Nieuws/Verkiezingen
1240562378
Verkiezingen

Verkiezingsblog | Winnaars VVD en D66 dragen allebei een verkenner voor

Foto ter illustratie.

Foto ter illustratie.

Amsterdam - De liberalen winnen de verkiezingen. De VVD van Mark Rutte wordt opnieuw de grootste partij. Maar de nieuwe D66-leider Sigrid Kaag is met een verrassende winst van 5 zetels de grote winnaar. De partij behaalt 24 zetels, net als in 1994. Verder verliezen linkse partijen en winnen rechtse partijen, aldus de prognose na het tellen van de eerste stemmen, en komen er veel nieuwe en jonge kandidaten de Kamer in. FvD en JA21 weten te verrassen. Volg in dit liveblog de laatste updates, ontwikkelingen en reacties.

Foto ter illustratie.

Foto ter illustratie.

Exitpoll: VVD blijft grootste partij, grote winst voor D66

Zo wachten politici en pers de uitslagen af

’Op links voltrekt zich een tragedie’

14.30 - D66 en VVD dragen allebei een verkenner voor

Op verzoek van D66 gaan niet een maar twee verkenners aan de slag om aan de hand van de verkiezingsuitslag de mogelijkheden tot samenwerking in een nieuwe regeringscoalitie in kaart te brengen.

Normaal gesproken draagt de grootste partij, in dit geval de VVD met volgens een voorlopige prognose 35 zetels, een verkenner voor. Die gaat met alle partijen in gesprek brengt aan de hand daarvan advies uit aan de Tweede Kamer. De nieuwe Kamer, die op 31 maart aantreedt, gaat daar vervolgens over in debat.

Ditmaal zou ook D66 graag een verkenner leveren. De sociaal-liberalen hebben een grote overwinning geboekt en zijn met 24 zetels de tweede partij geworden. Daarom vinden zij het passend dat ook zij nauw worden betrokken bij de verkennende gesprekken.

14.21 - Voormalig partijgenoten Baudet en Eerdmans arriveren bij de Tweede Kamer

Thierry Baudet is zojuist aangekomen bij de Tweede Kamer in Den Haag. Dit gebeurde onder belangstelling van zowel tegenstanders als voorstanders van zijn partij. Ook waren er een aantal toeschouwers die hem toeschreeuwden en feliciteerden.

FVD-lijsttrekker Thierry Baudet.

FVD-lijsttrekker Thierry Baudet.

Voormalig FVD’er Joost Eerdmans is vanmiddag net als Thierry Baudet via de reguliere ingang de Tweede Kamer binnen gegaan. Ook bij hem werden er eerst een aantal vragen gesteld voordat Eerdmans naar binnen ging.

JA21-lijsttrekker Joost Eerdmans

JA21-lijsttrekker Joost Eerdmans

14.05 - BBB-lijsttrekker arriveert in trekker bij Tweede kamergebouw

Lijsttrekker Caroline van der Plas van de gloednieuwe partij BoerBurgerBeweging wist de aandacht in Den Haag direct op zich te vestigen door bij het Tweede Kamergebouw aan te komen in een trekker.

Ze denkt er geen wekelijkse gewoonte van te zullen maken als Kamerlid, "maar misschien komt het nog wel een keertje voor". Ze was naar eigen zeggen door veel boeren gebeld die haar wel in de trekker een lift wilden geven naar Den Haag.

Nieuwkomer Van der Plas is "superblij" met het resultaat voor haar partij. „We hebben twee jaar gewerkt om de stem van het platteland in Den Haag te krijgen. Nu ga ik meepraten over het nieuwe beleid. Gezond beleid, dat hard nodig is.” Zo wil ze dat er in de toekomst bij al het beleid de vraag wordt gesteld wat het gaat betekenen voor het platteland.

Partijleider Caroline van der Plas arriveert in BBB-stijl.

Partijleider Caroline van der Plas arriveert in BBB-stijl.

13.15 - Wachten is op de laatste gemeenten

Zestien Nederlandse gemeenten zijn donderdag rond 13.00 uur nog altijd druk bezig om de stemmen te tellen.

336 gemeenten hebben al voorlopige uitkomsten van de Tweede Kamerverkiezingen gemeld aan de ANP Verkiezingsdienst. Ze zijn goed voor 91,5 procent van de stemmen. Van de 16 nog ontbrekende gemeenten, is Rotterdam de grootste.

Naast de Nederlandse gemeenten is het wachten ook nog op de drie bijzondere gemeenten in het Caribisch gebied Bonaire, Saba en Sint Eustatius en op de telling van de briefstemmen van Nederlanders die vanuit het buitenland hebben gestemd.

12.54 - Tellen stemmen Rotterdam vertraagd door afwezigheid vrijwilligers

In Rotterdam is het tellen van de stemmen vertraagd doordat een aantal vrijwilligers hun dienst misten. Dat bevestigt een woordvoerder van de gemeente na berichtgeving van het AD. „Sommige mensen kwamen niet opdagen, anderen meldden zich netjes af met klachten waardoor ze niet mochten komen.”

De gemeente had erop aangestuurd dat mensen niet zouden komen wanneer ze bijvoorbeeld verkoudheidsklachten hadden. „We hebben een reservelijst aangehouden van zo'n 25 procent op het aantal ingeroosterde mensen.” De woordvoerder benadrukt dat er bij dit soort grote projecten verschillende functies zijn, zoals een host of tellers. „Het kan zijn dat er voor de tellers voor bepaalde, latere diensten, minder reserve was. Dan moet je met een kleinere ploeg aan de slag.”

Overigens had de gemeente wel ingecalculeerd dat er vertraging zou ontstaan bij het tellen. „Op 66 stembureaus konden we niet tellen, daar was het niet groot genoeg.” Bij het tellen worden de stembiljetten per partij verzameld en op de grond gelegd. „Stemmen lukte wel coronaproof, maar voor het tellen lukte het dan niet om 1,5 meter afstand te bewaren.” De stembiljetten van die bureaus werden daarom naar Ahoy verplaatst. „Rotterdam is een grote stad, dus soms duurt het vervoer een uur, met het verzamelen en uitladen erbij, voordat je het telproces kunt beginnen.”

Nog een reden dat het tellen langer duurt komt volgens de woordvoerder door de omvang van de stembiljetten dit jaar. „Dat geldt voor alle gemeenten en ik hoorde iemand ze dan ook 'badlakens' noemen, zo groot zijn ze. Als je die gaat tellen op honderdduizend stemmen, duurt dat langer.”

Rotterdam is sinds donderdagochtend weer bezig met tellen, nadat de gemeente in de verkiezingsnacht om 03.00 uur was gestopt. In de middag hoopt Rotterdam met een voorlopige uitslag te komen.

12.05 - Klaver ondanks nederlaag onthaald met bloemen

Ondanks de pijnlijke nederlaag bij de Tweede Kamerverkiezingen mocht GroenLinks-leider Jesse Klaver donderdag bloemen en applaus in ontvangst nemen van zijn fractie. Hij noemde de halvering van het aantal zetels van zijn partij „heel heftig”, maar wil wel door als partijleider. „Omdat de missie van GroenLinks urgenter is dan ooit en omdat ik daar graag met de partij mee doorga.”

Klaver, die zich op de verkiezingsavond ook al strijdbaar had getoond, benadrukt wel dat uiteindelijk de fractie beslist of hij kan aanblijven. Van de huidige veertien Kamerleden nemen er acht noodgedwongen afscheid. GroenLinks krijgt volgens een voorlopige prognose zeven zetels, waarvan er op basis van de kieslijst één wordt ingenomen door een nieuwkomer.

Niet alleen GroenLinks maar ook de SP heeft fors verloren, en bij de PvdA is het gehoopte herstel na de historische verkiezingsnederlaag van 2017 uitgebleven. Klaver vindt de electorale dreun voor de linkse oppositie „heel verontrustend”, omdat volgens hem „meer dan ooit progressieve politiek nodig is in Nederland.”

11.40 - Marijnissen: ’Regeren ligt nu niet voor de hand’

SP-leider Lilian Marijnissen zegt dat er met haar partij „altijd te praten” valt, maar deelnemen aan een kabinet ligt nu niet voor de hand. „De uitslag geeft er geen aanleiding toe”, aldus Marijnissen.

De socialisten willen in ieder geval niet „een rechts kabinet aan de meerderheid helpen.” Marijnissen ziet niets in een kabinet dat op "de oude voet verder wil".

De SP verliest in de voorlopige prognose van de verkiezingsdienst van het ANP vijf zetels. De partij moet dan ook goed bij zichzelf te rade gaan wat er misging, zegt Marijnissen. Ze had het flinke verlies niet helemaal verwacht. „Ik had best wel het idee dat de campagne goed werd ontvangen.”

Tegelijkertijd voelde SP'ers volgens Marijnissen allemaal wel aan dat het een „gemankeerde campagne” was. De SP is een „partij van de straat”, aldus de lijsttrekker, maar juist de straat opgaan en met mensen praten ging in coronatijd nauwelijks.

De SP-fractie kwam donderdagochtend bijeen om over de uitslag te praten. Hier geen taart of bloemen, zoals bij sommige andere partijen. Marijnissen zei blij te zijn om haar fractie te zien. Ze vond de uitslagenavond „superraar”, omdat vanwege de coronamaatregelen niet iedereen bij elkaar kon zijn.

Voor Kamer-lid Jasper van Dijk, de nummer 9 van de kieslijst, begon donderdag hoopvoller dan woensdag eindigde. In de prognose van woensdagnacht stond de SP op acht zetels. In de jongste prognose is het er eentje meer en zou Van Dijk dus terugkeren in de Kamer.

11.36 - Kaag speculeert nog niet over coalitie

D66-leider Sigrid Kaag wil donderdagochtend nog niet speculeren over eventuele coalitiepartners. Andere partijen vinden dat VVD en D66 de leiding moeten nemen in de formatie, maar daar vindt Kaag het te vroeg voor.

Over samenwerking gaat de D66-lijsttrekker voorlopig nog niets zeggen. De thema's waar een nieuw kabinet zich mee bezig moet gaan houden „ontstijgen eigenlijk partijkleur.” Ze wil nu "gesprekken gaan voeren op basis van de inhoud. Eerst het wat en hoe en dan met wie.”

D66 behaalt volgens de voorlopige prognose van de verkiezingsdienst van het ANP 24 zetels, een historisch hoog aantal. Kaag is donderdag dan ook met een „heel fijn gevoel” opgestaan. Woensdagavond verschenen foto's van een dansende D66-lijsttrekker op sociale media. Het feestje bij de partij is volgens Kaag niet heel lang doorgegaan, maar ze heeft er „wel een gezellige avond van gemaakt.”

Donderdagochtend is de fractie bijeen in de Tweede Kamer. Daar zegt Kaag dat ze „bijna tranen in haar ogen” heeft van de mooie uitslag. In de eerste exitpoll woensdagavond stond de partij nog op 27 zetels. Die kleine daling mag de pret niet drukken, zegt Kaag. „We zijn echt als winnaar uit de bus gekomen.”

11.21 - Campagneleiders: ’Verkiezingen draaiden om stabiel leiderschap’

De verkiezingen draaiden vooral om stabiel leiderschap tijdens de coronacrisis. Dat vonden campagneleiders eensgezind tijdens een gesprek in Nieuwspoort donderdagochtend. „Het was moeilijk met een ander verhaal dan het leider-verhaal de kiezer voor je te winnen”, aldus Maarten Hijink, campagneleider van de SP. „Voor de kiezer was stabiel leiderschap belangrijk. Ik denk dat dat gisteren gebleken is.”

