Nieuws/Binnenland

Tophypotheken

De problemen die uiteindelijk tot een wereldwijde economische crisis leidden, ontstonden in de Verenigde Staten, toen banken ertoe overgingen geld te lenen aan mensen die een huis wilden kopen, maar eigenlijk onvoldoende inkomen hadden. Dat was niet erg, zo was de redenering, want huizenprijzen konden toch alleen maar stijgen. Bovendien was de rente zo laag, dat de rentelasten voor haast iedereen wel op te brengen waren.

Nederland is Amerika in het klein, of misschien wel in het groot. Ook bij ons worden door banken bedragen uitgeleend die veel te hoog zijn in relatie tot het inkomen van de huizenkoper en veel te hoog zijn in relatie tot de waarde van het huis. Ook bij ons is de redenering dat je heel veel kunt lenen, omdat je toch maar een extreem lage rente betaalt – dankzij de hypotheekrenteaftrek. Ook bij ons was in ieder geval de verwachting dat huizenprijzen altijd zouden blijven stijgen. Inmiddels weten we beter.

Nederland is Amerika in het groot, omdat de schuldenlasten van gezinnen nog groter zijn dan in de VS, de schuldenlast de laatste tien jaar veel harder gestegen is dan in de VS en het hier vrijwel uitsluitend om langlopende schulden gaat. Mensen hier zitten tientallen jaren diep in de schulden en dat is wat anders dan rood staan op je creditcard.

Om dit wat te preciseren: de schulden van Nederlandse gezinnen zijn gestegen van 48% van het bruto binnenlands product (bbp) in 1996 naar 103% van het bbp in 2008. In bedragen is de hypothecaire schuld opgelopen van Î144 miljard naar Î590 miljard. Gerelateerd aan het beschikbaar inkomen van gezinnen is de schuldenexplosie nog dramatischer. In 1996 bedroeg de schuldenlast 87% van het gezinsinkomen, in 2008 was dit 226%. Het gaat hier om het gezinsinkomen van alle Nederlanders, dus inclusief diegenen die helemaal geen hypotheekschulden hebben. Voor de schuldengezinnen ligt dit percentage dus nog een heel stuk hoger.

Nederlanders zijn in korte tijd compleet verslaafd geraakt aan schulden. Daar zijn drie redenen voor. De eerste is dat de kapitaalmarktrente tot voor kort voortdurend daalde. Hoe lager de rente, hoe meer schulden je je op de hals kunt halen zonder dat de rentelasten stijgen. Dus met het dalen van de rente nam de schuldenlast toe.

De tweede reden is dat de hypotheekrenteaftrek maakte dat Nederlanders in het toptarief van de inkomstenbelasting maar de helft betaalden van een toch al lage marktrente. De derde reden is dat de banken hun voorwaarden steeds meer zijn gaan oprekken – net als de Amerikaanse banken. We leerden deze week van de Autoriteit Financiële Markten (AFM) dat banken in 20% van de gevallen meer lenen dan volgens hun eigen code is toegestaan. Net als in andere landen blijken ook in Nederland de banken niet tot zelfregulering in staat te zijn.

Nederland is dus eigenlijk Amerika in het groot. We hebben een reusachtig probleem en Hans Hoogervorst van de AFM had dus wel beet, toen hij deze week maatregelen tegen excessief leengedrag aankondigde. De paniekreactie van de Vereniging Eigen Huis (’dit is de doodsteek voor de huizenmarkt’) is de reactie van een verslaafde die te horen krijgt dat hij moet gaan afkicken. Het zal veel tijd en veel ingrijpende maatregelen vergen om de Nederlandse woningmarkt te normaliseren, met de huizenprijzen en het leengedrag die daarbij horen. Maar hoe eerder ermee wordt begonnen, hoe meer toekomstige problemen worden voorkomen.

Jaap van Duijn is onafhankelijk beleggingsdeskundige.