Nieuws/Binnenland
1422073452
Binnenland

VVD-leider Rutte biedt excuses aan

Motie van wantrouwen tegen Rutte, D66 en CDA waarschuwen de premier

Rutte staat de pers te woord in de Tweede Kamer na afloop van het debat.

Rutte staat de pers te woord in de Tweede Kamer na afloop van het debat.

Den Haag - Demissionair premier en VVD-leider Rutte heeft het marathondebat over de mislukte verkenningsfase met de hakken over de sloot overleefd. Wel komt hij er gehavend uit: een meerderheid van de Kamer stemde voor een motie van afkeuring tegen Rutte.

Rutte staat de pers te woord in de Tweede Kamer na afloop van het debat.

Rutte staat de pers te woord in de Tweede Kamer na afloop van het debat.

Een motie van wantrouwen van PVV-leider Geert Wilders haalde het niet, maar kwam gevaarlijk dichtbij. Met de motie van afkeuring is het mandaat van Rutte ernstig verzwakt. Maar hoewel het vertrouwen van een groot deel van de Kamer aan gort is, blijft Rutte na het debat overtuigd van zichzelf: „Ik zou hier niet staan als ik niet overtuigd was van mijn visie op de gang van zaken.” De motie van afkeuring noemt hij een ’serieuze boodschap die ik ter harte neem’. Desgevraagd zegt de premier dat hij donderdag geen moment heeft gedacht aan opstappen.

Rutte bood in de Tweede Kamer excuses aan voor zijn rol in de mislukte verkenning en zijn leugen over de rol van Pieter Omtzigt. Hij komt daarmee voorlopig met de schrik vrij, al is het met de hakken over de sloot. De hele oppositie zegde het vertrouwen in de premier op.

Rutte verlaat het Binnenhof diep in de nacht na het debat.

Rutte verlaat het Binnenhof diep in de nacht na het debat.

Uit openbaar gemaakte aantekeningen van de verkenners bleek dat Rutte wel degelijk had gesproken over de positie van CDA-Kamerlid Omtzigt. „Het wordt heel ingewikkeld zonder het CDA”, staat opgetekend uit de mond van Rutte. „Je moet wat met Omtzigt: minister maken.” Het suggereert dat hij het kritische Kamerlid wilde neutraliseren. Vorige week bezwoer Rutte dat hij het tijdens de verkenning nooit over Omtzigt had gehad.

Hier had de premier bewezen zitten liegen, oordeelde de voltallige oppositie. In het debat erkende Rutte dat hij inderdaad wél over Omtzigt had gesproken, maar dat hij dat was vergeten. „Ik heb me dat achteraf verkeerd herinnerd en ik betreur dat ten zeerste.” Maar: „Ik heb niet gelogen.”

’Eerste stap in herstel van vertrouwen’

„Ik heb wel over hem gesproken, dat is heftig voor hem en dat spijt me ten diepste”, zei Rutte. Zijn excuses zijn volgens Rutte een ’eerste stap in herstel van vertrouwen’. Want ’de gang van zaken is slecht voor het aanzien van de politiek.”

Rutte had even daarvoor een motie van wantrouwen aan zijn broek gekregen van de PVV. Die kreeg steun van de SP, PvdA, FvD, GL, PvdD, Denk, SGP, Volt, JA21, BBB, 50Plus en Bij1. Dat zijn 72 zetels, net te weinig om de premier naar huis te sturen, al is het kantje boord. „We zijn door de heer Rutte en door de verkenners voorgelogen”, zei PVV-leider Wilders.

Tijdens het debat bleef onduidelijk wie voor het kritische CDA-Kamerlid Omtzigt een ’functie elders’ had bedacht.

D66 en CDA sparen Rutte voorlopig

D66 en CDA steunen de motie van wantrouwen niet en sparen daarmee voorlopig de demissionair premier. CDA-leider Hoekstra markeerde dat de leugen is gedaan door Rutte als VVD-leider, buiten de Kamer, en minder zegt over zijn functioneren als premier. D66-leider Sigrid Kaag zegt nog steeds ’grote twijfels’ te houden over de uitleg van Rutte. De partijen, die mogelijk met de VVD een kabinet gaan vormen, dienen wel een motie van afkeuring in - geen rode, maar een gele kaart. Met de motie keuren D66 en CDA de ’handelwijze’ van Rutte af. „Ik heb nog steeds mijn twijfels over de verdediging en ontkenning vandaag.” Het vertrouwen is geschaad en dat moet in het vervolg van de formatie worden hersteld, zo is de boodschap. De motie van afkeuring is aangenomen, alleen de VVD stemde tegen.

De woorden van Kaag wekten hoon bij collega-Kamerleden. „U gelooft Rutte niet en u zegt alleen maar ’foei’”, merkt Farid Azarkan van Denk op. Ook SP-leider Marijnissen zei geen touw te kunnen vastknopen aan de redenering van de D66-leider.