De grote winnaars deze verkiezingen waren de VVD van demissionair premier Mark Rutte en D66 van Sigrid Kaag. Opvallend is dat de VVD tijdens de verkiezingen van 2017 de standpunten zelf centraal stelde op posters, en deze verkiezingen juist campagne voerde met de persoon Mark Rutte. Zo zond de partij spotjes uit waarin kiezers tegen een kartonnen beeltenis van de minister-president konden vertellen waarom ze hem een goede leider vonden.

„Deze campagne ging heel erg over leiderschap”, zegt ook campagneleider Sophie Hermans van de VVD. „Hoe kom je uit deze crisis en gaan we daarna als land fris en gezond verder?”

Volgens Raymond Knops, campagneleider van het CDA, begon dat al met de uitspraak van Rutte dat hij geen campagne wilde voeren tijdens de coronacrisis. "En hij heeft de persconferenties gewoon heel goed benut. Mensen zoeken toch houvast. Je weet met Rutte wat je eraan hebt."

Wijnand Duyvendak van GroenLinks zag dat de VVD koos voor „een apolitieke campagne.” „Het depolitiseren van verkiezingstijd, dat is niet waartoe GroenLinks op aarde is. Het is niet gelukt om er wel een politieke campagne van te maken.” Duyvendak had liever maandenlang "een ideeënstrijd" gehad, maar die kwam volgens hem niet van de grond. „Zestien dagen of zo konden we even los.”

11.04 - Veel geld naar online campagnevoeren, maar partijen misten contact

Hoewel politieke partijen deze campagne afzonderlijk tonnen uitgaven aan advertenties op internet, ging het in de nabeschouwing tussen campagneleiders op donderdag maar weinig over digitaal campagnevoeren. De politici misten vooral de mogelijkheid om de kiezers in het echt te zien. „Als er geen corona was geweest, hadden we hele grote bijeenkomsten gehad”, zei Sjoerd Sjoerdsma van D66.

Van half december tot en met vorige week gaven partijen volgens rapporten van Facebook en Google gezamenlijk ruim 2,3 miljoen euro uit aan advertenties online. Hierbij is alleen gekeken naar de partijen die volgens de laatste Peilingwijzer in het voor hen gunstigste geval kans maakten op een zetel.

Die miljoenen bleven onbesproken tijdens het gesprek tussen campagneleiders in Nieuwspoort. De SP moet het traditioneel hebben van een campagne van deur tot deur, aldus SP-campagneleider Maarten Hijink. Dat kon nu niet. Campagneleider Wijnand Duyvendak van GroenLinks vond het wel moeilijk dat zijn partij, die de vorige verkiezingen grote bijeenkomsten organiseerde, „geen contact” kon maken.

„Een beetje online, daar gebeurde best veel”, zegt hij. Online is volgens hem erg belangrijk, maar als je het niet kunt combineren met een offlinecampagne, blijf je volgens Duyvendak ergens steken.

CDA, een partij die deze verkiezingen flink verlies boekte, gaf veruit het meest uit aan internetreclames: bijna 650.000 euro in dertien weken. Daarna volgen D66 (451.000 euro), GroenLinks (212.000 euro), VVD (207.000 euro), PvdA (184.000 euro) en Forum voor Democratie (182.000 euro). Het gaat hierbij om uitgaven van de landelijke afdelingen van de partijen, maar ook van kandidaten, regionale vertakkingen en gelieerde organisaties als jongerenafdelingen.

Wetenschappers zijn er nog niet over uit welk effect online adverteren heeft op de uitslag van verkiezingen, zegt onderzoeker Tom Dobber van de Universiteit van Amsterdam (UvA). Maar heel groot zal het effect niet zijn, verwacht hij op basis van onderzoek dat hiernaar is gedaan. „Als je het niet doet, loop je misschien iets achter op andere partijen. En als je het wel doet, kan je hoogstens een paar procentpunten winnen.”

Partijen bereikten niet alleen kiezers op internet met advertenties, maar zochten ook op andere manieren contact. Zo kocht de landelijke afdeling van de PVV geen enkele internetreclame, maar stuurde deze wel actief berichten naar volgers op sociale media als Facebook en Twitter. GroenLinks ging via WhatsApp in gesprek met met potentiële stemmers. Het is niet bekend hoeveel geld partijen hebben gestoken in zulke vormen van digitaal campagnevoeren.

10.44 - CDA: Hoekstra kan aanblijven als leider

Wopke Hoekstra kan ondanks het forse zetelverlies aanblijven als leider van het CDA, zegt partijvoorzitter Rutger Ploum. Hij noemt de uitslag een „hele teleurstelling.”

De partij moet "heel kritisch" naar zichzelf kijken, zegt Ploum. „Maar we hebben een hele goede leider en daar gaan we mee door.” Ook Hoekstra zelf blikt donderdagochtend alweer vooruit. „Teleurstellingen horen bij het leven. En vervolgens moet je jezelf herpakken en moet je verder.”

Het CDA komt in de jongste voorlopige prognose van de verkiezingsdienst van het ANP op 15 zetels, een verlies van 4 ten opzichte van de vorige verkiezingen in 2017.

10.34 - PVV niet langer het populairst in Limburg

De PVV is niet langer de partij met de meeste stemmen in Limburg. De VVD heeft meer stemmen gekregen in de thuisprovincie van PVV-leider Geert Wilders en prominente partijgenoten als Lilian Helder en Dion Graus.

De VVD kreeg de steun van 21 procent van de Limburgse kiezers. Vier jaar geleden eindigde de partij op 17,9 procent. De PVV zakte van 19,5 procent naar 17 procent. De SP verloor veel terrein en D66 won licht.

Ook in Overijssel en Friesland is de VVD de grootste partij geworden. In beide provincies werd de koppositie overgenomen van het CDA. In Drenthe, Flevoland en Zeeland bleef de VVD de grootste partij.

In de provincie Groningen is de VVD juist niet langer de grootste. De partij kreeg meer stemmen dan in 2017, maar D66 ging nog meer vooruit. De VVD ging van 13,9 naar 14,9 procent, D66 steeg van 12,6 naar 15,5 procent.

10.31 - Spannende uren voor BIJ1

Voor BIJ1 waren afgelopen uren „zenuwslopend”, laat een woordvoerder weten. Het spant erom of de partij van Sylvana Simons in de Tweede Kamer komt.

Donderdagochtend leek dat wel te gaan gebeuren, maar in de prognose van een paar uur eerder haalde BIJ1 de kiesdrempel niet. De partij heeft er vertrouwen in de zetel nu vast te houden, aldus de woordvoerder. Maar lijsttrekker Sylvana Simons en andere leden zijn wel „erg nerveus.”

Simons zelf wilde donderdagochtend nog niet reageren.

In een nieuwe aflevering van verkiezingspodcast De Stembus: hoe is de verkiezingsavond verlopen bij de progressieve verliezer GroenLinks? En de leider van Bij1 Sylvana Simons deelt alvast de eerste steken onder water uit:

10.10 - VVD verliest bij traditionele kiezers

De VVD blijft de grootste partij van Nederland, maar uitgerekend in de oude basis van de partij daalt het aantal stemmen. VVD verloor vooral terrein in lommerrijke villadorpen als Laren, Wassenaar, Heemstede, Bloemendaal en Rozendaal.

In Laren had de VVD in 2012 een absolute meerderheid. De partij kreeg er 54,5 procent van de stemmen. Vier jaar geleden daalde dit naar 47,1 procent en nu kreeg de VVD er nog 'maar' 39,5 procent van de stemmen. In diezelfde periode groeide D66 van 9,7 procent naar 12,4 procent naar 17,3 procent. De links-liberalen zijn nu de tweede partij in Laren.

Ook in Wassenaar, de rijkste gemeente van het land, krijgt de VVD geen absolute meerderheid meer. In 2012 kreeg de partij er 52,4 procent van de stemmen, in 2017 was dat 41,7 procent en nu 36,9 procent. Ook daar is D66 uitgegroeid tot de tweede partij.

In Heemstede en Bloemendaal, bij Haarlem, en in het lommerrijke Rozendaal, bij Arnhem, is de VVD ook gezakt van bijna de helft van de stemmen naar ongeveer een derde. Ook in die drie gemeenten loopt D66 steeds verder in.

10.00 - Minder stemmen ongeldig verklaard

Weinig stemmen zijn tot nu toe ongeldig verklaard. In de gemeenten die tot nu toe hun uitslagen hebben doorgegeven aan de Verkiezingsdienst van het ANP, waren 17.809 stemmen niet geldig, 0,2 procent van het totaal. Diezelfde gemeenten hadden vier jaar geleden 26.742 stemmen (0,3 procent) ongeldig verklaard.

In Olst-Wijhe zijn naar verhouding de meeste stemmen ongeldig verklaard. Zo'n 0,6 procent van alle uitgebrachte stemmen in de gemeente aan de IJssel telde niet mee. Dat is drie keer zo veel als vier jaar geleden. In Amsterdam, Den Haag en Putten is een half procent van de stemmen ongeldig.

Zeventig-plussers mochten dit jaar per brief stemmen, maar dat ging gepaard met problemen. Bij het tellen van de eerste briefstemmen op maandag bleek dat veel ouderen het stembiljet en de stempas in dezelfde envelop hadden gestopt. Dat mocht niet en daarom werden de stemmen aanvankelijk terzijde gelegd. Vanwege de problemen paste minister Kajsa Ollongren de werkwijze voor briefstemmen aan, waardoor meer poststemmen alsnog in de telling zijn meegenomen.

09.55 - Partijen scoren in eigen gebieden

Vier partijen lijken nieuw in de Tweede Kamer binnen te komen: JA21, Volt, de BoerBurgerBeweging en BIJ1. Zij hebben allemaal hun eigen 'terrein', blijkt uit de uitslagen die zijn doorgegeven aan de Verkiezingsdienst van het ANP.

JA21 trekt veel stemmen in de voorsteden van de grote steden. Dat zijn ook de plaatsen waar PVV en Forum voor Democratie populair zijn. JA21 haalde zijn vooralsnog beste resultaat in Edam-Volendam. Daar kreeg de partij 6,6 procent van de stemmen. In de omgeving van Rotterdam kreeg de partij relatief veel stemmen in gemeenten als Albrandswaard, Brielle, Westvoorne, Capelle aan den IJssel en Ridderkerk. Daarnaast scoorde de partij in de gemeenten Westland en Midden-Delfland, onder de rook van Delft en Den Haag.

De pan-Europese beweging Volt heeft veel kiezers in studentensteden. De partij kreeg bijvoorbeeld 8 procent van de stemmen in Wageningen. Volt is daar nu de vierde partij, na D66, GroenLinks en VVD. Ook in Delft, Utrecht, Amsterdam, Groningen en Nijmegen haalt Volt veel stemmen.

De BoerBurgerBeweging (BBB), die voortkomt uit de boerenprotesten, heeft vooral steun in het noorden en oosten van het land. In Raalte kreeg de partij 6,9 procent van de stemmen, net iets minder dan de PVV. In het Twentse Tubbergen werd BBB de vierde partij, met twee stemmen meer dan D66. De boerenpartij is ook een stemmentrekker in gemeenten als Ommen en Olst-Wijhe in Overijssel en in Bronckhorst en Lochem in Gelderland.

