, onderbetaald, seksueel geïntimideerd en als oud vuil afgedankt

Roofbouw in de kassen

Door Ertan Basekin en Bart Mos

De hemel licht spookachtig op in de oranje gloed uit de kassen van het Westland. Voor menig Pool is het hier ook daadwerkelijk niet pluis.

De hemel licht spookachtig op in de oranje gloed uit de kassen van het Westland. Voor menig Pool is het hier ook daadwerkelijk niet pluis.

Rias Immink

Terwijl trosjes felrode cherrytomaten teder in luxe designdoosjes worden gedrapeerd, krijgen de mensen die ze plukken een behandeling die doet denken aan slavernij. De Telegraaf nam een kijkje in het Westland, waar ruim dertigduizend Poolse werknemers dagelijks onze groenten oogsten en onze bloemen snijden.

De hemel licht spookachtig op in de oranje gloed uit de kassen van het Westland. Voor menig Pool is het hier ook daadwerkelijk niet pluis.

De hemel licht spookachtig op in de oranje gloed uit de kassen van het Westland. Voor menig Pool is het hier ook daadwerkelijk niet pluis.

Rias Immink

Verlegen glimlachend steekt Bartek Rajski (38) zijn pink omhoog. Althans, het bloederige stompje dat ervan over is nadat zijn hand afgelopen vrijdag in een onbeschermde snijmachine voor chrysanten werd getrokken.

;

„De plastic kap die over de vlijmscherpe messen hoort te zitten, was verwijderd. Toch moest ik met die machine werken. Mijn handschoen werd door de draaiende messen gegrepen, waarna de helft van mijn pink in de machine verdween. De messen rukten het vlees van m’n vingerbotje af. In het ziekenhuis moesten ze eerst het uitstekende bot afzagen voordat ze m’n pink konden verbinden. Gelukkig kon ik de rest van m’n hand op tijd terugtrekken.”

Bartek praat zachtjes over het ongeluk dat hem overkwam in een kas, tien minuten fietsen van het huis waar hij samen met vijftien andere Poolse uitzendkrachten woont. De twintigers nuttigen aan de keukentafel achter hem het avondmaal. Twee eten diepvriespizza’s, een zit achter een bord met gebraden kipvleugeltjes en een ander slurpt mie uit een kommetje.

De vrijstaande woning oogt aan de buitenkant als iedere andere aan de doorgaande weg in Naaldwijk, waar oranje lampen in de kassen de omgeving spookachtig verlichten. Binnen doet het huis vol Polen denken aan een bedompte jeugdherberg. Overal staan bedden, ook in de woonkamer, met daarnaast droogrekken vol klamme handdoeken. Achter de voordeur staan tientallen modderige werkschoenen, keurig op de daarvoor bestemde rekjes.

Met zestien man in één huis, voor 5600 euro per maand. En wie klaagt, kan vertrekken...

Met zestien man in één huis, voor 5600 euro per maand. En wie klaagt, kan vertrekken...

Rias Immink

„Hier betalen we samen 5600 euro per maand voor. Dat wordt van ons weekloon ingehouden. Kijk uit, deze zit los”, vertelt Barteks huisgenoot Roland (20) terwijl hij langs een half uit de muur hangende trapleuning de versleten trap op loopt, op weg naar een van de vier slaapkamers waar grillige vochtplekken op de plafonds ernstige lekkages verraden.

Roland is pas enkele weken over uit de Noord-Poolse stad Choszczno. Hij reisde z’n oudere broer Max achterna, die al ruim een half jaar in het Westland werkt. Voorzichtig tikt hij met z’n vinger op een doorzichtig kastje dat over de verwarmingsthermostaat geschroefd zit. Een sticker op het kastje waarschuwt in het Engels en het Pools dat de zestien bewoners ieder een boete van vijftig euro tegemoet kunnen zien als iemand het in zijn hoofd haalt de thermostaat handmatig te bedienen. „Een boete van achthonderd euro als een van ons het koud krijgt. Ook dat wordt direct van je loon ingehouden. Het is niet normaal hoe we hier moeten wonen. Of leeft iedereen zo in Nederland?”, vraagt Roland zich af, met rollende ogen van ontzetting.

Volgens Hans Thunnissen, eigenaar van het adviesbureau PolskaPorada dat Poolse werknemers in Westland bijstaat, is deze propvolle woning vol gebreken geen uitzondering. Terwijl een bewoonster hem een foto laat zien van een rat die ze in de woning aantroffen, vertelt hij over de vele misstanden die dagelijks bij hem gemeld worden. „Mensen krijgen slechte huisvesting en betalen daar de hoofdprijs voor. Overwerk wordt niet uitbetaald. En korting op zorgpremies steekt het uitzendbureau in eigen zak. Wie klaagt, wordt afgebekt of zelfs fysiek bedreigd. Vervolgens worden ze als oud vuil op straat gegooid”, weet Thunnissen.

Vrijwel niemand durft het aan om naar de rechter te stappen, hoewel de rechtbank afgelopen maand bepaalde dat uitzendbureau VoornePutten 28.000 euro aan achterstallig loon en onterechte inhoudingen moet betalen aan een Poolse werkneemster.

Bartek Rajski moet voortaan met maar een halve pink door het leven. Een onbeschermde snijmachine voor chrysanten werd zijn kleinste vinger fataal.

