Nieuws/Binnenland

Winterswijk: dorp met stadse allure

Achterhoekse parel

Kampen veel gemeenten op het platteland met een leegloop, Winterswijk floreert als nooit tevoren. En behalve veel winkels blinkt 'Wenters' - zoals het dorp in sappig Achterhoeks heet - vooral uit in natuurschoon. Met bovendien molens, een uniek arboretum en een steengroeve, waar de jeugd Jurassic Park kan spelen. Zo pal aan de Duitse grens is het er prima toeven.

Het in de Achterhoek gelegen dorpje Barchem bood eerder dit jaar zichzelf te koop aan. In de chronische strijd tegen de leegloop. Een probleem waar veel plattelandsgemeenten mee kampen: een gebrek aan sociale voorzieningen, winkels die de deuren sluiten en inwoners die hun heil elders zoeken en de wijk namen naar 'de bewoonde wereld'.Hoe anders is dat in Winterswijk, dorp met een stadse allure. Met een centrum uitpuilend met knusse winkeltjes. Uiteraard vind je ook hier de onvermijdelijke grote warenhuizen die je in vrijwel iedere stad of dorp aantreft, maar 'Wenters' heeft meer te bieden. Met koffiehuizen waar bijvoorbeeld een bakkie troost van de regionale koffiebrander Hesselink wordt geschonken. Bovendien zijn er winkels die je in andere gemeenten niet - of in ieder geval niet zo snel - tegenkomt.

Zaterdagmarkt

En dan is er nog de zaterdagmarkt, die dit voorjaar, tijdens de jaarlijkse verkiezing van het Hoofdbedrijfschap Detailhandel, werd verkozen tot de 'beste middelgrote markt' van ons land. Niet alleen met dank aan al die Duitsers die in Winterswijk over de vloer komen, maar ook dank zij de talloze andere bezoekers. Dit deel van de Achterhoek is namelijk razend populair onder vooral fietsers.En het is vooral variatie troef als het om winkels gaat. Uit CBS-onderzoek eerder dit jaar blijkt dat Winterswijk het meest gevarieerde aanbod van winkels in de oostelijke regio heeft: in totaal 220 winkels en terrassen. Er zijn maar liefst 56 branches vertegenwoordigd; zelfs nog een meer dan in de veel grotere binnenstad van Enschede. Landelijk staat Winterswijk op een 28e plek in de ranglijst van winkelcentra met het rijkste aanbod. Toch niet slecht voor een niet al te uit de kluiten gewassen dorp. Een dorp overigens dat maar liefst negen buurtschappen telt.Maar wie Achterhoek zegt, zegt in de eerste plaats natuurschoon. Winterswijk en omgeving zijn gepromoveerd tot Nationaal Landschap. Het circa 22.000 hectare grote gebied puilt uit van veelzijdigheid. Bossen, akkers en weilanden omzoomd door houtwallen, fraaie beekjes, molens en watermolens, historische Saksische boerderijen, maar bijvoorbeeld ook statige herenhuizen waar ooit de zogenoemde scholtenboeren een luxueus leventje leidden. Opmerkelijk overigens: Winterswijk ligt aan drie zijden ingeklemd door Duitsland. Een uitstapje naar het buitenland is dus zo gepiept.

IJsvogel

Het telkens weer opduikende coulisselandschap is de Achterhoek ten voeten uit. Andere populaire natuurgebieden: het Wooldse Veen, het Buskersbos en het Korenburgerveen. Onbetwiste uitschieter is echter zonder twijfel de Bekendelle, een van de mooiere beekbossen van ons land. Een geliefde plek dus voor een stevige wandeling. Het is er prachtig lopen langs de door het bos meanderende Boven-Slinge. Met oevers die vooral erg steil zijn en daarom een perfecte schuilplaats vormen voor de zeldzame ijsvogel, die hier domicilie houdt.Sfeervolle pleisterplaats is het restaurant Berenschots Watermolen. Zoals de naam al doet vermoeden ondergebracht in een monumentale waterkorenmolen, stammend uit 1652. Binnen heerst de sfeer van weleer en buiten is het heerlijk toeven op een van de drie terrassen. De molen is particulier bezit."Mijn vader geeft nog wel eens rondleidingen. Hij is er van kinds af aan ingegroeid en heeft de molenaarsopleiding gedaan", vertelt eigenaresse Wineke Buunk. "Voorheen was dit een veevoederbedrijf. Mijn opa en daar weer de voorvaderen van, maalden hier het graan. Zelf ben ik intussen de vijfde generatie. Als het water hoog genoeg is, zetten we de molen nog regelmatig aan. En voor excursies malen we ook nog wel eens graan. Maar dat zijn geen grote hoeveelheden, hoor. Het levert vaak hooguit een halve zak meel op. Verkopen heeft dus niet zo veel zin. Dat graan malen we puur ter demonstratie."