BIJ1, de partij van Sylvana Simons, haalt volgens de meest recente voorlopige prognose van het ANP ook een Kamerzetel. In Amsterdam, waar Simons tot voor kort in de gemeenteraad zat, staat de partij vooralsnog op 5,9 procent van de stemmen. Daarmee is BIJ1 in de hoofdstad groter dan de PVV en Forum voor Democratie. Amsterdam is nog bezig met het tellen van de stemmen. Ook in Diemen, Almere en Utrecht heeft BIJ1 veel stemmen gekregen.

09.48 - Belgische premier blij met Nederlandse verkiezingsuitslag

De Belgische premier heeft opgetogen gereageerd op de voorlopige uitslag van de verkiezingen in Nederland. „Nederland heeft een duidelijke keuze gemaakt voor positief en verbindend leiderschap”, schrijft de liberaal Alexander De Croo op Twitter.

De Croo feliciteert in zijn bericht VVD-leider Mark Rutte en D66-lijsttrekker Sigrid Kaag. Hun partijen gaan aan kop in de prognoses. „Hartelijke felicitaties”, zegt de Belgische leider. „Ik kijk ernaar uit onze goede samenwerking verder te zetten.”

08.49 - BIJ1 krijgt toch een zetel

BIJ1 van Sylvana Simons krijgt toch een zetel in de Tweede Kamer. Dat blijkt uit een nieuwe voorlopige prognose van de verkiezingsdienst van het ANP, die is gebaseerd op ruim 88 procent van de stemmen. Daarmee komen in de nieuwe Kamer zeventien partijen.

De zetel voor BIJ1 gaat ten koste van de VVD. De partij van Mark Rutte behaalt 35 zetels, een winst van 2, en wordt de grootste partij. Verder laat de prognose geen verschuivingen zien.

D66 van Sigrid Kaag maakt een flinke sprong en gaat van 19 naar 24 zetels. De PVV wordt de derde partij met 17 zetels, gevolgd door het CDA met 15 zetels. Die twee partijen verliezen respectievelijk 4 en 3 zetels. De PvdA blijft gelijk op 9 zetels, evenveel als de SP die er 5 verliest. GroenLinks gaat van 14 naar 7 zetels.

Forum voor Democratie wint flink en gaat van 2 naar 8 zetels. JA21 waarin veel oud-FVD'er zitten, komt uit op 4 zetels. Andere nieuwe partijen in de Kamer zijn het pro-Europese Volt met 3 zetels en de BoerBurgerBeweging met 1 zetel.

08.45 - ’Baudet was doodop’

Thierry Baudet was woensdagavond te moe om op de verwachte verkiezingsuitslag te reageren, zegt Forum voor Democratie-kandidaat Hans Smolders. De exitpolls voorspelden een klinkende overwinning voor de rechtse partij, die van twee naar acht zetels zou groeien, maar partijleider Baudet was nergens te vinden. „Thierry Baudet was gewoon dood- en doodop”, zegt Smolders in Goedemorgen Nederland. „Hij heeft echt twintig uur per dag gewerkt de afgelopen weken. Dat is de werkelijke reden waarom hij er gisteren gewoon niet was.”

Smolders gaf in het televisieprogramma aan dat FVD geen grote bijeenkomst heeft gehouden op verkiezingsavond. De partij was tijdens de campagne juist uiterst zichtbaar: Forum was de enige partij die fysieke bijeenkomsten voerde. Baudet sprak in verschillende steden grote menigten toe. Die actieve campagne zorgde ervoor dat Baudet „echt helemaal op was”, verklaart Smolders.

De voormalig LPF'er zegt trots te zijn op de uitslag van Forum, maar hij heeft „ook een dubbel gevoel” bij het resultaat van acht zetels. „We waren eigenlijk liever gegaan voor de grote verandering.” Daarvoor had de partij volgens Smolders eerder vijftien tot twintig zetels nodig. Bovendien baalt hij van de winst die VVD en D66 hebben geboekt. „Rutte en Kaag liggen zwaar op de maag. Daar gaat een hele hoop beleid komen, dat eigenlijk onze kiezers alleen maar nog meer zal teleurstellen.” FVD verzette zich in de campagne stevig tegen het coronabeleid van het demissionaire kabinet, waar ook VVD en D66 deel van uitmaken.

08.34 - Ruim 1,8 miljoen mensen keken naar verkiezingen

Miljoenen mensen hebben woensdagavond op televisie naar de uitzendingen over de verkiezingen gekeken. De meeste mensen volgden de uitslagen via Nederland Kiest op NPO1. Hier keken gemiddeld ruim 1,8 miljoen mensen naar. Naar De Uitslagenavond op RTL 4 keken gemiddeld 625.000 mensen Dat blijkt uit de cijfers die de Stichting Kijkonderzoek donderdag publiceerde.

In totaal keken er bijna zeven miljoen mensen naar een deel van de uitzending van de NOS. In totaal zagen ruim 3,5 miljoen mensen een deel van de uitzending van RTL. Meer dan de helft van alle Nederlandse televisiekijkers volgde tussen 20.30 uur en middernacht een uitzending die over de verkiezingen ging.

Het best bekeken programma van de avond was het NOS Journaal van 20.00 uur. Hiernaar keken ruim 2,8 miljoen mensen. Nederland Kiest van de NOS staat op de tweede plaats.

07.45 - Nog altijd radiostilte bij FVD-leider Baudet

Forum voor Democratie-leider Thierry Baudet heeft nog altijd niet gereageerd op de forse zetelwinst waar hij volgens de prognose op kan rekenen. Zijn partij staat op 6 zetels winst, waarmee FVD 8 zetels in de Tweede Kamer zou krijgen. Geen van de peilers schatte de winstkansen van Forum vooraf zo hoog in.

Het is niet duidelijk waar Baudet is. Op Twitter gaat inmiddels al de hashtag #waaristhierry rond. Zijn telefoon lijkt uit te staan. Alle andere politici hebben al wel gereageerd op de eerste uitslagen.

05.41 - D66 de grootste geworden in Nijmegen

D66 is de grootste partij geworden in studentenstad Nijmegen. De partij kreeg 23,2 procent van alle stemmen, bijna 4 procentpunt meer dan vier jaar geleden. GL was vier jaar geleden de populairste partij in de stad aan de Waal, maar verloor dit jaar bijna 7 procentpunt. De VVD is de tweede partij in Nijmegen.

Nijmegen was een van de twee gemeenten waar GroenLinks vier jaar geleden de meeste stemmen kreeg. De partij won destijds ook in Amsterdam. Ook daar lijkt D66 nu de meeste stemmen te krijgen, gebaseerd op een gedeeltelijke telling van de stemmen.

05.34 - In Vlaardingen heeft maar de helft van de inwoners gestemd

Nergens in Nederland was de opkomst voor de Kamerverkiezingen zo laag als in Vlaardingen. In de Zuid-Hollandse plaats heeft maar 54,4 procent van alle inwoners gestemd. Vier jaar geleden stemde ongeveer 80 procent van de mensen, vergelijkbaar met de landelijke opkomst.

De VVD bleef de grootste partij in Vlaardingen. De PVV werd opnieuw de tweede partij in de gemeente, maar de voorsprong op D66 is aanzienlijk kleiner geworden. De vierde partij in de gemeente is Denk, dat 7 procent van de stemmen krijgt, meer dan Forum voor Democratie.

Ook in Ermelo daalde de opkomst hard. Vier jaar geleden stemde 84 procent van de inwoners, nu 62,7 procent. In Ommen zakte de opkomst van bijna 87 procent naar iets meer dan 68 procent.

04.57 - D66 troeft de VVD af in Leeuwarden

D66 heeft de VVD afgelost als grootste partij in Leeuwarden, de hoofdstad van de provincie Friesland. De Democraten boekten een winst van ruim drie procentpunten en kwamen daarmee uit op 16,0 procent. De VVD kwam, ondanks een kleine winst 0,1 procentpunt tekort om de grootste te blijven.

De PvdA boekte ook een bescheiden winst en wist daarmee de PVV van de derde plaats te verdrijven. Grote verliezers waren ook hier de SP en vooral GL, dat bijna werd gehalveerd ten opzichte van 2017.

04.35 - VVD handhaaft zich als grootste in Almere, D66 voorbij PVV

De VVD heeft de koppositie in Almere verder versterkt. De partij van premier Mark Rutte boekte een kleine winst en kwam uit op 21,9 procent van de stemmen. D66 nam met een score van 14,4 procent de tweede positie over van de PVV dat 3 procentpunten verloor en uitkwam op 12 procent.

Ook in Almere verloren de SP en GL fors. Deze linkse partijen werden voorbijgestreefd door Forum voor Democratie dat met 6,5 procent nu de vierde partij in de stad in Flevoland is.

04.24 - Volendam rechts bolwerk, PVV de grootste

De PVV heeft in de gemeente Edam-Volendam de VVD afgelost als grootste partij. De partij van Geert Wilders boekte een winst van 2,6 procentpunt en kwam uit op 24,3 procent. De VVD leverde 2,9 procentpunt in en eindigde op 20,1 procent. Ook de andere partijen aan de rechterzijde deden het goed. Forum voor Democratie kwam uit op 8,1 procent, 2 procentpunt meer dan in 2017. Nieuwkomer JA21 haalde 6,6 procent van de stemmen.

De winst van de rechtse partijen ging voor een groot deel ten koste van het CDA dat 8,6 procentpunt verloor. Van alle linkse partijen werd de PvdA met 3,3 procent de grootste. GL werd gehalveerd en kwam uit op 2,5 procent.

04.20 - PVV wint in Emmen, FVD grootste stijger

De PVV is in de gemeente Emmen de grootste partij gebleven met 18,5 procent van de stemmen tegen 18,6 procent vier jaar geleden. De VVD is de tweede partij met 18 procent, een winst van 3,2 procent.

Forum voor Democratie is de grootste stijger in Emmen. De partij van Thierry Baudet heeft 7 procent van de stemmen gekregen. In 2017 was dat 2,3 procent.

04.10 - Minieme voorsprong wordt ruime achterstand voor PVV in Almelo

Zeventien stemmen. Dat was vier jaar geleden het verschil tussen de PVV en de VVD in Almelo, in het voordeel van de partij van Geert Wilders, die de grootste partij in de Twentse plaats werd. Dat is nu veranderd in een grote voorsprong voor de VVD.

De VVD kreeg dit jaar 20,6 procent van de stemmen in Almelo, de PVV 15,4 procent. Vier jaar geleden eindigden ze beide op 17,8 procent. D66 steeg in Almelo van 9,6 naar 11 procent en Forum voor Democratie van 1,6 naar 6,6 procent.

03.28 - Voorlopige prognose: VVD grootste (36), D66 tweede (24)

De VVD heeft verreweg de meeste stemmen gekregen en komt met 36 zetels in de Tweede Kamer. D66 maakt een flinke sprong. De partij van Sigrid Kaag behaalt 24 zetels. Dat is vooralsnog 3 zetels minder dan de eerste exitpoll van Ipsos, die onderzoek deed voor de NOS.

Dat blijkt uit een voorlopige prognose van het ANP, dat is gebaseerd op het tellen van 63 procent van de stemmen. Amsterdam, Utrecht en Den Haag zijn hierin meegeteld. Rotterdam nog niet.

Forum voor Democratie krijgt naar verwachting 8 zetels en wordt daarmee groter dan GL. Die laatste krijgt waarschijnlijk 7 zetels.