Eerder bood ex-verkenner Kajsa Ollongren al haar excuses aan tegenover de Tweede Kamer, het CDA en Pieter Omtzigt. Zij en de andere ex-verkenner Annemarie Jorritsma stonden donderdagavond in de Kamer om tekst en uitleg te geven over de beruchte Omtzigt-notitie. Ook hun opvolgers Tamara van Ark en Wouter Koolmees werden naar de Kamer geroepen.

De nieuwe verkenners Wouter Koolmees (D66) en Tamara van Ark (VVD) komen aan in de Tweede Kamer, nadat ze daar naartoe werden geroepen.

De nieuwe verkenners Wouter Koolmees (D66) en Tamara van Ark (VVD) komen aan in de Tweede Kamer, nadat ze daar naartoe werden geroepen.

De ex-verkenners hadden een en ander toe te lichten. Ollongren had immers de notitie met de woorden ’Pieter Omtzigt, functie elders’ onder haar arm toen ze vorige week donderdag op stel en sprong het Binnenhof moest verlaten na een vastgestelde coronabesmetting. Hoewel de twee verkenners daar verantwoordelijkheid voor nemen, is nog altijd niet exact duidelijk wie die tekst heeft opgeschreven. „Het had er niet mogen staan, maar het stond er wel”, zegt Ollongren. Het waren ’aantekeningen, punten om aan te denken’, verklaarde de ex-verkenner. Volgens haar was het niet de bedoeling om de positie van Omtzigt of een ’functie, elders’ te bespreken. Uiteindelijk stelt Ollongren dat die notities worden opgesteld door ambtenaren „van de Tweede Kamer die in dienst staan van de verkenners, maar gedetacheerd bij Algemene Zaken.”

Ook de andere voormalig verkenner, Annemarie Jorritsma, moest tekst en uitleg geven. Zij gaf toe wel te hebben opgemerkt dat de onderhandelingsstijl van CDA-voorman Hoekstra opvallend was. Andere fractieleiders vertelden uitgebreider, daar kan de notitie ’onderhandelingsstijl Hoekstra’ volgens haar vandaan zijn gekomen.

Ollongren kreeg die ochtend het telefoontje over haar coronabesmetting. Daar schrok ze van. Ze heeft een chronische auto-immuunziekte. Ze vertelt hoe ze halsoverkop het Binnenhof moest verlaten. „Ik heb toen in de emotie veel te snel gereageerd. Anderen hebben daar mild over geoordeeld, maar ik zelf ben daar niet mild over.”

Geheugen

Een brief die maandag naar de Kamer werd gestuurd, werd opgesteld op basis van de informatie van Jorritsma en haarzelf, zegt Ollongren. Daar zou de naam Omtzigt niet in hebben gestaan. De twee ex-verkenners zagen dat pas vanochtend. „Even laat als u.”

Net als Mark Rutte eerder beweerde, zegt ook Ollongren het gesprek over Omtzigt niet scherp voor de geest te hebben. „Het is niet als relevant punt in mijn geheugen gebleven.”

Kajsa Ollongren (D66, rechts) en Annemarie Jorritsma in de Tweede Kamer tijdens een debat over de mislukte formatieverkenning.

Kajsa Ollongren (D66, rechts) en Annemarie Jorritsma in de Tweede Kamer tijdens een debat over de mislukte formatieverkenning.

PVV-leider Geert Wilders is niet overtuigd. „Dit is een paar dagen geleden besproken. Er stond ’je moet wat met Omtzigt: minister maken’, dat heeft u - of een van uw mensen - opgeschreven. Hoe kunt u beweren dat u dat niet meer weet?”

CU-leider Segers accepteert de verklaring evenmin en ook PvdA-leider Ploumen noemt het ’moeilijk te geloven’ dat er geen herinneringen aan het gesprek zijn, terwijl de naam van Omtzigt in aantekeningen van twee verschillende ambtenaren terug te vinden zijn. „Twee ambtenaren konden het wel reproduceren, maar Rutte en verkenners konden dat dus niet”, concludeert CDA-voorman Hoekstra.

Instabiliteit

Ollongren verwijst naar ’berichtgeving’ over de stabiliteit bij het CDA. „Er werd toen veel gezegd en geschreven over mogelijk instabiliteit, en in die context is het blijkbaar besproken.”

Ex-verkenners Jorritsma en Ollongren hebben een en ander toe te lichten.

Ex-verkenners Jorritsma en Ollongren hebben een en ander toe te lichten.

„We hebben het gehad over de stabiliteit bij het CDA”, zegt Annemarie Jorritsma, de andere verkenner. Dat ze voor Omtzigt een positie als Kamervoorzitter had geopperd, kan best. „Ik kan dat niet plaatsen. Het is voor mij in elk geval helemaal niet een functie elders.”