1242174
Binnenland

‘Mijn vader was een NSB’er’

Ze werd gepest, uitgescholden en buitengesloten. Carla van der Kruijt-Iwema (63) begreep er als kind niets van. Totdat ze hoorde dat haar vader NSB’er was. Het kostte haar bijna haar hele leven om die schok te boven te komen.

“Ik heb weinig leuke herinneringen aan mijn jeugd. Ik groeide op in De Lier, mijn vader had een tuinderij. Hij was groot en sterk en werkte hard. Maar thuis was hij niet te genieten. Hij ging altijd vreselijk tekeer tegen mijn moeder. Hij sloeg haar ook. Mijn broer en ik konden nauwelijks iets goed doen. Ik werd weleens opgesloten in de kast. Uren zat ik dan te kijken naar de lichtspleet onder de deur en te wachten tot die weer openging. Mijn broer werd soms afgetuigd met een riem en moest dan een nacht in het varkenshok doorbrengen. We waren doodsbang voor hem. Ik begreep er niets van. Wat was er aan de hand in ons gezin? Ik probeerde extra lief te zijn en mijn uiterste best te doen op school. Ik moest helemaal naar Delft op school vanwege het verleden van mijn vader. Maar ook daar was het leven een hel. Ik werd buitengesloten, gepest en in ons dorp uitgescholden voor ‘iepelepoep’. O, wat heb ik een hekel aan het woord ‘poep’. Zie je wel, dacht ik toen, het ligt aan mij. Uiteindelijk ben ik naar een andere school gegaan, waar ik iets meer werd geaccepteerd. Ik mocht zowaar met de meiden meefietsen! Op een middag - ik was een jaar of twaalf - reden we naar huis toen iemand achter me siste: ‘Vuile rot mof!’ Ik keek om, maar dat meisje draaide haar hoofd weg alsof ze niets had gezegd. ‘Waarom zei ze dat nou?’ vroeg ik mijn buurmeisje Coby, dat naast me fietste. ‘Omdat je vader in de oorlog een NSB’er was,’ antwoordde ze. Het werd koud om mijn hart. Dat is erg. Dat is heel erg, dacht ik geschrokken. Omdat ik het eigenlijk niet kon geloven, heb ik het mijn moeder meteen gevraagd toen ik thuiskwam. ‘Ja, dat is waar,’ zei ze, ‘maar hij heeft mensen nooit iets aangedaan.’ Daar kon ik het mee doen, verder werd er nauwelijks over gesproken. Het was ons familiegeheim. Hoewel, geheim? Iedereen wist het. Dáárom moesten kinderen mij niet, dáárom mochten vriendinnen niet met me spelen. Dáárom zei mijn moeder iedere morgen voordat ik naar school ging: ‘Kop ervoor en laat je niet uithoren!’ Een uitspraak die ik toen pas begreep. En vanaf dat moment was ik getekend. Wat was ik boos, verdrietig ook. Ik was een kind van een NSB’er! Het weinige respect dat ik nog voor mijn vader had, was in één klap verdwenen.

Eindelijk van die naam af

Op mijn zestiende leerde ik Ger kennen in een zendingscentrum. We voelden ons meteen tot elkaar aangetrokken. Drie jaar later kregen we verkering. Ik heb het Ger gelijk verteld. Toen ik zijn vader met horten en stoten vertelde dat mijn vader lid was geweest van de NSB, bleek ook hij dat al te weten omdat hij had geïnformeerd naar mijn achtergrond. Zijn vader moest er niets van hebben. Hij keek me tijdens een preek strak aan en zei: ‘Zelfs als je vader NSB’er is, heeft God je nog vergeven.’ Ik kon wel door de grond zakken. Twee jaar later zijn we voor de kantonrechter getrouwd, want ik kreeg geen toestemming van mijn vader om met Ger te trouwen. Zijn vader daarentegen was blij met ons huwelijk: ‘Zo, dan ben je eindelijk van die naam Iwema af!’ Elf maanden na ons huwelijk werd onze eerste dochter geboren. Er volgden er nog drie en inmiddels hebben we elf kleinkinderen. Heerlijk! Omdat ik me had voorgenomen nooit een geheim voor mijn kinderen te hebben, ben ik altijd eerlijk tegen ze geweest. Ze hebben altijd geweten dat hun opa fout is geweest in de oorlog. Sterker nog, het achtervolgde hen ook. Toen onze oudste een jaar of vijftien was en op een verjaardagsfeestje was bij een vriendinnetje raakte ze in gesprek met een oma, die toevallig uit De Lier kwam. ‘O, komt je moeder ook uit De Lier? Hoe heet ze dan?’ vroeg die mevrouw. ‘Iwema,’ zei mijn dochter. ‘O, dat is er een van die NSB’er,’ was de reactie. Ik vond het verschrikkelijk. Moet je daar mijn kinderen ook nog eens mee lastigvallen?