De PVV wordt de derde partij met 17 zetels. Het CDA krijgt 15 zetels.

Bij1, de partij van Sylvana Simons, haalt vermoedelijk toch geen zetel. Volgens de exitpoll van Ipsos kon de partij wel rekenen op een zetel. Ipsos hanteerde een foutenmarge van twee zetels. Peiler Maurice de Hong schaalt BIJ1 nog wel op een zetel en mogelijk een tweede.

03.15 - Rotterdam staakt tellen van de stemmen, uitslag pas donderdag

In Rotterdam is het tellen van de stemmen omstreeks 03.00 uur gestaakt. Dat meldt een woordvoerder van de gemeente. Donderdagochtend om 08.00 uur wordt het tellen hervat. In de loop van dag wordt de uitslag verwacht, maar een exact tijdstip kon nog niet worden gegeven.

Aanvankelijk was gemeld dat het tellen van de stemmen de hele nacht zou doorgaan. Bij het stoppen van het tellen was ongeveer 62 procent van de stemmen verwerkt. Volgens de woordvoerder kon nog geen betrouwbare tussenstand worden gegeven.

03.13 - Code Oranje van De Mos staat in Den Haag op 1,7 procent

Na het tellen van 74 procent van de stemmen heeft Code Oranje slechts 1,7 procent van de stemmen in de gemeente Den Haag. De partij heeft 3413 stemmen binnen. Den Haag is de thuisbasis van lijsttrekker Richard de Mos, oud-wethouder in Den Haag.

Vier jaar geleden lag de kiesdeler bij de Tweede Kamerverkiezingen op circa 70.000 stemmen, wat betekent dat in Nederland ongeveer zoveel binnengehaalde stemmen recht geven op een Kamerzetel.

De VVD gaat op kop met 20,1 procent van de stemmen. D66 volgt op 17,2 procent, de PVV krijgt 11,1 procent.

03.06 - D66 grootste geworden in Haarlem, ten koste van VVD

In Haarlem is D66 de grootste partij geworden met 22,6 procent van de stemmen. Bij de vorige verkiezingen in 2017 was dat nog 17,9 procent. De partij van Sigrid Kaag gaat daarmee de VVD als grootste partij voorbij. De liberalen daalden van 19,1 procent naar 17,5 procent.

Derde partij is GroenLinks, ook al zakte die flink van 15,7 procent naar 9,3 procent van de stemmen. De PVV is met 7,4 procent de vierde partij in de hoofdstad van Noord-Holland. In 2017 kreeg die partij nog 9,3 procent. Forum voor Democratie stijgt van 1,7 procent naar 3,8 procent.

02.58 - D66 trekt meeste stemmen in Amsterdam na ruim 85 procent geteld

In de gemeente Amsterdam heeft D66, nadat 85,6 procent van de stemmen is geteld, de meeste stemmen gekregen: 22,7 procent van het totaal. De VVD kreeg 12,6 procent van de stemmen en is daarmee de tweede partij in de gemeente. Erna volgt GroenLinks met 10,2 procent.

D66 won terrein ten opzichte van de Tweede Kamerverkiezingen van 2017, maar VVD en GroenLinks leverden juist wat in. PvdA (7,6 procent), Partij voor de Dieren (7,1 procent) en Denk (6,2 procent) volgden als vierde, vijfde en zesde partij in de gemeente. Nieuwkomers Volt en BIJ1 van Sylvana Simons krijgen zo’n 6 procent van de stemmen.

De gemeente Amsterdam maakt pas komende maandag de definitieve uitslag bekend.

02.43 - VVD in Den Haag de grootste partij, D66 tweede

Nu 74 procent van de stemmen geteld is in de gemeente Den Haag gaat de VVD op kop met 20,1 procent. D66 volgt op 17,2 procent, de PVV krijgt 11,1 procent.

GroenLinks (6,5 procent), SP (4,2 procent) en Partij van de Arbeid (5,4 procent) verliezen alle drie terrein. Volt en Forum voor Democratie winnen juist.

Ook in Den Bosch en in Tilburg blijkt de partij van Rutte de grootste te zijn.

02.30 - Volt in een klap 8 procent van Wageningse stemmen

In de gemeente Wageningen heeft nieuwkomer Volt in één klap 8 procent van de stemmen binnengehaald, waarmee de pan-Europese partij daar de grootste stijger en de vierde partij is. D66 trok in de gemeente 22,6 procent van de stemmen en was daarmee de grootste partij.

GroenLinks (14,2 procent) en VVD (12,8 procent) volgden op de tweede en derde plek. GroenLinks verloor wel terrein in de gemeente, vier jaar geleden kreeg de partij nog 20,1 procent van de stemmen.

Volt is ook populair in de gemeente Utrecht. Daar stemt 6,5 procent op de nieuwkomer, waarmee de partij de vierde wordt in de gemeente. In Groningen ging 5,5 procent van de kiesgerechtigden voor Volt.

02.10 - Meerdere gemeenten stoppen met tellen, donderdag verder

Meerdere gemeenten zijn gestopt met het tellen van stemmen omdat het al zo laat is. Donderdag wordt het tellen hervat.

Het gaat om onder meer Horst aan de Maas (Limburg) en de gemeenten Hellevoetsluis (Zuid-Holland) en Berkelland (Gelderland).

Berkelland is een gemeente in de Achterhoek en telt bijna 44.000 inwoners. De gemeente Hellevoetsluis telt ruim 40.000 inwoners, de gemeente Horst aan de Maas ruim 42.000.

02.00 - D66 lost VVD af als grootste partij in Zwolle en Arnhem

D66 heeft de VVD afgelost als grootste partij in Zwolle. De partij van lijsttrekker Sigrid Kaag haalde in de Overijsselse hoofdstad 18,6 procent van de stemmen, een winst van 3,8 procent ten opzichte van vier jaar geleden. De VVD boekte ook een kleine winst van 0,3 procent, maar de score van 17,8 procent was niet voldoende om de grootste te blijven.

Veel andere partijen volgden met hun resultaten de landelijke trend. CDA, SP en GroenLinks verloren flink. FVD haalde 4,1 procent van de stemmen. Dat is bijna drie keer zoveel als in 2017. Nieuwkomer Volt kreeg in Zwolle een kleine 2400 stemmen, goed voor 2,9 procent.

In de gemeente Arnhem in Gelderland heeft D66 de meeste stemmen gekregen, gevolgd door de VVD en de PVV. De partij van Kaag kreeg in de gemeente 19,2 procent van de stemmen, tegen 16,4 procent vier jaar geleden. Daarmee werd de VVD van de troon gestoten. Die partij kwam uit op 17 procent van de stemmen, tegen 17,1 in 2017.

De PVV daalde van 11,8 procent van de stemmen naar 9,6 procent. Van de kiesgerechtigden koos 9,1 procent voor GroenLinks, tegen 14,5 procent vier jaar geleden. Daarmee leverde de partij van Jesse Klaver procentueel het meeste terrein in.

01.58 - D66 blijft populairst in Utrecht, Groningen

In de gemeente Utrecht is D66 het populairst, zo blijkt na het tellen van 86 procent van de stemmen. D66 kreeg 25,4 procent van de stemmen. De partij was tijdens de Tweede Kamerverkiezingen van 2017 ook de grootse, met 22,3 procent. De VVD is de tweede partij in de gemeente met 14,8 procent.

GroenLinks staat op de derde plaats, maar is wel flink gedaald van 20,2 naar 12,8 procent. Volt heeft 6,5 procent van de stemmen en is daarmee de vierde partij in de gemeente.

D66 is in de gemeente Groningen de grootste partij gebleven met 22,9 procent van de stemmen, een winst van 3,6 procent in vergelijking met vier jaar geleden.

De VVD is de tweede partij geworden met 13,6 procent van de stemmen. Nieuwkomer Volt kreeg 5,5 procent van de stemmen.

Grote verliezer was GroenLinks. In 2017 kreeg de partij van lijsttrekker Jesse Klaver nog 18,2 procent van de stemmen. Bij deze verkiezingen kwam GroenLinks uit op 10,5 procent in het hoge noorden.

01.55 - VVD voor D66 en PVV grootste partij in Enschede

De VVD is in de gemeente Enschede de grootste partij gebleven met 16,6 procent van de stemmen. Vier jaar geleden ging 16,5 procent van de stemmen naar de liberalen.

D66 is in Enschede de tweede partij geworden met een score van 13,5 procent, een stijging van 0,1 procent. PVV is in Enschede de derde partij met 13,3 procent. Vier jaar geleden kreeg de partij van Geert Wilders nog 15,5 procent van de stemmen.

Forum voor Democratie is procentueel de grootste stijger. De partij van Thierry Baudet krijgt 6,8 procent van de stemmen tegen 1,8 procent vier jaar geleden.

01.45 - SGP grootste partij op Urk, forse winst voor FVD

De SGP is met 54,4 procent van de stemmen opnieuw de grootste partij op Urk geworden, een daling van 1,7 procent in vergelijking met vier jaar geleden. Forum voor Democratie is procentueel de grootste stijger. De partij van Thierry Baudet krijgt 9,5 procent van de stemmen tegen 1,7 procent vier jaar geleden.

Daarmee is FVD op Urk na de SGP en PVV de derde partij geworden. De PVV krijgt 13,8 procent van de stemmen, een winst van 2,8 procent.

De VVD, landelijk de grote winnaar van de verkiezingen, krijgt op Urk slechts 1,7 procent van de stemmen tegen 1,8 procent in 2017.

Net als vier jaar geleden haalt D66 op Urk een score van 0,5 procent. Jezus Leeft scoort nog beter met 0,7 procent van de stemmen in het streng-christelijke vissersdorp.

01.36 - Voorlopig geen volledige uitslag uit de vier grote steden

De vier grootste steden (G4) komen in de nacht van woensdag op donderdag niet meer met een volledige uitslag. Dat laten de G4 weten aan de verkiezingsdienst van het ANP.

In Den Haag wordt de hele nacht door geteld, maar een voorlopige uitslag wordt daar niet voor 03.00 uur verwacht. Utrecht verwacht rond 02.00 uur een voorlopige uitslag, op basis van zo’n 85 procent van de stemmen. De hele nacht gaat het tellen door, maar een definitieve uitslag wordt pas vrijdag verwacht.

Amsterdam komt in de nacht met een voorlopige uitslag, op basis van ongeveer 84 procent van de stemmen. Een woordvoerder van de stad kon nog niet zeggen hoe representatief die voorlopige uitslag zou zijn voor de hele stad.

Rotterdam telt ook de hele nacht door, maar durft nog niet te voorspellen wanneer er een voorlopige uitslag kan worden gegeven.

01.30 - Lisa van Ginneken (D66) eerste transgender in Kamer

Lisa van Ginneken, de nummer 22 van de kandidatenlijst van D66 wordt waarschijnlijk de eerste transgender, iemand die een geslachtsverandering heeft ondergaan, in de Tweede Kamer. De partij van Van Ginneken stevent volgens de exitpolls af op 26 zetels.

De 48-jarige inwoner van Amsterdam gaat zich in de Kamer inzetten voor LHBTI’ers. Van Ginneken wil geregeld krijgen dat transgender- en intersekse mensen zelf kunnen beslissen over medische ingrepen. Ook het beperken van de macht van techbedrijven en verbetering van de patiëntenvertegenwoordiging in de zorg staan in de portefeuille van Van Ginneken.

