Nieuws/Binnenland

Kunsthal toont groot overzicht van de hyperperfectionistische Robert Mapplethorpe

Beeldhouwend met de camera

— Als hij honderd jaar eerder was geboren, zou hij naar eigen zeggen waarschijnlijk beeldhouwer zijn geworden. Maar de Amerikaanse kunstenaar Robert Mapplethorpe (1946-1989) ontdekte de camera en groeide uit tot een van de beroemdste fotografen ter wereld. Extreme perfectie in compositie, scherpte en belichting was zijn handelsmerk. De Kunsthal in Rotterdam toont vanaf zaterdag een groot overzicht van zijn, nog altijd controversiële werk.

Voor de beroemde kiek ’Two men dancing’ uit 1984 stond o.a. de Nederlandse danser Roberto de Jonge model. De foto werd gemaakt tijdens een voorstelling van de Vlaamse theatermaker Jan Fabre.
1 / 2

Voor de beroemde kiek ’Two men dancing’ uit 1984 stond o.a. de Nederlandse danser Roberto de Jonge model. De foto werd gemaakt tijdens een voorstelling van de Vlaamse theatermaker Jan Fabre.

Voor de beroemde kiek ’Two men dancing’ uit 1984 stond o.a. de Nederlandse danser Roberto de Jonge model. De foto werd gemaakt tijdens een voorstelling van de Vlaamse theatermaker Jan Fabre.
1 / 2

Voor de beroemde kiek ’Two men dancing’ uit 1984 stond o.a. de Nederlandse danser Roberto de Jonge model. De foto werd gemaakt tijdens een voorstelling van de Vlaamse theatermaker Jan Fabre.

Directeur Emily Ansenk van de Kunsthal loopt genietend langs de foto’s, die steeds thematisch zijn gegroepeerd. Zijn befaamde portretten van beroemdheden als model en filmster Isabella Rossellini, Blondie-zangeres Debbie Harry en zijn ex-vriendin, de rockartieste Patti Smith hangen er, net als zijn sensuele bloemstillevens, naakten en seksueel expliciete, homo-erotische fetisjbeelden.

Niet eerder is er zo’n compleet beeld van zijn oeuvre in Nederland getoond. De laatste keer dat Mapplethorpe hier een solo-expositie had, was in het Stedelijk Museum Amsterdam in 1988, enkele maanden voordat hij stierf aan de gevolgen van aids. Zijn vriend en mecenas Samuel J. Wagstaff, die hem in 1972 zijn eerste Hasselbladcamera cadeau gaf, was eerder al aan de gevreesde ziekte overleden.

Deze reizende tentoonstelling is samengesteld door het Los Angeles County Museum of Art en het J. Paul Getty Museum in samenwerking met de Robert Mapplethorpe Foundation. Ansenk; ,,Hierna reist de collectie, die eerder met succes in Canada werd onthaald, door naar Australië.”

Mapplethorpe had, vanaf het prilste begin, toen hij nog samen met zijn soulmate Patti Smith op de kunstacademie zat en ze arm als kerkratten in Chelsea Hotel bivakkeerden, grootse ambities. Hij wilde beroemd worden, de beste van iedereen. Samen met Smith maakte hij deel uit van de New Yorkse kunstscene, waarin destijds Andy Warhol de spilfiguur was.

„Hij was stikjaloers op Warhol”, vertelt conservator Charlotte van Lingen. „En Warhol eigenlijk ook op hem. De mannen moesten niets van elkaar hebben, en toch wilden ze alles van elkaar weten.” Niettemin portretteerde Mapplethorpe Warhol meermalen, waaronder een keer met een halo achter zijn hoofd. Alsof hij zo toch de goddelijke status van de Pop Artkunstenaar wilde erkennen.

De naar faam hunkerende Mapplethorpe fotografeerde als een beeldhouwer, stelt conservator Charlotte van Lingen. Ze wijst op een bloemstilleven van papegaaitulpen. De bloemen zijn haarscherp, kraakvers en bijna tastbaar in beeld gebracht. Maar ook in zijn portretten of naakten dacht hij sculpturaal.

Neem de serie naakten van Ajitto, een donkere man, die hij in Rodin-achtige houdingen op een kruk heeft gefotografeerd. Of de foto van de jongen die aan de haarziekte Alopecia Areata lijdt. „Die kop lijkt door de belichting wel van klei gemaakt”, benadrukt Van Lingen. Ook het achterwerk van Ron Sims is met het oog van een beeldhouwer door de camera vastgelegd. Alle dames in de Kunsthal zijn het erover eens: „Dit zijn de perfectste mannenbillen.”

Minstens zo indrukwekkend en spannend zijn de opnamen die dekunstenaar maakte van model en atlete Lisa Lyon. Zij maakte als een van de eerste vrouwen naam als professioneel bodybuilder. Mapplethorpe was gek op haar gespierde lichaam. „Ik had nog nooit iemand gezien die eruit zag als zij”, vertelde hij. „Zodra ze haar kleren uittrok, leek het alsnog ik naar iets van een andere planeet stond te kijken.”

„Ze hadden een goede klik met elkaar. Lisa Lyon zag zichzelf meer nog dan als topsporter, vooral als een performancekunstenares. Geen voorstel was voor haar als model te gek”, weet Van Lingen.

Schaamteloos, maar niet minder naar perfectie strevend was Mapplethorpe ook in zijn seksueel expliciete foto’s. De kunstenaar maakte deel uit van de New Yorkse homoscene en verkeerde in sm-kringen. Die fetisj bracht hij ook veelvuldig in beeld. Vaak gebeurt dit op uiterst gestileerde, esthetische wijze. „Opwinding met klasse”, noemt Van Lingen dat. Al geeft ze eerlijk toe dat sommige opnamen als schokkend kunnen worden ervaren.

Intussen houdt directeur Emily Ansenk stil bij Mapplethorpes beroemde, tragikomische foto van twee mannen die samen innig dansen, met kroontjes op hun hoofd. Het werk is gemaakt in 1984, tijdens de uitvoering van een stuk van de Vlaamse theatermaker en beeldend kunstenaar Jan Fabre: De macht der theaterlijke dwaasheden.

„Zo grappig, ik doe al jaren aan pilates en vorige week vraagt mijn instructrice ineens tijdens de sportles aan mij: Hangt de foto van mijn man ook op jullie Mapplethorpe-expositie? Blijkt een van die twee dansers haar echtgenoot Robert de Jonge te zijn en dus een Rotterdammer. Hij woont hier bij wijze van spreken gewoon om de hoek. Heb ik nooit geweten. Natuurlijk is hij er morgen bij tijdens de opening.”

22 april tot en met 27 augustus te zien in de Kunsthal Rotterdam.