Nieuws/Binnenland

null

´Zijn oeuvre is volstrekt uniek en onwisselbaar´

„Mulisch stond bekend als iemand die een grote afstand tussen zichzelf en de wereld creëerde. Sommige mensen ervoeren dat als arrogant. Maar hij was juist bijzonder aimabel en benaderbaar. De uitspraken over zichzelf waren zelfspot en ironie, al zag niet iedereen dat. Juist die zelfspot en zijn onophoudelijke nieuwsgierigheid maakten hem zo'n sympathiek mens.” Dat liet schrijver Joost Zwagerman, weten in reactie op de dood van Harry Mulisch zaterdagavond.

„Ik werd tijdens de Boekenweek door Vrij Nederland samen met hem geïnterviewd. Wat een gesprek van hooguit twee uur moest worden, duurde uiteindelijk tot diep in de avond. Toen we klaar waren met het gesprek, bleven we nog heel lang zitten. Hij wilde van alles weten over internet: wat is Twitter nou? Hoe werkt Wikipedia? Ondanks zijn leeftijd, behield hij zijn jongensachtige blik op de wereld. Dat typeert hem enorm als mens, maar ook als schrijver. In al zijn werk resoneerde nog altijd dat jongetje van 18. Zijn werk was en is nog steeds van onschatbare waarde voor de Nederlandse literatuur. Zijn oeuvre is volstrekt uniek en oninwisselbaar. De komende paar honderd jaar zal er in Nederland geen nieuwe Mulisch opstaan. Juist zijn optimisme onderscheidt hem zo van Reve en Hermans, de andere twee van de Grote Drie. Zij werden enorm gedreven door een pessimistische blik. Maar Mulisch was een man van het optimisme. Ondanks die herinneringen aan en fascinatie voor de Holocaust, het grootste bloedbad van de twintigste eeuw. Hij bleef boven alles een man van 'ja', in plaats van 'nee'.”

Rob Ammerlaan

De Bezige Bij is hem grote dank verschuldigd en treurt om het verlies van een van haar grootste schrijvers en een van haar trouwste en dierbaarste vrienden.” Dat laat Robbert Ammerlaan, directeur van De Bezige Bij, de uitgeverij van Mulisch in een reactie op de dood van de schrijver„Met zijn dood verliest Nederland een van zijn grootste literaire zonen. Harry Mulisch laat een weergaloos en onnavolgbaar oeuvre na. Een literair universum van grote betekenis en van een virtuoze verbeeldingskracht. Hij schreef romans, novellen, verhalen, beschouwend proza, studies, autobiografisch werk, reportages, toneelstukken en gedichten. Harry Mulisch behoort tot de succesvolste, meest gelezen en meest bewonderde auteurs van zijn generatie. Bijna zestig jaar lang maakte Harry Mulisch deel uit van het hart van De Bezige Bij. Zijn dood grijpt ons aan en dompelt onze uitgeverij in diepe rouw. Met de dood van Harry Mulisch wordt een tijdperk in de Nederlandse literatuur afgesloten.

Cees Nooteboom

Cees Nooteboom, schrijver en vriend van Mulisch, tegenover de NOS: „Wij hadden een soort clubje waar wij maandagavond altijd bij elkaar kwamen om te eten. Toen Harry steeds zieker werd ging dat niet meer, maar zijn wij naar zijn huis gegaan. En daar heb ik hem nog een paar keer gezien. Hij was natuurlijk heel ziek, maar hij zat keurig gekleed in zijn stoel, volkomen bij de tijd en er werd eigenlijk verder niet over gesproken. Een zekere heroïek ontbrak daar niet aan. Dat was heel indrukwekkend. Hij is een volstrekt unieke schrijverspersoonlijkheid, met een werk dat niet met dat van veel andere mensen te vergelijken is. Een grote verbeelding en natuurlijk het historische geven van zijn afkomst. Hij heeft altijd gezegd 'ik ben de Tweede Wereldoorlog'. Het feit van een Joodse moeder en een Oostenrijks-Duitse vader en dat met de Tweede Wereldoorlog die heel veel mensen überhaupt niet meer hebben meegemaakt. Dat heeft een onvervreemdbare stempel op het werk en op de man zelf gezet.”Ursul de Geer