01.27 - Eenpitters Krol en Van Kooten-Arissen verdwijnen uit Kamer

Eenpitters Henk Krol en Femke Merel van Kooten-Arissen verdwijnen na de verkiezingen uit de Tweede Kamer. De exitpolls laten zien dat ze hoogstwaarschijnlijk niet op een zetel kunnen rekenen. De politici, die allebei afsplitsten van andere partijen, stonden ook in de meeste peilingen nog niet op één zetel.

Krol was lang het boegbeeld van 50PLUS maar stapte uit de partij mei vorig jaar, en richtte met Van Kooten-Arissen de Partij voor de Toekomst op. Ook die partij eindigde in conflict. De twee Kamerleden gingen weer hun eigen weg, en uiteindelijk richtte Krol de Lijst Henk Krol (LHK) op.

Op Radio Veronica zei de spraakmakende politicus dat hij een Bed and Breakfast zou oprichten als hem geen zetel gegund bleek. Sinds 2012 zat hij met een enkele onderbreking in de Tweede Kamer. Krol gaf 50PLUS grote bekendheid, maar die partij kwam vooral in het nieuws wegens de vele interne ruzies.

01.15 - Wilders (PVV) verliest geboortestad Venlo, Maastricht en Sittard-Geleen aan VVD

De PVV is niet langer de grootste partij in Venlo, de geboortestad van partijleider Geert Wilders. De VVD kreeg er de meeste stemmen. Ook D66 won flink.

De VVD kreeg dit jaar 21,5 procent van de stemmen in Venlo. Vier jaar geleden had de partij van premier Mark Rutte 19,3 procent gekregen in de tweede stad van Limburg. De PVV zakte juist van 20,2 procent naar 18,3 procent. D66 steeg van 10 procent naar 13 procent, Forum voor Democratie ging omhoog van 2,1 procent naar 5,7 procent.

De VVD is de grootste partij geworden in Maastricht. De partij van premier Rutte kreeg 17,6 procent van de stemmen in de Limburgse hoofdstad. D66 steeg naar 16,9 procent. Vier jaar geleden won de PVV in Maastricht, maar die partij zakte nu naar 15,5 procent.

De partij van Wilders verliest ook de zege in Sittard-Geleen. Vier jaar geleden kreeg de PVV daar 20,9 procent van de stemmen, nu is dat 18 procent. De VVD steeg van 15,4 naar 18,5 procent.

Ook in Vaals, Beek en Simpelveld is de VVD de grootste partij, en niet langer de PVV. In Heerlen, Kerkrade en Roerdalen blijft de PVV wel de grootste partij.

00.50 - VVD blijft D66 net voor in Hilversum

De VVD is in de gemeente Hilversum de grootste partij geworden met 21,8 procent van de stemmen. In 2017 kreeg de partij van Mark Rutte nog 23,4 procent van de stemmen. D66 staat op plek twee met 20,9 procent, een stijging van 4 procent. De partij van Sigrid Kaag is daarmee procentueel de grootste stijger.

De PVV is derde. De partij van Wilders krijgt 8,6 procent van de stemmen, Vier jaar geleden was dat 23,4 procent.

GroenLinks is in Hilversum de grootste verliezer en komt uit op 6,9 procent, een daling van 4,5 procent.

00.30 - PVV opnieuw populairst in Groningse Pekela

De PVV van Geert Wilders heeft opnieuw de meeste stemmen gekregen in het Groningse Pekela, een van de armste gemeenten van het land. De partij kreeg er 22,5 procent van de stemmen. Dat is wel iets minder dan vier jaar geleden. De SP bleef de tweede partij, maar zakte van 23,9 naar 15,1 procent.

Forum voor Democratie boekte een flinke winst in Pekela. De partij van Thierry Baudet steeg van 1,4 procent naar 7,5 procent.

Pekela stemde van oudsher trouw op de PvdA, maar die partij verdampte vier jaar geleden. De sociaaldemocraten hadden in 2012 40 procent van de Pekelder stemmen gekregen, maar daar bleef in 2017 slechts 8,3 van over. Nu krabbelde de partij iets op, naar 10,4 procent.

00.00 - BoerBurgerBeweging krijgt 5 procent van de stemmen op Ameland

De nieuwe partij BoerBurgerBeweging heeft op Ameland 5 procent van de stemmen behaald, net achter de Partij van de Arbeid die 6 procent van de stemmen trok. De VVD werd, met 27,2 procent van de stemmen, de grootste partij op het eiland.

De BoerBurgerBeweging was daarmee procentueel de grootste stijger en kwam uit als zesde partij. Het CDA was de sterkste daler. De partij trok 14,2 procent van de stemmen, een daling van 8 procent ten opzichte van 2017.

D66 kreeg 13 procent van de stemmen, een stijging van 3,5 procent. De PVV kreeg 9,3 procent van de stemmen, dat was een kleine daling.

23.30 - VVD grootste in Gelderse Rozendaal, gevolgd door D66

In de Gelderse gemeente Rozendaal is het meest gestemd op de VVD. De partij van Mark Rutte kreeg er 36,6 procent van de stemmen. D66 werd daar de tweede partij met 22,8 procent van de stemmen. De opkomst in de Gelderse gemeente was met 95,9 procent hoog. De opkomst bij de verkiezingen voor de Tweede Kamer komt landelijk volgens een aangepaste exitpoll van Ipsos in opdracht van de NOS uit op 82,6 procent.

Als eerste van de wat grotere gemeenten heeft woensdag Valkenburg aan de Geul de verkiezingsuitslag bekendgemaakt. Daar is de VVD de grootste partij geworden met 24,4 procent van de stemmen. Vier jaar eerder haalden de liberalen nog 20,6 procent van de stemmen in deze Limburgse gemeente, die ruim 16.000 inwoners heeft.

De PVV behaalde 15,3 procent van de stemmen, tegen 18,1 in 2017. Erna volgde D66 met 12,5 procent, een stijging ten opzichte van de verkiezingen van 2017 toen de partij er 11,2 procent van de stemmen kreeg.

Het CDA daalde het hardst. De partij ging van 16,6 procent van de stemmen vier jaar geleden naar 11,5 procent bij deze Tweede Kamerverkiezingen. De opkomst in Valkenburg aan de Geul lag met 81,2 procent in de buurt van het landelijke gemiddelde van 82,6 procent.

22.15 - Rutte ’springt van de bank’ na eerste uitslagen, ook D66 door het dolle

Dat de VVD gegroeid is en opnieuw de grootste partij in de Tweede Kamer wordt, „laat zien dat Nederland vertrouwen uitspreekt in de VVD, in Mark Rutte, in deze ongekende crisis.” Dat zegt campagneleider Sophie Hermans in een eerste reactie op de exitpoll. Daarin staat de VVD op 35 zetels.

D66 „ging door het dak” bij de exitpoll, waarin de partij op 27 zetels staat. Kamerlid en campagneleider Sjoerd Sjoerdsma is blij dat de vloer het hield, zegt hij, want er werd „flink op en neer gesprongen.”

Elders op links worden juist zware verliezen verwacht, zoals bij de partij van Jesse Klaver en ook de SP van Lilian Marijnissen levert in.

Het CDA is teleurgesteld in de eerste uitslagen. De verkiezingsuitslag zoals die zich aftekent in de eerste exitpoll is „beduidend minder dan gehoopt.” Dat zei CDA-campagneleider en staatssecretaris Raymond Knops woensdagavond in een eerste reactie.

22.10 - Nieuwkomers kloppen aan de deur in Den Haag

Als een tractor met turbomotor stormt BBB de Tweede Kamer binnen. Deze BoerBurgerBeweging, waarvan tot voor kort nog maar weinig mensen hadden gehoord, wil de stem van de regio vertegenwoordigen in Den Haag.

Ook het rechtse JA21 van de Rotterdamse Joost Eerdmans klopt aan de deur op het Binnenhof. De van Forum afgesplitste partij pakt waarschijnlijk minstens drie zetels. Ook de pan-Europese partij Volt doet het goed en Sylvana Simons van Bij1 wacht mogelijk een plek in de Kamer.

22.05 - Hogere opkomst dan vorige verkiezingen

De opkomst bij de verkiezingen voor de Tweede Kamer komt volgens een aangepaste exitpoll van Ipsos in opdracht van de NOS uit op 82,6 procent. Daarmee zou het de hoogste opkomst zijn sinds 1986 toen bijna 86 procent van de stemgerechtigden kwam opdagen.

Bij de laatste verkiezingen voor de Tweede Kamer in 2017 was de opkomst 81,9 procent.

De verkiezingen verliepen door het coronavirus dit jaar heel anders dan vier jaar geleden. Mensen van zeventig jaar en ouder mochten per brief stemmen en de stembureaus waren drie dagen open. De eerste twee dagen waren de deuren open voor kwetsbare mensen.

21.48 - Primeur weer voor Schiermonnikoog

De gemeente Schiermonnikoog heeft woensdag om 21.43 uur opnieuw als eerste de uitslag van de Tweede Kamerverkiezingen doorgegeven aan de Verkiezingsdienst van het ANP. De opkomst op het eiland was 115,5 procent. Dat komt omdat er vaak toeristen op het eiland zijn.

D66 is er de grootste partij geworden. De partij kreeg 18,7 procent van de stemmen. De VVD werd de tweede partij met 17,4 procent.

Vlieland gaf als tweede de uitslagen door. Daar was de winst voor de VVD (26 procent van de stemmen). D66 werd daar de tweede partij met 19,7 procent.

De strijd om het als eerste melden van de eindstand gaat al jaren tussen Schiermonnikoog, Vlieland en het Gelderse Rozendaal. Dat zijn de kleinste gemeenten van het land, met elk ongeveer duizend kiezers. Voor de gemeenten stond dit jaar echter de veiligheid vanwege het coronavirus voorop. De gemeente Rozendaal heeft er door de komst van een nieuwe wijk ook meer bewoners bijgekregen en achtte zich al kansloos in de ’strijd’.

21.05 - Exitpoll: vier nieuwe partijen kloppen aan deur Binnenhof

In de Tweede Kamer lijken er vier nieuwe partijen bij te komen. Volgens de exitpoll die Ipsos voor de NOS deed, krijgt de pan-Europese partij Volt 4 zetels, het rechtse JA21 3, Bij1 van Sylvana Simons 1, en de BoerBurgerBeweging 1.

Het gaat om een voorlopige uitslag op basis van een peiling en de resultaten zijn nog niet definitief. Dit jaar houdt Ipsos een onzekerheidsmarge van twee zetels aan.

21.00 - Stembureaus sluiten deuren

De stembureaus in ons land zijn om 21.00 uur definitief dicht gegaan voor deze Tweede Kamerverkiezingen. De afgelopen dagen konden mensen hun stem uitbrengen, op maandag en dinsdag deden al veel mensen dat, voornamelijk mensen die tot een risicogroep behoren. Woensdag gingen de meeste mensen stemmen. Zij kwamen naar een van de ruim 8800 stemlokalen. Nu gaat het tellen van de stemmen beginnen. De opkomst zou op 81 procent liggen.

Het tellen van stemmen is openbaar. Mensen mogen komen kijken, maar moeten zich dan wel aan de coronaregels houden.

Voor alle stembureaus in het land golden dit jaar speciale maatregelen om de kans op besmetting met het coronavirus zo klein mogelijk te houden. Zo werden in het stemlokaal potloden, stemhokjes, tafels, en andere voorwerpen geregeld schoongemaakt. In sommige gemeenten kregen alle kiezers een eigen rood potlood dat ze daarna mee naar huis mogen nemen. En er waren ’kuchschermen’ tussen de kiezers en de leden van de stembureaus.

