Nieuws/Binnenland
11397
Binnenland

’De geagendeerde dood van Fidel Castro’

Geen drank, geen muziek

Een treurig gezicht bij een aanhanger van Fidel Castro, die met zijn portret rouwt op de trappen van de universiteit in Havana.

Een treurig gezicht bij een aanhanger van Fidel Castro, die met zijn portret rouwt op de trappen van de universiteit in Havana.

Een treurig gezicht bij een aanhanger van Fidel Castro, die met zijn portret rouwt op de trappen van de universiteit in Havana.

Een treurig gezicht bij een aanhanger van Fidel Castro, die met zijn portret rouwt op de trappen van de universiteit in Havana.

Van onze correspondent

HAVANA Geen rum en geen muziek. Dat is het ontnuchterende recept dat het Cubaanse volk krijgt voorgeschoteld gedurende negen dagen officiële rouw na het overlijden van Fidel Castro. „Er is een deken van stilte over het eiland gevallen”, zegt een grijze, bejaarde communist. „Het doet pijn. Hij was een halve eeuw onze grote leider.”

Terwijl figuren uit de Cubaanse oppositie reikhalzend uitzien naar het aanbreken van nieuwe tijden op het autoritair geleide eiland, slikt een ander deel van de bevolking de tranen weg. Cuba huilt, maar niet opzichtig. Nergens massahysterie. Iedereen wist dat de 90-jarige ex-dictator, die in 2006 wegens ziekte de macht overdroeg aan broer Raul, op zijn laatste benen liep.

Op de trappen van de Universiteit van Havana houden studenten een zwijgende wake. Ze dragen spandoeken met foto’s van de revolutionaire leider en ex-dictator die het eiland 47 jaar in een stalinistische greep hield. „Moet je mijn armen zien. Ik loop al dagen keer op keer met kippenvel rond, als ik over ’el commandante’ spreek”, zegt de Spaanse toerist Susana.

Ze heeft boekjes met redevoeringen van Fidel. Op de kop getikt bij een winkelier die stelde: „Maar mevrouw, die leest echt niemand meer.” De Madrileense van in de vijftig mag sinds haar rebelse jeugd haar „linkse idealen zijn verloren”, Castro’s dood raakt haar toch. „Op tv zag ik gisteren Fidel’s eerste redevoering na het slagen van de revolutie in 1959. Tijdens die speech landt er een witte duif op zijn schouder! Dat was magisch, ongelooflijk.”

Het lichaam van de ex-president is afgelopen weekend in intieme kring gecremeerd. Maar de komende dagen neemt het Cubaanse volk afscheid. Na een ceremonie op het Plein van de Revolutie in Havana, waar de bebaarde leider urenlange speeches hield, gaat zijn as op reis.

Langs de route die hij eind 1958 samen met broer Raul en Che Guevara triomfantelijk nam. Nu neemt Fidel dezelfde weg terug en wordt hij zondag in Santiago de Cuba begraven. Naast de vader des vaderlands José Marti.

Niet iedereen vindt dat een goed idee. „Ik vind het een schande om deze dictator naast onze bevrijder Marti te leggen”, zegt José Rolando Caseres uit Pinar del Río. Maar Caseres is een kritisch denker die al langer ijvert voor politieke vrijheid. Die is er ook onder president Raul nog steeds niet. Ondanks de toenadering met de Verenigde Staten en het historische aantal van 3,5 miljoen Amerikaanse toeristen.

„Er is teveel gebeurd”, zegt Caceres. „Teveel pijn. Teveel families die uit elkaar zijn gerukt. Personen die uit angst of armoede moesten vluchten voor dit regime.” Ook in de westelijke stad van het eiland is het rustig, zegt hij. Jongeren in het park werden vrijdagavond overvallen met de eis dat de muziek uit moest. Uit eerbied voor de overleden leider. „Sindsdien is het rustig.”

Aleaga Pesant, een politiek dissident uit Havana, ziet de dood van Fidel als belangrijk moment. „Er was altijd evenwicht binnen het regime tussen hervormers, waaronder Raul, en stalinistische hardliners en aanhangers van Fidel. Die laatsten misbruikten Fidel voor alles, elke buitenlandse gast moest met de grote broer op de foto. Dat kan nu niet meer.” Misschien dat Raul en de hervormers nu eindelijk de overhand krijgen.

Maar Havana ademt meer vragen dan antwoorden. Pesant: „Zal het regime onder Raul eerst de teugels aanhalen? In de repressie van andersdenkenden en journalisten? Of juist niet?” Ook is het voor de bevolking nog steeds één groot vraagteken wie begin 2018 de ’jonge’ broer Raul (85) zal opvolgen. En het grootste enigma: zal de enige éénpartijstaat op het westelijk halfrond ooit politieke vrijheden toestaan?

De veroordelende woorden over Fidel van toekomst president Donald Trump zijn onder de oude garde communisten slecht gevallen. „Die man heeft niet dezelfde ethiek als Obama. Als je niks goeds te zeggen hebt, houdt dan je mond.” De eerste grappen doen ook de ronde: Fidel heeft 11 Amerikaanse presidenten overleefd. Van Eisenhouwer tot Obama. Maar Donald Trump wist hij slechts vijftien dagen te verdragen.

„Is het niet toevallig dat Fidel is overleden op 25 november?”, zegt de Spaanse Susana. „Dat is exact dezelfde datum als waarop Fidel met zijn boot de Granma vanuit Mexico aankwam, om de revolutie tegen Batista te beginnen. Misschien is deze geagendeerde dood zelfs een beetje te toevallig”, lacht ze. „Cubanen zijn gek op mythen.”