1358914
Nieuws

Hoera, de fiets bestaat 200 jaar!

De kracht van de fiets

In 1817 patenteerde Karl Drais zijn Draisine, de oerfiets. Precies 200 jaar later heeft het rijwiel een enorme ontwikkeling doorgemaakt. Niet in de laatste plaats dankzij moderne pioniers zoals Robbert Rutgrink.

Vraag: welke uitvinding is nóg slimmer dan de uitvinding van het wiel? Antwoord: het wiel dat vóór het eerste wiel werd geplaatst. De Duitser Karl Drais vervaardigde uit hout de eerste loopfiets met een voorwiel dat kon zwenken.

Koningen en tsaren waren zijn klanten. „Zij hadden immers genoeg geld. Bovendien beschikten ze over aangeharkte paleistuinen waar je uitstekend kon oefenen”, weet Cees van Wijk van fietsmuseum Velorama in Nijmegen. „De echte doorbraak kwam rond 1890 met de kettingaandrijving en wielen van gelijke grootte. Het oermodel van onze huidige fiets.”

Bitter weinig veranderd

Volgens fietsenbouwer Robbert Rutgrink uit Nieuw-Vennep is er sindsdien bitter weinig veranderd. „Luchtbanden en versnellingen bestaan al ruim honderd jaar.” Maar daarmee doet hij zichzelf toch echt tekort. Hij zette immers een nieuwe standaard met zijn zelfgebouwde Santos-fietsen die glimmen van de innovaties. Zijn gloednieuwe e-bike Travel Lite+ lijkt nog maar bar weinig op de Draisine.

Zo heeft Rutgrink het essenhout van de loopfiets ingeruild voor een aluminiumframe van 2,5 kilo dat desondanks een draagvermogen van 150 kilo heeft. De ouderwetse ketting waarmee nog altijd 99% van alle fietsen rijdt, verving hij door een riem. Een huzarenstukje waaraan Rutgrink zijn reputatie verbond.

„Riemaandrijving is een heel oud idee, maar het lukte nooit iemand om een werkende constructie te ontwerpen. Toen wij ermee experimenteerden, lachte iedereen ons uit. Totdat iemand op onze fiets mét riem probleemloos rond de wereld fietste.”

Lees ook: Nationalefietstest.nl

 

Erkenning

Schoorvoetend komt nu de erkenning van de gevestigde merken die pionieren liever aan kleine genieën overlaten. Gazelle, Koga en zelfs Ikea verkopen nu riemfietsen, want die zijn onderhoudsarm. Ook de versnelling is al een eeuw oud. De Fransman Paul de Vivie ontwikkelde een derailleur met twee versnellingen. Inmiddels zijn er fietsen met 30 versnellingen, maar Robbert Rutgrink gelooft wat betreft stads- en recreatiefietsen vooral in de versnellingsbak van Pinion.

Dit versnellingssysteem werd ontwikkeld door twee Duitse techneuten die op de transmissieafdeling van Porsche werkten. „Hun Pinion heeft 12 of 18 versnellingen en is veel minder kwetsbaar dan de derailleur omdat de versnelling op de plek zit waar anders de bracket (trapas) is gemonteerd. Qua onderhoud ben je beter af.”

Met de introductie van de e-bike lijkt de fietsindustrie definitief wakker geschud. Het regent revolutionaire ontwikkelingen. Ook op de e-bike heeft Rutgrink een eigen(wijze) kijk. Terwijl de industrie bij de middenmotor zweert, ontwierp hij een e-bike met de motor in het achterwiel. „Een middenmotor is een denkfout. De kracht moet zitten waar je ’m wilt hebben: in het achterwiel. Een middenmotor ’vreet’ de ketting en de tandwielen op omdat de motor veel sterker is dan spierkracht die de fietser toevoegt.” Oftewel: je betaalt je blauw aan onderhoud.

Dikke banden

Net als Karl Drais spaakt Santos de wielen met de hand. Medewerker Evert vlecht dagelijks zo’n twaalf stuks die opvallen door hun bescheiden diameter. Had het voorwiel van de hoge bi uit 1868 nog een doorsnede van 125 cm, de wielen uit Nieuw-Vennep zijn niet half zo hoog en daardoor extra sterk. Een dikbuikige Schwalbe-band zorgt voor maximaal comfort.

„We zijn weer terug in 1817”, aldus de pionier. „Dikke banden vergroten bovendien het gyroscopisch effect. Hoe harder het wiel draait, des te moeilijker het zwabbert.” Dat de meeste e-bikes opvallend lichte wielen hebben, verklaart wellicht de duizenden ongelukken ermee.

„Het mooie van de fiets is dat er ontzettend veel natuurkunde inzit. De oplossingen zijn vaak heel logisch, maar het kost onze ingenieurs hoofdbrekens om de ultieme oplossing te vinden”, aldus Rutgrink.

Wat ook opvalt, is dat hun accu pontificaal op de schuine bovenbuis is gemonteerd. „Je mag best laten zien dat je voor extra power kiest.”

De verlichting is het stadium van de carbidlamp ver voorbij. Bij Santos komt de elektriciteit uit de naafdynamo en stroomt het naar het voor- en achterlicht zonder de storingsgevoelige elektriciteitskabels.” Draadloze stroom? „Nee, het frame legt de verbinding.” Zo simpel kan een ingenieuze oplossing zijn.

 

Gewichtig

Terwijl fietsen alleen maar lichter worden, worden auto’s steeds zwaarder. Een hoogwaardige e-bike van 25 kg vervoert probleemloos 150 kg. De eerste auto van 1200 kg die 7200 kg vervoert, moet nog worden gebouwd. Qua fabricage en gebruik is het rijwiel met afstand het minst milieubelastende voertuig. Geïnteresseerd in de fietshistorie? velorama.nl

Alles over fietsen: Nationalefietstest.nl