Vanwege corona moeten ook de stemmentellers zich aan de coronamaatregelen houden. Daarom brengen enkele gemeenten de stembussen naar grotere locaties. Om veilig te kunnen tellen moet minimaal zestig vierkante meter per stembureau beschikbaar zijn, zo meldt onder meer de gemeente Den Haag. Die gemeente brengt nu vanuit ruim honderd te kleine locaties stemmen naar grotere plaatsen zoals de Fokker Terminal (Binckhorst), het World Forum (Scheveningen), Sportcampus Zuiderpark (Escamp) of het GIA Trade & Exhibition Center (Kerketuinen).

19:58 - Klompendragers in verwarring in stembureau

Stemmers op klompen raakten woensdag op diverse Friese plaatsen in de war door het verplichte eenrichtingsverkeer in de stemlokalen.

Klompdragers trekken hun schoeisel gewoontegetrouw uit bij de voordeur. Doordat ze nu via een andere deur het stemlokaal moesten verlaten ging dat mis.

19.45 - Totale opkomst nu 74 procent

Ongeveer 74 procent van de kiezers had om 19.45 uur zijn stem uitgebracht voor de Tweede Kamerverkiezingen. Dat meldt onderzoeksbureau Ipsos in opdracht van de NOS. Van alle stemmers heeft zo’n 55 procent zijn of haar stem woensdag uitgebracht.

In de cijfers heeft Ipsos de uitkomst van maandag en dinsdag en de briefstemmers meegenomen. De opkomst van maandag en dinsdag is door Ipsos geraamd op 12 procent. Verder schat Ipsos dat het opkomstpercentage van de briefstemmers 7 procent is. In totaal komt de geschatte opkomst daarmee op 74 procent.

Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2017 was de opkomst op dit tijdstip 73 procent. Volgens Ipsos is het echter lastig om de opkomst in 2017 met die in 2021 te vergelijken, vanwege het briefstemmen door de 70-plussers en vervroegd stemmen op maandag en dinsdag voor de risicogroepen en kwetsbaren vanwege het coronavirus.

17.35 - Mondkapjesweigeraar uit stembureau gezet

De politie heeft woensdag ingegrepen nadat een man bij een stembureau in Rheden wilde stemmen, maar geen mondkapje wilde dragen. „Wij hebben daarop met diegene gesproken, maar hij wilde nog steeds geen mondkapje op”, laat een woordvoerder weten. De man is daarop het gebouw uitgezet.

Volgens Omroep Gelderland gaf de man aan dat hij een ontheffing van de mondkapjesplicht had van de Rijksoverheid. Die kon hij niet laten zien aan de voorzitter van het stembureau in Ons Huis aan het Meester B. van Leeuwenplein of aan de politie.

„Ik heb een slecht hart en krijg het benauwd van een mondkapje”, verklaarde de man aan Omroep Gelderland. Volgens hem was het document dat hij bij zich had rechtsgeldig. „Ik moest van het stembureau maar een verklaring halen bij mijn cardioloog, kreeg ik te horen.”

Burgemeester van Rheden Carol van Eert spreekt tegen dat er een geldig document was. „De man heeft iets vaags laten zien dat niet aan hem persoonlijk gelieerd was”, zegt Van Eert tegen de regionale omroep.

Onbekend is of de man op een ander stembureau heeft proberen te stemmen.

17.22 - Groningen: stemmen in Euroborg

In het ruim bemeten stembureau in het groen-witte voetbalstadion Euroborg in Groningen zit de sfeer er woensdag goed in.

17.11 - Niet-bestaand stembureau

De gemeente Heerlen heeft kiezers in Hoensbroek uitgenodigd te gaan stemmen in een niet-bestaand gebouw.

Kiezers werden in gemeentelijke publicaties en op de officiële stemformulieren geattendeerd op het bestaan van een stemlokaal in het Multi Functioneel Centrum aan de Prinsenstraat in Hoensbroek.

Het gebouw is echter vorig jaar gesloopt. Wel was er heel dicht in de buurt van het voormalige MFC een alternatief stemlokaal ingericht. Maar omdat de verwarming het daar niet deed is er uitgeweken – en ook ter plekke verwezen – naar Ons Trefcentrum aan het Pius XII-plein, dat enkele straten verderop ligt.

16.42 - Brabant schaars op kieslijst

De 67-jarige Dora Schouwenaars hoefde woensdag de deur niet uit om te stemmen. De voormalige koeienstal van haar oude boerderij – die midden in een nieuwbouwwijk in het Brabantse Etten-Leur staat – fungeert namelijk als stembureau.

16.36 - ’Stembusstampers’

De stembussen zitten dit jaar sneller vol dan tijdens eerdere verkiezingen, en dus moeten er „stembusstampers” en nieuwe bussen aan te pas komen. Dat merken ze ook in Rotterdam. „De stemformulieren zijn groter dit keer, want er zijn meer partijen die deelnemen aan de verkiezingen”, aldus een gemeentewoordvoerder.

Tijdens deze Tweede Kamerverkiezingen doen 37 partijen mee, een naoorlogs record. En dus zijn er op het stembiljet evenveel kolommen nodig, waardoor het papier groot uitvalt en veel ruimte inneemt in de stembus. Met een zogenaamde stembusstamper, „een houten stok die door de bus heen kan”, wordt de stapel aangedrukt, vertelt de Rotterdamse woordvoerder. Ook zijn er nieuwe stembussen naar de drukke stembureaus onderweg.

Er is volgens de woordvoerder nog een andere oorzaak waardoor de bakken snel vol zitten. „Normaal zetten we op de stempas de dichtstbijzijnde locatie waar je kan stemmen. Nu niet, en dus is er meer spreiding.”

16.18 - Opkomst naar 49 procent

De totale opkomst van de Tweede Kamerverkiezingen was om 15.45 uur gestegen naar 49 procent. Dat meldt onderzoeksbureau Ipsos in opdracht van de NOS.

Ipsos heeft de opkomst van maandag, dinsdag, woensdag en de briefstemmers bij elkaar opgeteld. Woensdag heeft tot 15.30 uur in totaal 30 procent van de kiesgerechtigden gestemd. De opkomst was maandag en dinsdag geraamd op 12 procent. Verder schat Ipsos dat het opkomstpercentage van de briefstemmers 7 procent is. In totaal komt de geschatte opkomst daarmee op 49 procent.

Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2017 was de opkomst op dit tijdstip 43 procent. Volgens Ipsos is het echter lastig om de opkomst in 2017 met die in 2021 te vergelijken, vanwege het briefstemmen door de 70-plussers en vervroegd stemmen op maandag en dinsdag voor de risicogroepen en kwetsbaren vanwege het coronavirus.

15.59 - Stempotloodjes op Marktplaats: ’Slechts één keer gebruikt’

Hét item van deze verkiezingen, het rode stempotlood waar zo veel over te doen is, duikt nu in groten getale op als ’collector’s item’ op Marktplaats. Kiezers die hun stem al uitgebracht hebben én het potloodje mee naar huis mochten nemen, proberen dat nu te slijten op het online platform. De begeleidende verkoopteksten zijn even geestig als voorspelbaar: ’Je kunt er nog ontelbare kandidaten mee kiezen’, ’een unieke herinnering aan het stemmen in 2021’ en ’ik verkoop dit mooie potlood omdat het toch niet mijn kleur is’. En, uiteraard, ’slechts één keer gebruikt’. ’Rod’ uit Leidschendam ziet er wel handel in en heeft zijn potlood aangeboden voor 25.000 euro.

Op sociale media ontstond woensdag in de loop van de ochtend ’ophef’ over het feit dat het potloodje op sommige stembureaus mee naar huis mocht worden genomen en op andere in een bak moest worden gelegd. Het is voor het eerst dat de potloden na het stemmen mee naar huis mogen worden genomen.

De aanbieders hebben verschillende ideeën over hoeveel het „vintage stempotlood” of „limited edition potlood” waard is. Zo kan op de potloden geboden worden ’tegen elk aannemelijk bod’, vanaf 5 euro en vanaf 42 euro. Op het potlood van Ruben uit Delft, ook maar ”1x gebruikt”, is woensdag een eerste bod van 2 euro uitgebracht.

15.40 - 16 seconden per stem

In de Diekmanhal in Enschede zijn 26 studenten van een uitzendbureau sinds woensdagochtend 7.45 uur bezig met het tellen van de briefstemmen. Het verloopt allemaal voorspoedig. „We doen maar 16 seconden over het uitvouwen en tellen van een stem”, laat de coördinator van het briefstemtellen weten.

Vanwege de coronacrisis mochten 70-plussers per post hun stem uitbrengen. De gemeenten konden deze al op zaterdag openen en de stembiljetten uit de enveloppen halen. Doordat sommige 70-plussers hun stembiljet niet in de goede envelop hebben gestopt of hun brief verkeerd hebben gepost, zijn een deel van de briefstemmen ongeldig verklaard.

„Maar gelukkig hoeven we er nu, tijdens het tellen van de stembiljetten, niet zo veel af te keuren”, zegt Oosterholt. „Ouderen weten misschien niet hoe de enveloppen werken, maar een rode stip zetten hebben ze vaak genoeg gedaan.”

15.25 - Uitslagenwebsite uit de lucht

De Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft de website opkomstenuitslag.nl uit de lucht gehaald. Gebruikers van het forum van techsite Tweakers ontdekten in de broncode van de site de stemuitslagen van vier steden. Naast opkomstcijfers waren zo ook al uitslagen per partij openbaar.

Tweakers denkt niet dat het om de gegevens van alle stembureaus in de steden Groningen, Nijmegen, Eindhoven en Den Haag gaat. Dat komt omdat het aantal gevonden stemmen nog beperkt is. Zo waren er uit Nijmegen bijna 2500 stemmen te vinden, en in Den Haag 147.

14.52 - ’Alsof we hier in Verweggistan wonen’

Het staat zo vast als een huis dat de Tweede Kamer straks meer Gelderlanders telt dan ooit. Want er staan verschillende kandidaten op verkiesbare plaatsen. Maar of de problemen in hun provincie daarmee ook meteen meer Haagse aandacht krijgen, wordt door de Gelderse kiezer sterk betwijfeld.

14.45 - Nu écht stem op Omtzigt

De echtgenote van Pieter Omtzigt, Ayfer Koç, heeft nu écht op haar Pieter kunnen stemmen. Dat meldt ze grappend op Twitter. In augustus 2020 dacht zij bij de CDA-lijsttrekkersverkiezing tussen Omtzigt en Hugo de Jonge een digitale stem op haar man uit te brengen, maar kreeg vervolgens een melding dat ze op De Jonge had gestemd. Het leidde tot veel opschudding én een onderzoek binnen de christendemocraten. Uiteindelijk hield de verkiezing van De Jonge stand.

Een geluk voor de echtgenote: De Jonge stond deze keer niet op de lijst, de prominente CDA’er deed een stap terug omdat hij zijn handen vol heeft om de coronacrisis te bestrijden.

14.40 - Hét thema in Flevoland

Hét provinciale item dat al jaren speelt in Flevoland? „Dat is een enorme open deur”, grinnikt journalist Kees Bakker uit Lelystad. Hij volgt al een kleine twintig jaar alle ins en outs in de regionale politiek. „Dat is Lelystad Airport.”

