Nieuws/Binnenland
125311
Binnenland

Een ’ja’ bij het referendum betekent dat de godsdienst steeds meer op de voorgrond treedt in turkije

Het keurslijf van Erdogan

— Vrouwen in lange jassen, de haren bedekt, schuifelen met hun mannen langs de kraampjes met korans en boeken met gebeden. Het is druk in de religieuze wijk Eyüp, aan de Europese westkant van Istanbul. Als de Turkse president Erdogan morgen het referendum wint zal hij hier de volgende ochtend Allah komen bedanken.

Streng-islamitische Imam Hatip-scholen worden steeds zichtbaarder in de Turkse samenleving. Op nationale feestdagen houden de leerlingen massaparades, waarbij de voorkeur voor president Erdogan niet wordt verhuld.

Streng-islamitische Imam Hatip-scholen worden steeds zichtbaarder in de Turkse samenleving. Op nationale feestdagen houden de leerlingen massaparades, waarbij de voorkeur voor president Erdogan niet wordt verhuld.

Streng-islamitische Imam Hatip-scholen worden steeds zichtbaarder in de Turkse samenleving. Op nationale feestdagen houden de leerlingen massaparades, waarbij de voorkeur voor president Erdogan niet wordt verhuld.

Streng-islamitische Imam Hatip-scholen worden steeds zichtbaarder in de Turkse samenleving. Op nationale feestdagen houden de leerlingen massaparades, waarbij de voorkeur voor president Erdogan niet wordt verhuld.

Net zoals Erdogan altijd doet na een belangrijke overwinning, wil hij met het moskeebezoek in het voetspoor van de sultans treden en de islam zijn liefde betuigen. Het past in het beeld dat de godsdienst steeds meer op de voorgrond treedt in het Turkije van Erdogan.

„Dit is voor ons een soort bedevaartsplaats”, zegt Sedat Sah. „Het is de meest heilige plek van Istanbul.” Dat heeft alles te maken met het mausoleum dat hier staat met daarin het graf van Abu Ayyub al-Ansari, waar het krioelt van de gelovigen. De meesten blijven er een tijdje staan en bidden. „Eyüp (de Turkse verandering van Ayyub) was een goede vriend van onze profeet Mohammed. Hij sneuvelde hier in de zevende eeuw als martelaar toen hij met zijn leger tevergeefs probeerde Constantinopel op de christenen te veroveren”, weet zakenman Sah.

Die verovering lukte sultan Mehmet II in 1453 wel. „De sultan werd verteld dat hier het lichaam van Eyüp was gevonden, waarna de sultan ter ere van hem een mausoleum en een moskee liet bouwen”, vertelt Sah terwijl hij zijn schoenen weer aantrekt.

Wie iets van de politiek-religieuze doeleinden van de Turkse president wil begrijpen moet hier in Eyüp zijn. Wie tot sultan werd gekozen kreeg in de moskee van Eyüp het zwaard van Osman, de grondlegger van het Ottomaanse Rijk. President Erdogan flirt met die historie.

Zoals de moskee aan martelaar Eyüp is gewijd, zo zijn veel moskeeën gewijd aan sultans, ter ere van hun glorie. Erdogan grijpt op deze Ottomaanse traditie terug en laat de grootste moskee van Turkije bouwen, op de hoge Camlica-heuvel aan de Aziatische kant van Istanbul, goed zichtbaar van alle kanten.

„Dit wordt na de moskeeën van Mekka en Medina de grootste ter wereld”, zegt een veiligheidsmedewerker trots. Bouwvakkers zijn er druk aan het werk.

„Er werken hier 500 man. Volgend jaar is de moskee klaar. Hier komt ook een museum van islamitische kunst, een cultureel centrum en een bibliotheek.”

De moskee lijkt op de al fors uitgevallen Suleyman-moskee, maar wordt nog veel groter. Het godshuis krijgt twee verdiepingen en biedt plaats aan 60.000 gelovigen. „Er komt zelfs een kabelbaan om de moskee makkelijker bereikbaar te maken”, vertelt de medewerker trots.

Twee jonge gesluierde vrouwen die langslopen hebben toch hun bedenkingen. „We wonen hier, maar voor het grote park dat ze hier willen aanleggen, zullen onze huizen worden gesloopt. We weten nog helemaal niet waar we terecht zullen komen”, zegt een van hen ongerust.

Elders in Istanbul worden eveneens moskeeën gebouwd, zoals op het Taksimplein, dat ooit symbool stond voor de seculiere republiek van Mustafa Kemal Atatürk die een strenge scheiding van godsdienst en staat voorstond.