„Harry Mulisch is één van de mensen die mij mijn leven lang heeft geïnspireerd. Het was een zeer aardige, maar ook een erg ijdele man. Voor mensen die hem niet kenden, kon het een enorme betweter zijn. Maar tegelijkertijd was het een heel gevoelige en kwetsbare ziel. Die hele confrontatie met de oorlog heeft hem getekend. Hij zei ook altijd 'De oorlog, dat ben ik'. Het was ook vooral een enorm markante verschijning. Als je hem door de PC Hooft zag lopen, kon je hem niet negeren of ontwijken. Hij was als een personage uit één van zijn eigen boeken. Als ik ooit in een toneelstuk een schrijver moet portretteren, zal ik ervoor zorgen dat hij er uitziet en zich gedraagt als Mulisch.” Ursul de Geer, regisseert volgend jaar de toneeelbewerking van De Aanslag.

Halbe Zijlstra

Staatssecretaris van Cultuur Halbe Zijlstra: „Dit is een groot verlies voor de Nederlandse Letteren. Met Harry Mulisch is de laatste van de Grote Drie overleden. Wij gedenken een groot schrijver met een indrukwekkend en heel veelzijdig oeuvre, dat ook in het buitenland is geroemd.”

Tessa de Loo

Schrijfster Tessa de Loo: „Ik word overvallen door een soort nostalgie: het is toch de laatste van de Grote Drie die niet meer is. Het was zo overzichtelijk. Hoewel ze alle drie heel verschillend schreven, waren ze in de laatste helft van de twintigste eeuw alle drie heel vernieuwend en modern in de Nederlandse literatuur. Het werk van schrijvers wordt natuurlijk vergeleken met voorgangers. Die relativering leidt meteen tot de vraag wat de waarde van Mulisch zal zijn in de toekomst. Dat is een pijnlijke vraag, voor iedere schrijver. Toen ik jong was, was Vestdijk de toonaangevende schrijver van Nederland. Nu leest vrijwel niemand hem meer. Zal ditzelfde lot Mulisch ten deel vallen? In Nederland gaan we anders met literatuur om dan in veel andere Europese landen. In Frankrijk leest iedereen nog vol trots Flaubert en Proust, en wordt Molière nog bijna dagelijks opgevoerd. In Nederland pakt niemand nog eens een boek van Multatuli of Nicolaas Beets ter hand. Opvoeringen van Vondel of Bredero zijn zeldzaamheden. Het leek bij zijn leven alsof Mulisch als laatste die ontwikkeling voor de Grote Drie nog enigszins tegen kon houden. Als schrijver was Mulisch enorm veelzijdig en productief. Hij maakte het zichzelf en zijn lezers nooit gemakkelijk: hij is altijd literair blijven experimenteren. Hij was een monument en verdient er als zodanig ook eentje in Amsterdam.”Frans Weisz

„Zijn boeken, inclusief Hoogste Tijd, waren zo rijk, zo vol met verwijzingen en betekenissen. Elk element in zijn boeken staat voor iets anders. Een huwelijk is nooit een gewoon huwelijk, met de naam van elk personage of elke locatie heeft hij iets bedoeld. Dat maakte het ook moeilijk om zijn boeken te verfilmen, al liet Mulisch ons daar volledig vrij in. Hij wilde alleen dat hij de personages uit zijn boeken nog zou terug herkennen als hij ze in onze film tegenkwam. Ik heb dat ook heel nadrukkelijk geprobeerd. En hij stelde na het zien van de film dat het ons gelukt was.” Regisseur Frans Weisz, verfilmde het boek Hoogste Tijd.

CPNB

„De betekenis van Mulisch voor de Nederlandse literatuur is enorm geweest. Door zijn oeuvre maar ook hoe hij met dat oeuvre omging. Hij was natuurlijk een toonbeeld. Vraag aan honderd willekeurige voorbijgangers naar een Nederlandse auteur en zijn naam zal veelvuldig genoemd worden.”

„Mulisch heeft veel geschreven en ook verschillend. Zijn boeken waren steeds totaal anders van elkaar. Toch denk ik dat voor velen, ik weet niet of dat voor hem ook gold, De ontdekking van de hemel zijn belangrijkste boek is. Daar kwamen alle lijnen in samen. Het was zijn magnum opus.” Dat laat ddjunctdirecteur Gijs Schunselaar van de Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek (CPNB) weten.