14.20 - Coronaproof tellen

Vanwege corona moet iedereen 1,5 meter afstand houden en dat geldt tijdens de Tweede Kamerverkiezingen ook. In het stemlokaal als mensen hun stem uitbrengen maar ook woensdag na 21.00 uur als de stemmen geteld moeten worden. Een aantal gemeenten brengt daarom de stembussen na sluiting van de stembussen naar een grote locatie.

Vanwege corona moet er om veilig te kunnen tellen minimaal zestig vierkante meter beschikbaar zijn, zo meldt onder meer de gemeente Den Haag. Daar worden de stemmen vanuit ruim honderd locaties naar ruime plekken, zoals de Fokker Terminal (Binckhorst), het World Forum (Scheveningen), Sportcampus Zuiderpark (Escamp) en het GIA Trade & Exhibition Center (Kerketuinen).

In Rotterdam is het ook op zo’n honderd stembureaus te krap voor het tellen. De stembussen worden daarom onder begeleiding naar Ahoy gebracht. In Utrecht gaat het om 25 stembureaus die niet geschikt zijn om coronaproof te tellen, die stemmen gaan naar de Jaarbeurs.

14.02 - Opkomst naar 42 procent

De totale opkomst bij de Tweede Kamerverkiezingen is woensdagmiddag om 13.45 uur opgelopen van 30 naar 42 procent. Dat blijkt uit een schatting van onderzoeksbureau Ipsos in opdracht van de NOS.

Ipsos heeft de opkomst van maandag, dinsdag, woensdag en de briefstemmers bij elkaar opgeteld. Woensdag heeft tot 13.45 uur ongeveer 23 procent van de kiesgerechtigden gestemd. Ipsos schat de opkomst van maandag en dinsdag op 12 procent en die van de briefstemmers op 7 procent. In totaal komt de geschatte opkomst tot 13.45 uur daarmee op 42 procent.

Vier jaar geleden was de geschatte opkomst bij de Tweede Kamerverkiezingen op dit tijdstip 33 procent. Volgens Ipsos is het echter lastig om de opkomst in 2017 met die in 2021 te vergelijken, vanwege het briefstemmen door de 70-plussers en vervroegd stemmen op maandag en dinsdag voor de risicogroepen en kwetsbaren vanwege het coronavirus.

13.35 - VVD online zuinig

De VVD gaf vorige week voor het eerst in de verkiezingscampagne meer dan 100.000 euro uit aan advertenties op internet. Het CDA zit hier al drie weken boven en spendeerde wederom het meest (150.000 euro). Ook vergeleken met andere grote partijen stak de partij van Mark Rutte tot dan toe relatief weinig geld in onlinereclames. Dat blijkt uit rapporten van Facebook en Google.

Het was de uitzondering op de regel dat de VVD vorige week de tweede politieke internet-adverteerder van Nederland was. De partij spendeerde 106.000 euro aan advertenties op Facebook, Instagram, Google en YouTube. In de weken daarvoor gaf de partij veel minder uit, namelijk maximaal 25.000 euro. Hierbij is steeds gekeken naar onlineadvertenties van de landelijke afdeling en individuele kandidaten, maar ook van regionale vertakkingen en gelieerde organisaties, zoals de jongerenafdeling.

13.31 - Station-stemmers

Het stemmen op de NS-stations gaat „gestaag door”, laat een NS-woordvoerder weten. Op Nijmegen Centraal is er al flink gestemd. „Daar staat de teller op 500, want dat stembureau was al om 5.15 uur opengegaan.”

„Momenteel staat de teller van het aantal mensen dat hun stem op Utrecht Centraal heeft uitgebracht op 450”, laat de woordvoerder eind van woensdagochtend weten. Rond half tien hadden zeker 250 mensen daar hun stem voor de Tweede Kamerverkiezingen uitgebracht.

Amsterdam Centraal had eind van de ochtend 300 kiezers ontvangen. Het stembureau daar stond rond half tien nog op minimaal 100 stemmers.

13.25 - Klaver stemt met vrouw

GroenLinks-lijsttrekker Jesse Klaver brengt in aanwezigheid van zijn vrouw Jolein in Het Kunstmuseum zijn stem uit.

12.53 - Her en der lange rijen

Bij veel stembureaus door het hele land is het druk. Mensen staan onder meer in Almere, op het Binnenhof en in Amsterdam in de rij, die dit keer door coronaregels langer is dan bij andere verkiezingen. Vooral bijzondere locaties zijn in trek, zoals musea, waar stemmers nieuwsgierig meteen een kort kijkje nemen. Ook op treinstations wordt veel gestemd. Rond 10.30 uur lag de opkomst rond dertig procent.

Tegen het middaguur hadden de meeste partijleiders hun stem uitgebracht, onder hen ook een aantal nieuwkomers die hopen op zetels in de Tweede Kamer. Op een aantal locaties is ook het tellen van de briefstemmen al in volle gang, zoals in het Haagse World Forum en in de RAI Amsterdam.

Minister Hugo de Jonge twitterde kort nadat hij had gestemd in Rotterdam dat hij in thuisquarantaine is gegaan: de app CoronaMelder gaf aan dat hij mogelijk nog in contact is geweest met iemand met corona. De bewindsman zei geen klachten te hebben. De stembureauvoorzitter benadrukte daarna dat zijn bureau veilig is omdat alles volgens alle procotollen verloopt. De Jonge heeft, met mondkapje, vanuit zijn auto gestemd in een tent in de autostemstraat. Dat stemmen ging overigens niet vlekkeloos: De Jonge had per ongeluk zijn oude, en niet meer geldige paspoort meegenomen en moest thuis het juiste halen.

Een flinke rij bij het stembureau op het Binnenhof. Door de coronamaatregelen zijn de rijen extra lang.

Een flinke rij bij het stembureau op het Binnenhof. Door de coronamaatregelen zijn de rijen extra lang.

Het ging niet overal van een leien dakje in de stembureaus. In Haarlem zorgde een verkeerde sleutel van de stembus ervoor dat een bureau later openging. In Arnhem was het wachten op de rode potloden en in Barendrecht bleek de registerlijst niet voorhanden. In 25 gemeenten is een stapel ongeadresseerde enveloppen bezorgd met daarin waarschijnlijk een stembiljet. Een raadsel, vond ook minister Ollongren van Binnenlandse Zaken.

12.44 - ’Dit is géén elektrische fiets!’

Premier Rutte kreeg woensdagochtend na het uitbrengen van zijn stem in Den Haag commentaar van omstanders dat hij zich op een elektrische fiets zou verplaatsen. Rutte reageerde als door een wesp gestoken: „Dit is zó erg.” De fiets van Rutte is de laatste maanden met enige regelmaat op beelden te zien, vooral wanneer de premier zich op zondagochtend meldt voor het Catshuisoverleg over de coronacrisis.

12.20 - Stapel ongeadresseerde enveloppen

In 25 gemeenten in Nederland is woensdagmorgen een stapel ongeadresseerde enveloppen bezorgd met daarin waarschijnlijk een stembiljet. Het gaat om de envelop die bestemd was voor het bijsluiten van een stempas en die met het stembiljet in een wel geadresseerde envelop voor het briefstemmen verzonden moest worden, zegt een woordvoerder van de gemeente Nijmegen. In Nijmegen zijn zo’n vijftig tot zestig blanco enveloppen bezorgd. Het is nog niet bekend hoeveel enveloppen er in totaal in de 25 gemeenten circuleren.

11.55 - Verkiezingen in cijfers

In dit artikel alles over stembureaus, stemlokaaldichtheid en het aantal kandidaten per gemeente:

11.29 - ’Gewone mensen stemmen op ozze Geert’

In de ooit beruchte achterstandswijk Genooi in Venlo, inmiddels aanzienlijk opgeknapt, klinkt het stemgeluid als vanouds: een tikje chauvinistisch. In gemeenschapshuis de Witte Kerk spreken kiezers zich uit tegen verloedering en armoede. „Geert is een man van het volk. Reken maar dat hij het hier weer goed doet, ik hoor het om me heen.”

11.22 - Onenigheid over stempotloden: ’Mag ik het potloodje nou houden of niet?’

Veel Nederlanders laten na het stemmen trots hun buit zien op sociale media: het rode stempotlood mag bij de meeste stemlokalen mee naar huis. Bij sommige stemlokalen moeten mensen hun potloodje na het stemmen echter weer gewoon inleveren. Dat zorgt soms voor scheve gezichten.

11.15 - Opkomst 10.30 uur: 30 procent

De totale opkomst bij de Tweede Kamerverkiezingen was tot woensdagochtend 10.30 uur zo’n 30 procent. Dat meldt onderzoeksbureau Ipsos in opdracht van de NOS. Het onderzoeksbureau heeft de opkomst van maandag, dinsdag, woensdagochtend en de briefstemmers bij elkaar opgeteld.

Woensdagochtend heeft volgens Ipsos tot nu toe zo’n 11 procent van de kiesgerechtigde mensen gestemd. Op maandag en dinsdag, toen de stembureaus vooral voor de risicogroepen open waren, was de totale opkomst naar schatting 12 procent en Ipsos schat de opkomst op basis van briefstemmers op 7 procent. Samen is dat dus 30 procent.

Vier jaar geleden was de opkomst rond 10.30 uur zo’n 15 procent. Volgens Ipsos is het echter lastig om de opkomst in 2017 met die in 2021 te vergelijken, vanwege het briefstemmen door de 70-plussers en vervroegd stemmen op maandag en dinsdag.

11.05 - JA21 en Volt

JA21-lijsttrekker Joost Eerdmans met zijn vrouw bij het stembureau waar hij zijn stem heeft uitgebracht.

JA21-lijsttrekker Joost Eerdmans met zijn vrouw bij het stembureau waar hij zijn stem heeft uitgebracht.

Lijsttrekker Laurens Dassen en Nilufer Gundogan (no.2) van Volt komen aan bij Theater de Krakeling om hun stem uit te brengen.

Lijsttrekker Laurens Dassen en Nilufer Gundogan (no.2) van Volt komen aan bij Theater de Krakeling om hun stem uit te brengen.

11.01 - Noord-Holland rent naar de stembus

Ook in het beroemdste park van Nederland is een extra stembureau geplaatst. Voor de strakke witte tent met doorkijk staan vooral mensen die met de fiets op weg zijn naar hun werk en hardlopers.

10.55 - Opstartproblemen briefstemmen

Het tellen van de briefstemmen in Den Haag is, met ongeveer een uur vertraging, begonnen in het World Forum. Er ontbreken nog bepaalde documenten ter ondersteuning van het telproces, die worden momenteel naar de tellocatie gebracht. Het congresgebouw is de enige plek in Den Haag waar briefstemmen worden geteld.

Een ploeg van 240 mensen is verantwoordelijk voor het tellen van alle stemmen die via de post of op 15 en 16 maart zijn uitgebracht. Kort voor 09.00 uur stond een lange rij medewerkers voor de ingang van het World Forum te wachten. Iedereen werd na binnenkomst opgewacht bij zes verschillende balies, en van daaruit met behulp van een plattegrond naar hun tellocatie gestuurd. Ieder team bestaat uit acht personen. Zij vouwen de al uit de envelop gehaalde stembiljetten uit en sorteren die per partij. In Den Haag zijn volgens een woordvoerder van de gemeente naar schatting 60.000 kiesgerechtigde 70-plussers die hun stem via de post mochten uitbrengen.

