Nieuws/Binnenland

VVD’ers eerder sceptisch dan hoopvol over coalitie met GroenLinks

Akkoord is ’niet haalbaar’

De onderhandelaars lijken goed gemutst als ze naar buiten komen, premier Rutte voorop, na de formatiebesprekingen met Edith Schippers. Naast de premier Jesse Klaver (GroenLinks), gevolgd door Sybrand Buma (CDA) en Halbe Zijlstra (VVD).
1 / 3

De onderhandelaars lijken goed gemutst als ze naar buiten komen, premier Rutte voorop, na de formatiebesprekingen met Edith Schippers. Naast de premier Jesse Klaver (GroenLinks), gevolgd door Sybrand Buma (CDA) en Halbe Zijlstra (VVD).

Hollandse Hoogte

VVD, CDA, D66 en GroenLinks onderhandelen al weken over de vorming van een nieuwe coalitie. Hoewel GroenLinks inhoudelijk zeer verschilt van de VVD, houden de partijen het nog steeds met elkaar uit. Intussen houdt de VVD-achterban zich opvallend koest, terwijl er bij eerdere avonturen met links juist moord en brand werd geschreeuwd.

De onderhandelaars lijken goed gemutst als ze naar buiten komen, premier Rutte voorop, na de formatiebesprekingen met Edith Schippers. Naast de premier Jesse Klaver (GroenLinks), gevolgd door Sybrand Buma (CDA) en Halbe Zijlstra (VVD).
1 / 3

De onderhandelaars lijken goed gemutst als ze naar buiten komen, premier Rutte voorop, na de formatiebesprekingen met Edith Schippers. Naast de premier Jesse Klaver (GroenLinks), gevolgd door Sybrand Buma (CDA) en Halbe Zijlstra (VVD).

Hollandse Hoogte

Nivelleren, milieu-fanatisme en autootje pesten. Het verkiezingsprogramma van GroenLinks leest als een nachtmerrie voor VVD-kiezers. Liberalen hebben doorgaans geen goed woord over voor de voorstellen van de club die naam en faam kreeg door mensen als Paul Rosenmöller, Femke Halsema, Tofik Dibi en Wijnand Duyvendak.

Bij formatiegesprekken voor Paars Plus in 2010, toen de VVD om de tafel zat met PvdA, D66 en GroenLinks, wisten liberalen wel raad met de aanstaande verloving met GroenLinks. Het avontuur werd in de kiem gesmoord.

„Henk Vonhoff stuurde toen nog dreigende telegrammen vanuit het buitenland dat ze ermee moesten ophouden”, herinnert erelid Frits Korthals Altes zich over de inmiddels overleden partijcoryfee. Zelf wil de minister van Staat zich liever niet over de wenselijkheid van samenwerking met de groene partij uitlaten. Hij constateert dat de programma’s van VVD en GroenLinks niet bij elkaar passen. „Het lijkt me nu al moeilijk genoeg.”

Het meest uitgesproken VVD-erelid en columnist van deze krant, Hans Wiegel, heeft ervaring met formeren. „Over duurzaamheid komen ze er wel uit”, verwacht hij. „Ondernemers zijn daar ook voor. De vraag is alleen wie de rekening ervoor gaat betalen.” Hij vreest dat GroenLinks lastenverzwaringen in petto heeft die de middeninkomens zullen raken. „En nivellering!”

Toch valt op dat het nog overwegend stil is in de VVD-achterban, terwijl de partijleider aan het verkennen is of hij met de politieke aartsvijand in het huwelijksbootje zal stappen. Wiegel verklaart die zwijgzaamheid uit het feit dat er nog weinig bekend is over financiële afspraken van een coalitie met GroenLinks. Als die straks tegenvallen, is alsnog de boot aan. „U weet vast nog wel wat er rond de inkomensafhankelijke zorgpremie gebeurd is...”

Hij wijst daarmee op de opstand in de VVD tegen het onderhandelingsresultaat dat Rutte had bereikt met de PvdA in 2012. Een ziedende achterban dwong ’Marx Rutte’ toen op de knieën omdat hij te veel had weggegeven aan de coalitiepartner om maar een akkoord te bereiken.

Zo ver zal het nu niet komen, denkt spindoctor Henri Kruithof, jarenlang hoofd voorlichting van de VVD-fractie. „Ik verwacht niet dat het gaat lukken met GroenLinks. Áls er al een akkoord komt, moet het nog langs het GroenLinks-congres dat het akkoord zal mogen aanpassen. Een GroenLinks-congres is bepaald geen applausmachine.” Dat de VVD-achterban zich vooralsnog stil houdt, verwondert hem niets. „De algemene verwachting is dat het niet gaat lukken. VVD’ers gaan zich niet druk maken als het niet nodig is. Dan gaan ze bier halen.”