Niet zo fris

Pas toen onze dochters de deur uit waren, zo’n tien jaar geleden, ben ik me gaan verdiepen in het verleden van mijn ouders. Mijn moeder heeft een rotleven gehad. Ze heeft nooit gewild dat mijn vader lid zou worden van de NSB. Het was crisis en hij geloofde dat het Nederland bij een welvarend Duitsland goed zou gaan. Hij heeft - tot zijn dood - nooit ingezien dat hij bij de verkeerde partij zat. Hij heeft de Holocaust altijd ontkend en was antisemiet, ondanks het feit dat zijn oma joods was. Op 16 mei 1945 is mijn vader gearresteerd. Mijn moeder wist net dat ze zwanger was van mij en werd het huis uitgezet. Later vond ik brieven van mijn vader aan mijn moeder, die hij schreef vanuit interneringskamp De Beer in Rozenburg, waar hij anderhalf jaar heeft gezeten. Ze zocht hem wel op, maar moest buiten het hek blijven met mij, drie weken oud, bij zich in het reiswiegje. Uit een brief aan mijn vader bleek dat ze behoorlijk depressief was. Mijn moeder vond het huis dat ze kreeg toegewezen vreselijk en zei dat ze er geen stofdoek aan vuil zou maken. Dat heeft ze ook nooit gedaan. Ze liet alles vervuilen. Eens in de drie weken mochten we onder de douche. Zo om de tien dagen kregen we schoon ondergoed aan. Opeens begreep ik waar de bijnaam ‘iepelepoep’ vandaan kwam… Natuurlijk rook ik niet zo fris in die jaren.

Een leven lang schuldig

Mijn moeder vereenzaamde en kwam nauwelijks meer buiten. ‘Ik vertel het je later allemaal nog weleens,’ zei ze. Maar dat heeft ze nooit gedaan. Uiteindelijk heb ik de meeste informatie over mijn vader gevonden in het Algemeen Rijksarchief in Den Haag. Schokkend om alles zwart op wit te zien. Het klopte: hij had geen directe misdaden gepleegd. Daaraan heb ik eerlijk gezegd altijd getwijfeld. Maar hij was wel een NSB’er met foute ideeën. En in zijn hart altijd gebleven. Hij was nog maar net dood of mijn moeder trok een laatje open en haalde er een stapel antisemitische knipsels uit. ‘Hè hè,’ verzuchtte ze, ‘die kan ik eindelijk weggooien.’ Hij is in 1979 overleden maar het duurde nog ruim twintig jaar tot ik een drastische beslissing nam. Ik heb alle foto’s van mijn vader bij elkaar gezocht en stuk voor stuk verscheurd. En ik wist dat ik dat ooit zou doen. Het luchtte enorm op maar deed ook pijn. Waarom heeft hij mijn moeder altijd zo gekleineerd? Waarom is hij zelf nooit open en eerlijk geweest over zijn verleden? Waarom heeft hij ons dit aangedaan? Ik heb me altijd schuldig gevoeld, een leven lang. Ik heb bijna op het gekke af alle documentaires en films over de Tweede Wereldoorlog bekeken. Ik heb ook de kampen bezocht. En mijn hart huilde tijdens dodenherdenking op 4 mei. Ik voelde me verantwoordelijk. Hoewel ik weet dat een kind nooit schuld heeft, spookt het toch altijd door mijn hoofd: ‘Ik ben schuldig.’ Zie dat maar eens los te laten. Ik ben gaan schilderen en handwerken. Maar stevig wandelen is de beste manier om mijn emoties een plek te geven. Ger is een schat, we hebben alle ellende samen overwonnen, maar dit is zo iets eigens. In alle vroegte loop ik de benen uit mijn lijf. Soms stromen nog steeds de tranen over mijn wangen, maar dan ben ik het wel kwijt als ik om half acht aan het ontbijt schuif. Het contact met lotgenoten via Stichting Werkgroep Herkenning voor kinderen van foute ouders, heeft me heel goed geholpen. Als ik een boom van een kerel van een jaar of 65 zie huilen, ontroert me dat. Je kunt een leven lang denken dat je de enige bent, maar helaas, niets is minder waar.”

FOUTE OUDERS

Sinds eind vorig jaar bestaat er een website met verhalen van en informatie voor ‘kinderen van foute ouders’. Op het Open Archief kunnen zij, maar ook hun kleinkinderen, hun jeugdherinneringen opschrijven en reageren op andere verhalen. De verhalen kunnen desgewenst anoniem of onder pseudoniem geplaatst worden. Op het Open Archief is ook historische achtergrondinformatie te vinden, die helpt verhalen in hun verband te plaatsen. Voor mensen die behoefte hebben aan ondersteuning bij het ordenen en opschrijven van hun herinneringen wordt op 12 mei een (gratis) schrijfworkshop georganiseerd in Utrecht.

Voor meer informatie: www.hetopenarchief.nl