10.44 - Paspoort vol gaten

Demissionair minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) wilde woensdagochtend gaan stemmen in Rotterdam, maar er bleek iets niet in orde met zijn paspoort.

10.35 - Politieke kopstukken hebben gestemd

Verschillende lijsttrekkers hebben gestemd. CU-leider Gert-Jan Segers (station Amersfoort Centraal), SGP-lijsttrekker Kees van der Staaij (School met de Bijbel in Benthuizen) en FvD-leider Thierry Baudet (Posthoornkerk, Amsterdam), D66-leider Sigrid Kaag (buurtcentrum Den Haag), VVD-lijsttrekker Mark Rutte (basisschool De Woltersschool), CDA-leider Wobke Hoekstra (gymzaal Bussum), PVV-leider Wilders (sporthal Den Haag) en Farid Azarkan (Denk) brachten hun stem al uit.

FVD-lijsttrekker Thierry Baudet brengt zijn stem uit voor de Tweede Kamerverkiezingen in de Posthoornkerk. Baudet stemde op de nummer 7 op de lijst, Freek Jansen.

FVD-lijsttrekker Thierry Baudet brengt zijn stem uit voor de Tweede Kamerverkiezingen in de Posthoornkerk. Baudet stemde op de nummer 7 op de lijst, Freek Jansen.

CDA-lijsttrekker Wopke Hoekstra brengt zijn stem uit voor de Tweede Kamerverkiezingen in gymzaal Huizerweg.

CDA-lijsttrekker Wopke Hoekstra brengt zijn stem uit voor de Tweede Kamerverkiezingen in gymzaal Huizerweg.

D66-lijsttrekker Sigrid Kaag brengt haar stem uit voor de Tweede Kamerverkiezingen in Buurtcentrum Kommunika in Den Haag.

D66-lijsttrekker Sigrid Kaag brengt haar stem uit voor de Tweede Kamerverkiezingen in Buurtcentrum Kommunika in Den Haag.

Premier Rutte kwam op de fiets naar het stembureau. De premier stemde op de nummer twee van de VVD, Tamara van Ark.

Premier Rutte kwam op de fiets naar het stembureau. De premier stemde op de nummer twee van de VVD, Tamara van Ark.

10.15 - Overijssel stemt voor boeren

Het is niet zo moeilijk welke slepende kwesties op dit moment in Overijssel veel aandacht verdienen: het kanaaldrama in Almelo en de problemen waar de boeren mee opgezadeld zitten. Op het stembureau in het clublokaal van De Bornse Harmonie in Borne is óók duidelijk welke politici uit de provincie deze ochtend over de tong gaan: het stemmenkanon Pieter Omtzigt van het CDA, opgegroeid in dit dorp, maar ook de Deventer lijsttrekker van de BoerBurgerBeweging (BBB), Caroline van der Plas, wordt wel genoemd. Misschien wordt ze wel de boer Koekoek van deze eeuw, klinkt het.

09.40 - Friesland mist noorderlingen in de Kamer

Het bijzondere stemlokaal in zwembad Wettervlecke in Surhuisterveen (gemeente Achtkarspelen) trekt woensdagmorgen vroeg al de nodige stemgerechtigden uit deze Friese regio. „Het gaat mij vandaag om de vrijheid, dat is het thema.”

Terwijl het licht wordt, komen de medewerkers van het bureau aangereden. „Het is een lange dag, voor mij de eerste stemdag”, zegt voorzitter Marten Krans. Stipt 7.30 uur staan de eerste kiezers op de stoep.

09.01 - Ploumen (PvdA) en Marijnissen (SP) stemmen

PvdA-lijsttrekker Lilianne Ploumen brengt haar stem uit voor de Tweede Kamerverkiezingen in basisschool De Mijlpaal in Amsterdam.

PvdA-lijsttrekker Lilianne Ploumen brengt haar stem uit voor de Tweede Kamerverkiezingen in basisschool De Mijlpaal in Amsterdam.

SP-leider Marijnissen stemt in De Korenaer in Oss.

SP-leider Marijnissen stemt in De Korenaer in Oss.

08.55 - Verkiezingsdag overwegend droog met hier en daar regen

Tijdens de verkiezingen woensdag blijft het overwegend droog, maar hier en daar is er wel kans op een bui of wat motregen. Het blijft veelal bewolkt, meldt Weer.nl.

De kans op een regenbui neemt in de loop van de middag steeds meer af, al kan er in het zuiden nog wel regen vallen. De zon laat zich met name in het oosten en noordoosten van het land zien. Verder waait er een matige noordwestelijke wind, die aan de kust krachtiger is. Het wordt 7 tot 9 graden.

Die temperaturen zakken woensdagavond flink. Het kan afkoelen tot 1 of 2 graden, terwijl de temperatuur in het noorden en noordoosten zelfs kan zakken tot onder het vriespunt. In de rest van het land blijft het kwik tussen de 2 en 4 graden, zo is de voorspelling.

Lijsttrekker Gert-Jan Segers kan zijn paraplu waarschijnlijk thuislaten als hij gaat stemmen.

Lijsttrekker Gert-Jan Segers kan zijn paraplu waarschijnlijk thuislaten als hij gaat stemmen.

08.05 - Twee derde van kiezers weet pas op het laatste moment op welke partij hij of zij gaat stemmen

Liefst twee derde van de kiesgerechtigden weet pas op het laatste moment op welke partij zij of hij gaat stemmen. Dat komt deze week naar voren uit een onderzoek. Nederland zweeft.

Psycholoog Jacob Jolij van de Rijksuniversiteit Groningen vindt dat een erg hoog percentage, maar het verbaast hem niet. Het ligt volgens hem aan het grote aantal van 37 partijen dat dit jaar aan de verkiezingen meedoet. Dat is het grootste aantal in 99 jaar en 9 meer dan bij de Tweede Kamerverkiezingen in 2017. Keuzestress ligt niet ver om de hoek.

Wat ook meespeelt is de nog altijd voortschrijdende ontzuiling. „De groep die altijd op dezelfde partij stemt, wordt steeds kleiner. Ook zie je dat de grote partijen dichter naar elkaar toe kruipen. Dat maakt het voor veel mensen moeilijker een keuze te maken.”

07.55 - Bijna 2,2 miljoen kijkers voor laatste verkiezingsdebat

Bijna 2,2 miljoen mensen hebben dinsdagavond naar het verkiezingsdebat van de NOS op NPO 1 gekeken. Dat blijkt uit cijfers van Stichting KijkOnderzoek (SKO). Het laatste tv-debat werd daarmee minder goed bekeken dan tijdens de vorige Tweede Kamerverkiezingen in 2017, toen er bijna 3,3 miljoen mensen voor de buis zaten.

Aan het debat deden de lijsttrekkers van de acht grootste partijen mee. Zij namen het steeds in duo’s tegen elkaar op. Eerder op de avond was er in De Stemming aandacht voor de zeven kleinste partijen die nu in de Tweede Kamer zitten. Naar dat programma keken bijna 1,3 miljoen mensen.

Heeft Hoekstra het waargemaakt? Gaat Sigrid Kaag de PVV nog voorbijstreven en welke partij heeft het meeste geprofiteerd van de campagne in coronatijd? Dat en meer in verkiezingspodcast De Stembus:

07.30 - Alle stembureaus zijn open

Alle stembureaus in Nederland zijn sinds 07.30 uur geopend. Daarmee is de derde dag dat Nederland naar de stembus kan begonnen.

Een kiezer brengt coronaproof zijn stem uit op een drive-thru stembureau tijdens de Tweede Kamerverkiezingen.

Een kiezer brengt coronaproof zijn stem uit op een drive-thru stembureau tijdens de Tweede Kamerverkiezingen.

Sommigen stemlocaties waren al eerder open, zoals in Castricum. Daar ging een stembureau vannacht al open. Op station Nijmegen opende het stemlokaal om 05.15 uur.

Voor alle stembureaus in het land gelden dit jaar speciale maatregelen om de kans op besmetting met het coronavirus zo klein mogelijk te houden.

07.15 - Briefstemmen en stemmen van 15 en 16 maart geteld

Gemeenten kunnen woensdag in de loop van de dag al beginnen met het tellen van de stemmen voor de Tweede Kamerverkiezingen die via de post of op 15 en 16 maart zijn uitgebracht. Kiesgerechtigde 70-plussers mogen per post stemmen, dat zijn ruim 2,4 miljoen inwoners.

Het stemmen per brief is dit jaar iets nieuws. Het controleren van die briefstemmen op geldigheid verliep maandag niet zonder problemen. Meerdere gemeenten begonnen daar al mee en er ontstond verwarring. Diverse gemeenten meldden dat een behoorlijk deel van de briefstemmen terzijde moest worden geschoven en dat die niet geldig zouden zijn. In de gemeente Bernheze ging het bijvoorbeeld om 7,5 procent van de gecontroleerde brieven. Deze stemmen zouden allemaal verloren gaan. Minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken) liet daarop weten de procedure aan te passen zodat de meeste stemmen wel zouden meetellen.

De uitslag van de stemmen van de briefstemmers wordt, net als alle ’gewone’ stemmen, na het sluiten van alle stembureaus woensdag om 21.00 uur bekendgemaakt. Op 15 en 16 maart was een beperkt aantal stemlokalen, zo’n 1600, in de gemeenten al opengegaan voor kiezers die behoren tot de risicogroepen en daardoor extra kwetsbaar zijn voor het coronavirus. Die stemmen worden ook al woensdag in de loop van de dag geteld.

Onder meer in de Rai in Amsterdam worden woensdag de stemmen van de Amsterdamse briefstemmers geteld, net als de ’gewone’ stemmen die al op 15 en 16 maart zijn uitgebracht in Amsterdam. Vanaf 07.30 uur zijn er in de evenementenhal 310 tellers bezig en 79 mensen met andere functies, zoals controleurs, stembusvervoerders en briefopeners.

06.35 - Met opening stemlokaal station Nijmegen 3e dag stemmen van start

In het hele land zijn naar schatting van het Centraal Bureau voor de Statistiek ongeveer 13,2 miljoen mensen kiesgerechtigd tijdens deze Tweede Kamerverkiezingen.

De kiesgerechtigde 70-plussers mochten al per post stemmen. Dit zijn ruim 2,4 miljoen inwoners. Ongeveer 810.000 jongeren mogen deze keer voor het eerst voor de Tweede Kamerverkiezing stemmen. De afgelopen dagen mochten mensen die tot een risicogroep behoren al naar de stembus. Velen deden dat ook al. Maar de miljoenen anderen kunnen woensdag terecht in ruim 8800 stemlokalen. De meeste stembureaus zijn geopend tussen 07.30 uur en 21.00 uur.

Voor alle stembureaus in het land gelden dit jaar speciale maatregelen om de kans op besmetting met het coronavirus zo klein mogelijk te houden. Zo worden in het stemlokaal potloden, stemhokjes, tafels, en andere voorwerpen geregeld schoongemaakt. In sommige gemeenten krijgen alle kiezers een eigen rood potlood dat ze daarna mee naar huis mogen nemen. En er zijn ’kuchschermen’ tussen de kiezers en de leden van de stembureaus.

Stemmen kan met een geldige stempas en een geldig identiteitsbewijs. Een identiteitsbewijs is geldig om mee te stemmen als het op 17 maart 2021 niet langer dan 5 jaar verlopen is. Als iemand in een andere gemeente wil stemmen mag dat, maar wel met een vooraf aangevraagde kiezerspas.