VVD-coryfee Frits Huffnagel ziet de GroenLinks-achterban eveneens als groot struikelblok. Het zou een ander soort mensen zijn dan de kiezers die Klaver nu heeft binnengehaald. „Oud-communisten en pacifisten”, weet de voormalig campagneleider van Rutte. Er is volgens hem vrijwel geen regeerakkoord te bedenken waar VVD’ers mee kunnen leven dat ook nog eens door die groep op een partijcongres van GroenLinks wordt omarmd.

En hoe zal dat verder gaan gedurende een kabinetsperiode, als het even tegen zit? De groene partij heeft na het gerommel rond oud-inbreker Wijnand Duyvendak, de mislukte lijsttrekkersstrijd tussen Jolande Sap en Tofik Dibi en het verboden geklets over de benoeming van de Ombudsman door Kamerlid Linda Voortman bepaald geen reputatie van een stabiele partij. „Voor je het weet, heb je een meet-up aan je broek”, gruwelde een goed geïnformeerde VVD-bron onlangs al.

Oud-minister Rita Verdonk hoort in haar omgeving dat VVD’ers hun lidmaatschap gaan opzeggen als de partij met GroenLinks in zee gaat. „Niemand vindt het erg dat de VVD wat groener wordt, maar in de plannen van GroenLinks wordt autorijden wel heel erg duur en ook andere lasten voor ondernemers schieten omhoog.”

Onder de regionale afdelingen overheerst meer scepsis dan hoop op een goede afloop.

VVD-fractievoorzitter Albert van der Giessen uit Vlissingen moet diep zuchten als GroenLinks wordt genoemd. „Dat is een hele lastige kwestie.” Hij vat de houding van menig liberaal samen: „Het is logisch dat je met elkaar aan tafel gaat gezien de verkiezingsuitslag. Het is minder logisch als ze er ook echt uit gaan komen.”

Aan de andere kant van het land wordt er onder VVD’ers al niet veel anders gedacht. „Hoeveel water moet er wel niet bij de wijn gedaan worden?”, vraagt Marjan van der Aart zich af, voormalig wethouder en tot voor kort voorzitter van de Bestuurdersvereniging VVD Fryslân. Ze kan geen compromis bedenken waar VVD én GroenLinks blij mee zijn. „Ik heb er best een hard hoofd in.”

In het Brabantse Helmond is het al niet veel beter. „We werken lokaal samen met GroenLinks, maar over de instroom (migratie red.) stonden we lijnrecht tegenover elkaar. Landelijk zijn er nog meer verschillen”, zegt VVD-fractievoorzitter Cor van der Burgt. „Ik ben niet direct enthousiast en verwacht dat veel kiezers er ook zo over denken.”

In Gouda heeft scepsis al plaatsgemaakt voor zorg, weet fractievoorzitter Ronald Verkuijl. „Vooral over extreme belastingverhogingen. Als ik eerlijk ben, heeft deze coalitie niet mijn voorkeur”, zegt de liberaal. Ingeborg de Barbanson, fractievoorzitter in het Limburgse Venray, wordt op straat al aangesproken door bezorgde kiezers. „Die signalen geven we door aan Den Haag.”

Onderschat de partijtop de rekbaarheid van de achterban opnieuw? De VVD in Almere waarschuwt alvast. „Als er compromissen komen die tegen het VVD-gedachtegoed in gaan, dan laten we van ons horen”, zegt fractievoorzitter Hilde van Garderen.

Oud-partijvoorzitter Bas Eenhoorn verwacht ook dat de liberale achterban zeker niet alles zal slikken. „Er zijn een paar rode grenzen waar ze echt niet overheen kunnen. Die zitten hem vooral in de belastingsfeer en VVD’ers zien niks in dwingende maatregelen om bijvoorbeeld een beter milieu te bewerkstelligen.”

Maar als het dan niet met GroenLinks kan, met wie dan wel? De ChristenUnie wordt als betrouwbare coalitiepartner gezien, zeker omdat ook op de SGP wordt gerekend als een soort gedoogpartner op rechts. Oud-minister Verdonk ziet er wel wat in, maar vindt dat Rutte ook weer met de PVV moet praten.

Onder andere prominenten wordt eerder ingezet op de PvdA, die na een periode van interne rouw alsnog voor het landsbestuur zou moeten kiezen. „Misschien kunnen ze over zes of zeven weken alsnog aanschuiven”, zegt Wiegel. Dat is ook in het belang van de PvdA. „Want Asscher is geen oppositioneel kanon. En dan kan Jeroen Dijsselbloem gewoon minister van Financiën blijven.”

Korthals Altes vindt het een goed idee. „De PvdA kan zich als bestuurderspartij laten zien. Maar zeven weken is wel te kort”, vermoedt hij. „Tegen de tijd dat de PvdA wil aanschuiven is het november.”

Hoe dan ook, de VVD-stilte rond de formatie betekent zeker niet de omarming van GroenLinks. Wiegel: „De jongelui van GroenLinks moeten zich wel realiseren dat er voor ons nog een andere optie is.”