Klompenmaker

En tja, bij een plattelandsgemeente horen nu ook eenmaal plattelandstaferelen. Zoals de onvermijdelijke klompenmaker. Zo is het mogelijk een rondleiding te maken door de klompenmakerij van Johan en zoon Herman ten Hagen, die vandaag de dag op jaarbasis nog altijd duizenden exemplaren van dit oer-Hollandse robuuste schoeisel fabriceren.Het was Hermanus die in 1882 het bedrijf startte. Nazaat Herman is intussen de vierde generatie die aan het roer staat. Vader Johan (84) is erkend ambachtsman en schopte het tot vijfvoudig Neerlands kampioen klompenmaken. Anno nu wordt dit agrarische schoeisel grotendeels machinaal gemaakt: "Maar voordat de bollens (blokken hout) klompen zijn geworden, gaan ze desondanks nog talloze malen door onze handen." Het verven gebeurt overigens nog altijd met de hand.En dan is daar de kaasboerderij annex pannenkoekenhuis De Harmienehoeve, bestierd door Gerwin en Heleen Bruggink. Hier wordt nog echte boerenkaas gemaakt, vind je er boerenzuivel en kun je vanuit een heuse skybox een kijkje nemen in een hedendaagse koeienstal.Hier serveren ze bovendien een onvervalste Achterhoekse 'vespermaoltied'. "Een opgerolde pannenkoek, een plak krentenbrood, een plak roggebrood met kaas en een tosti kaas-ananas", vertelt Janny Boeijnk (68), moeder van Heleen. Ze springt nog regelmatig bij op de boerderij. "Vroeger had je meerdere warme maaltijden op een dag. Vanwege het zware werk. 's Avonds rond een uur of negen aten de mensen nog een keer warm. En rond vijf uur was het vespertijd. Maar je mag dit bij ons de hele dag door eten, hoor."Winterswijk heeft ook enkele grote kunstenaars voortgebracht. Schrijver Gerrit Komrij bijvoorbeeld en niet te vergeten de wereldvermaarde Piet Mondriaan. Het was in 'Wenters' waar Mondriaan zijn eerste stappen op het kunstenaarspad zetten. Van zijn achtste tot zijn twintigste woonde hij aan de Zonnebrink, waar hij in opperste vervoering kon raken van tekenen en later het schilderen. Het was prinses Beatrix die dit voorjaar de opening verrichtte van Villa Mondriaan. Het oude woonhuis is een interactief museum geworden, waarbij het leven van Mondriaan centraal staat. Villa Mondriaan sleurt de bezoeker mee in het levensverhaal van deze kunstenaar, bekend om z'n doeken met rechte hoeken en felle kleurvakken. Via diverse media vertellen personen over de Winterswijkse periode uit het leven van Mondriaan. En in de bijbehorende galerie is zijn werk te bewonderen.Midden in Winterswijk vind je voor het oude raadhuis het nog door toenmalig prinses Wilhelmina onthulde standbeeld van verzetsicoon 'Tante Riek', oprichtster in de oorlog van de landelijke onderduikersvereniging. In dit voormalige raadhuis zitten sinds dit voorjaar de VVV en het promotiekantoor van 100 procent Winterswijk, waar ze alles kunnen vertellen over de highlights van dit fraaie stukje Achterhoek.

No-nonsensementaliteit

Want 'Wenters' en vooral het uitgestrekte buitengebied behoren tot de mooiere plekjes van Gelderland. Met kerkdorpjes en buurtschappen als Meddo, Woold, Miste, Ratum en Huppel, met soms niet meer dan enkele honderden inwoners. Waar het lijkt of de tijd heeft stilgestaan. En waar de no-nonsensementaliteit gemeengoed is.Sterk staaltje is het jongerencentrum Elbekurkie in Meddo. In de jaren zeventig was dit in heel Nederland nog een welbekend fenomeen. Maar vrijwel nergens lukt het nog voldoende jongeren op de been te krijgen voor een jeugdhonk. In Meddo vieren ze dit jaar de veertigste verjaardag. Met als voornaamste motto: geen woorden, maar daden. Want de welbekende naoberhulp (burenhulp) en klaarstaan voor anderen, dat is iets wat ook vandaag de dag in de Achterhoek nog altijd de normaalste zaak van de wereld is…

Reiswijzer

Winterswijk is eenvoudig te bereiken via de snelweg naar Enschede of Doetinchem en vervolgens lokale wegen. De trein kan ook, check www.ns.nl. Zie ook: www.vvvwinterswijk.nl en www.100procentwinterswijk.nl