Ook de Imam Hatip-scholen met streng islamitisch onderwijs nemen snel in aantal toe. Mustafa Dogan van de linkse onderwijsvakbond Egitim Sen toont in zijn kantoor de cijfers. Sinds Erdogan aan de macht is gekomen eind 2002 zijn er bijna duizend bijgekomen. Ook op de lagere school is het religieuze onderwijs enorm toegenomen. Erdogan heeft er nooit een geheim van gemaakt dat hij een vrome Turkse jeugd wil.

Ondertussen verandert ook het toerisme in Turkije. Medewerkers van toeristische trekpleisters in de bekende wijk Sultanahmet, waar de blauwe moskee, de Aya Sofia en de Topkapi staan, zijn teleurgesteld. „Helaas komen er momenteel veel minder Europese toeristen. Buitenlands bezoek uit het Midden-Oosten en uit moslimlanden als Maleisië en Indonesië is er wel meer. Maar dat is een ander soort toerisme”, aldus één van hen.

Dat geldt voor heel Turkije. Zelfs voor de badplaats Bodrum in het zuidwesten van het land waar het ’s zomers altijd stampvol Europeanen zat, inclusief Nederlanders.

Nu zijn er ook hotels die op een andere manier adverteren. Het alcoholvrije Blu Ciragan Bodrum hotel bijvoorbeeld biedt zich aan als Halal Resort & Spa. „Willen jullie een vakantie zonder stress, maar volgens de regels van de islam, dan is ons hotel geschikt”, stelt het hotel. De voor mannen en vrouwen gescheiden stranden zijn een pluspunt.

Met de nieuwe moskeeën, de toename van de Imam Hatip-scholen en het ’halal-toerisme’ lijkt Turkije steeds islamitischer te worden. Maar volgens professor Hayri Kirbasoglu van de theologische faculteit van de universiteit van Ankara is het allemaal uiterlijke schijn en niet inhoudelijk. „Er is nu een politieke klasse die zichzelf religieus noemt, zoals er eerst een politieke klasse was die zich seculier noemde”, aldus Kirbasoglu.

„Dat is niets nieuws. Dat gebeurde ook in het Ottomaanse Rijk. Maar ik heb nog nooit een periode in Turkije gezien waarin de godsdienst zo politiek misbruikt wordt als nu. Erdogan stelt zelfs dat het een religieuze plicht is om ’ja’ voor het referendum te stemmen. Wie ’nee’ stemt wordt afgeschilderd als vijand van de moslims.”

Kirbasoglu moet er niets van hebben. „Als je kijkt naar de islamitische landen, dan zie je dat de meeste leiders daar de islam in werkelijkheid helemaal niet respecteren. Er zijn maar een paar uitzonderingen, zoals de vroegere president van Bosnië, Izetbegovic”, aldus Kirbasoglu. „De waarden van de islam zijn universele waarden die je ook hebt in het jodendom en het christendom, zoals gelijkheid, rechtvaardigheid, vrijheid en transparantie. Als je dan kijkt welke landen er het beste afkomen dan kom je uit op IJsland en Nieuw-Zeeland. Daar is politieke transparantie en zijn ook de inkomensverschillen veel kleiner.”

Lang leek Turkije ook aan te sturen op die meer liberale koers. Het land zou een brug gaan vormen tussen oost en west via een EU-lidmaatschap, dat nu ver weg lijkt. De uitslag van het referendum zal bepalen of Turkije weer meer de Europese richting opschuift of dat juist verder naar het Midden-Oosten trekt.

<h2>Halalhotels booming</h2>

Puur islamitische ’halalhotels’ schieten in Turkije als paddenstoelen uit de grond. Met name aan de Turkse Rivièra tussen Antalya en Alanya zijn er afgelopen jaren tientallen bijgekomen. Ook aan de westkust bij Bodrum beginnen ze nu in trek te raken, zo blijkt uit een inventarisatie.

„Turkse hoteleigenaren worden vaak gedwongen om hun resorts om te bouwen naar halal, omdat Europese en Russische toeristen het laten afweten. Een mixhotel is niet haalbaar, dus moeten ze keuzes maken. In Nederland merken we een toenemende belangstelling voor moslimaccommodaties, zeker vanuit de Turkse en Marokkaanse gemeenschap”, zegt Yahya Cilingir van specialist Turkije.nl.

Ook vanuit Arabische landen is er volgens hem steeds meer animo voor superdeluxe halalhotels in Turkse badplaatsen. „Mannen, ook jongetjes vanaf 7 jaar, en vrouwen worden strikt gescheiden in zwembaden, spa en op het strand. Dames baden in boerkini en dragen een hoofddoek, alcohol is verboden, het eten is halal, op de kamers ligt een koran en er is een gebedsruimte”, vertelt Cilingir.

Ook niet-moslims zijn soms in halalhotels welkom, mits ze zich 100 procent aan de regels houden.

</div>