Nieuws/Binnenland
1168894957
Binnenland

Forse kritiek op Indië-onderzoek: ’Rutte doet ons extreem veel pijn’

Premier Mark Rutte bood naar aanleiding van het onderzoek ’diepe excuses’ aan richting de bevolking van Indonesië.

Premier Mark Rutte bood naar aanleiding van het onderzoek ’diepe excuses’ aan richting de bevolking van Indonesië.

Den Haag - De kritiek op het in februari gepresenteerde onderzoek naar de onafhankelijkheidsoorlog in Indonesië zwelt aan. Een stoet betrokkenen kraakt in de Tweede Kamer de ’eenzijdigheid’ en ’politieke kleuring’ van de Indië-studie. Ook premier Mark Rutte krijgt de volle laag.

Premier Mark Rutte bood naar aanleiding van het onderzoek ’diepe excuses’ aan richting de bevolking van Indonesië.

Premier Mark Rutte bood naar aanleiding van het onderzoek ’diepe excuses’ aan richting de bevolking van Indonesië.

In februari presenteerden tientallen onderzoekers hun studie naar de onafhankelijkheidsoorlog in Indonesië tussen 1945 en 1950. De belangrijkste conclusie is dat er sprake was van ’structureel excessief geweld’ door Nederlandse soldaten, met medeweten van de militaire en politieke top.

Bij een rondetafelgesprek, maandag in de Tweede Kamer, kraakte oud-commandant en generaal buiten dienst Mart de Kruif de onderzoeksresultaten. „De vraag wáárom sprake was van excessief geweld wordt niet beantwoord”, zegt De Kruif. „Dat had wel gemoeten. Was de Nederlandse krijgsmacht voorbereid op deze missie? Ik neig sterk naar: nee.”

Verkeerde keelgat

De conclusies van de studie zijn ook bij veteranen in het verkeerde keelgat geschoten. „De indruk is ten onrechte gewekt dat iedereen die daar heeft rondgelopen een soort oorlogsmisdadiger is”, zegt Hans van Griensven, voorzitter van het Veteranen Platform. Volgens hem hebben zo’n 5 tot 10 duizend militairen zich schuldig gemaakt aan zinloos geweld: een fractie van het totale aantal van 220 duizend soldaten dat naar Nederlands-Indië is gestuurd.

Paul Hoefsloot van het Nederlands Veteraneninstituut zegt dat de onderzoekers een ’onevenwichtig beeld’ hebben neergezet. Zo zou er te weinig aandacht zijn voor het geweld aan Indonesische zijde. Hij is niet te spreken over de reactie van premier Rutte in februari op het onderzoek. „Die reactie heeft extreem veel pijn gedaan. Ik denk dat de minister-president iets te repareren heeft richting de veteranen.”

’Diepe excuses’

Premier Rutte bood naar aanleiding van het onderzoek naar de onafhankelijkheidsoorlog ’diepe excuses’ aan richting de bevolking van Indonesië. Hij maakte ook excuses aan andere betrokken, inclusief de veteranen. Het kabinet nam afstand van het oude officiële standpunt dat er ’slechts bij uitzondering extreem geweld was gebruikt’.

De snelheid waarmee Rutte reageerde – luttele uren na het verschijnen van het onderzoek – steekt de veteranen. „Snel en voorbarig”, vindt Van Griensven. Het kabinet werkt nu nog aan een uitgebreide reactie op de studie. Kort voor de zomer óf erna wordt pas over die kabinetsreactie gedebatteerd in de Tweede Kamer.

Bersiap

Rutte heeft al wel aangekondigd de term ’politionele acties’ niet meer te willen gebruiken. Ook de term Bersiap – de periode waarin Indonesische nationalisten geweld pleegden tegen Nederlanders en Indische Nederlanders – is door Rutte in het verdomhoekje gezet en mag alleen nog ’tussen aanhalingstekens’ worden gebruikt.

„Van klein houden in de jaren ’70 slaat de balans nu door naar de andere kant, het zo groot mogelijk maken: iedereen en alles erbij betrokken”, klaagt John Sijmonsbergen van de Stichting Nationale Herdenking 15 augustus 1945. „Dat leidt tot pijnlijke generalisaties voor slachtoffers en veteranen.”

Twee van de Indië-onderzoekers probeerden de kritiek te pareren. „Het klopt niet dat wij alle militairen over één kam scheren en collectief wegzetten als oorlogsmisdadigers”, zegt Rémy Limpach van het Nederlands Instituut voor Militaire Historie. „Wij hebben er begrip voor dat onze boodschap voor veel veteranen hard is. Maar wij kunnen onze bevindingen niet afzwakken om deels begrijpelijke gevoelens van bepaalde groepen te sparen.”

Maandag ging ook de ambassadeur van Indonesië in Den Haag in gesprek met de Kamer. Dat gebeurde op zijn verzoek achter gesloten deuren. Volgende week maandag volgen gesprekken met vertegenwoordigers van dienstweigeraars, de stichting Indisch Platform en het Comité Nederlandse Ereschulden.