Bartek Rajski moet voortaan met maar een halve pink door het leven. Een onbeschermde snijmachine voor chrysanten werd zijn kleinste vinger fataal.

Rias Immink

Naast slechte arbeidsomstandigheden krijgen Poolse werkneemsters ook nog eens regelmatig te maken met ernstige seksuele intimidaties tijdens hun werk in de kassen. Meerdere vrouwen meldden zich afgelopen jaar met hun ervaringen bij PolskaPorada, maar vanwege hun afhankelijke positie deed geen van hen aangifte.

„Het begint al als de bussen met nieuwe werknemers uit Polen arriveren. Dan vindt er direct een vleeskeuring plaats”, vertelt een medewerkster van het adviesbureau. „Gezette, oudere vrouwen worden doodleuk met de bus terug naar Polen gestuurd omdat er zogenaamd geen werk voor ze is, terwijl jonge blonde meisjes ter plekke een baan krijgen aangeboden. Ze krijgen bovendien van sommige uitzendbureaus te horen dat van hen verwacht wordt om netjes opgemaakt op hun werk te verschijnen. Alsof het nut heeft om tomaten te plukken met mascara op”, schampert de medewerkster. „Het liefst nemen ze Polen in dienst die de Engelse taal niet machtig zijn. Dat doen de bureaus bewust, omdat zulke werknemers moeilijker hulp kunnen zoeken en lastiger informatie kunnen inwinnen over hun rechtspositie in Nederland.”

André van Leent, eigenaar van het uitzendbureau ’Efficient at Work’ dat verantwoordelijk is voor de woning van Bartek, Roland, Max en hun huisgenoten, ontkent dat er sprake is van misstanden. „Alles voldoet in theorie aan de wettelijke normen. Volgens mij wonen er ook geen zestien, maar twaalf personen. Mij is niets bekend van klachten over het onderhoud”, aldus Van Leent. Over de thermostaat die achter slot en grendel zit zegt hij: „Anders zetten ze dat ding op 28 graden en leggen ze kipfilets op de verwarming om te ontdooien. Dat zit in hun cultuur.”

Uitbuiting speelt al jaren een rol in met name de agrarische sector. Justitie, Belastingdienst en de Inspectie IZW houden zich samen bezig met de aanpak van de uitzendbureaus die zich schuldig maken aan zulke praktijken. „Malafide uitzendbureaus kenmerken zich door moedwillige en systematische overtreding van wet- en regelgeving. Agrarische bedrijven kunnen door de inzet van malafide uitzenders goedkoper produceren en concurreren zo op oneerlijke wijze met bedrijven die eerlijk zakendoen. Ook worden hiermee de kansen van Nederlandse werkzoekenden op een baan beperkt”, aldus een woordvoerster van het Functioneel Parket, onderdeel van het Openbaar Ministerie dat strafbare misstanden op de arbeidsmarkt aanpakt.

AFVOERPUT VAN DE ARBEIDSMARKT

Lekkages en zelfs ratten teisteren de huizen waar Polen voor veel geld worden ondergebracht.

Lekkages en zelfs ratten teisteren de huizen waar Polen voor veel geld worden ondergebracht.

Rias Immink

Uitbuiting en onderbetaling van Oost-Europese arbeidskrachten komt op grote schaal voor in ons land, zegt bestuurder Masja Zwart van het team naleving van vakbond FNV. „We spreken jaarlijks enkele duizenden arbeidskrachten en daaruit maken we op dat er nog steeds geen verbetering is ten opzichte van enkele jaren geleden.”

De problemen spelen onder meer in de agrarische en tuinbouwsector, waar sprake is van een groot aandeel buitenlandse werknemers, meldt de Inspectie SZW, de vroegere Arbeidsinspectie.

Bij de inspecties vorig jaar had twee derde van het aangetroffen personeel een buitenlandse nationaliteit waarvan het overgrote deel uit Polen komt. Er waren verder Roemenen en andere Midden- en Oost-Europeanen werkzaam.

Volgens een woordvoerder blijft de tuinbouw een risicosector. „Dat heeft te maken met het grote aantal seizoenwerkers.”

Volgens FNV-bestuurder Zwart zijn er ook misstanden in de bouw, distributiecentra, scheepsbouw, transport en de vleesverwerking. „De twee laatstgenoemde sectoren vormen zelfs de afvoerput van de arbeidsmarkt. Daar zijn zo veel misstanden met Oost-Europese werknemers dat uitbuiting inmiddels de regel is.”

De Poolse, Roemeense en Bulgaarse arbeidskrachten worden veelal onderbetaald, draaien 55-urige werkweken en moeten een deel van hun loon afstaan voor huisvesting. „Het gaat vaak om heel rare constructies en contracten. Dat is heel lastig om aan te pakken”, zegt Zwart.

Het team naleving is sinds de zomer van 2014 actief. De bestuurders proberen de cao-ontduiking in verschillende sectoren in kaart te brengen om verdringing te voorkomen en een gelijk speelveld voor alle werkenden te creëren.

De meeste Oost-Europese werknemers zijn zich ervan bewust dat ze worden uitgebuit, meent Zwart. „Maar ze durven daar vaak niets van te zeggen, omdat ze worden geïntimideerd. Bij een grote mond kunnen ze direct vertrekken.”

Lees meer over