Nieuws/Buitenland
1492126608
Buitenland

Ze hijst in opmerkelijke video’s de witte vlag

Minister over Wit-Russische frontvrouw: ’Onder druk gezet’

MINSK - Update 16.13 uur - De Wit-Russische oppositieleider Svetlana Tichanovskaja heeft haar thuisland verlaten onder de dreiging opgepakt te worden. Wit-Russische functionarissen hebben haar vertrek gefaciliteerd. Dat zei de Litouwse minister van Buitenlandse Zaken Linas Linkevicius dinsdag op een persconferentie.

Tichanovskaja moet zich de afgelopen dagen in een achtbaan hebben gevoeld. Urenlang was ze van de radar. Ze bleek opgepakt. Zeven uur werd ze vastgehouden. Daarna toog ze naar Litouwen. Al snel dook een video op waarop ze zichtbaar geëmotioneerd reageerde op haar beslissing, waarna een tweede, haast absurdistische video verscheen. Meteen begonnen de speculaties.

Tichanovskaja ontkende in de video’s het land te zijn uitgezet. Haar campagneteam had eerder op dinsdag gezegd dat ze door de autoriteiten gedwongen was Wit-Rusland te verlaten, te midden van bloedige protesten tegen de omstreden herverkiezing van president Alexander Loekasjenko. „Svetlana had geen keus. Vijf minuten voor het vertrek bespraken we nog onze toekomstplannen en ze was zeker niet van plan het land te verlaten”, zei haar medewerkster Olga Kovalkova tegen persbureau Reuters.

Meer geruchten gingen rond. Ze zou het land hebben verlaten in ruil voor de vrijlating van haar vriendin en rechterhand Maria Moroz, de campagnechef. Dat vertelde een lid van het campagneteam, Olga Kovalkova, in Wit-Russiche media. Moroz en Tichanovskaja zijn inderdaad samen in Litouwen aangekomen.

Minister: ’Er was druk’

In de eerste video zegt Tichanovskaja zelf te hebben gekozen. „Ik heb een heel moeilijke beslissing genomen, onafhankelijk van vrienden, het hoofdkantoor, familie of mijn man.”

"Geen enkel leven is het waard voor wat er nu gebeurt. Kinderen zijn het belangrijkste"

„Ik dacht dat ik door de campagne gesterkt ben, en genoeg kracht heb om alles te overkomen. Maar misschien ben ik dezelfde zwakke vrouw die ik altijd ben geweest”, zegt de vrouw van een populaire blogger die in Wit-Rusland in de cel zit. „Veel mensen zullen me begrijpen. Velen zullen me veroordelen. En veel anderen zullen me haten. Maar mensen, alsjeblieft, zorg voor jezelf. Geen enkel leven is het waard voor wat er nu gebeurt. Kinderen zijn het belangrijkste in het leven.”

Tichanovskaja had haar kinderen al naar Litouwen gebracht om ze daar in veiligheid te kunnen houden. Naar nu blijkt, was deze video inderdaad nog in Wit-Rusland opgenomen. Hoe vrijwillig haar vlucht is, vraagt ook de minsiter van Litouwen zich af. „Ze stond blijkbaar onder bepaalde druk en had niet veel andere keus dan het land te verlaten”, zei Linkevicius op een persconferentie.

Over de video’s: „Ik doe aannames, maar ik denk dat er enige druk was. Bezorgdheid om haar kinderen is volkomen begrijpelijk, maar ik twijfel er niet aan dat ze ook om het lot van haar land geeft. (...) Blijkbaar was de andere keuze niet verenigbaar met vrijheid.”

Mysterie rond tweede video

In een tweede video die opdook, is Tichanovskaja nog stelliger. Stop met protesteren, roept ze op. „Ik wil geen bloed en geweld. Ik vraag jullie niet met de politie te vechten, niet de straten op te gaan, en niet jullie leven in gevaar te brengen. Zorg voor je geliefden.”

Tichanovskaja is statisch, feitelijk en leest een verklaring op van een briefje, een tamelijk bizar aanzicht. Ze roept met gebogen hoofd op tot „respect voor de wet.” Een onderzoeker van het School of Slavonic & East European Studies (University College London) suggereerde meteen dat ze gedwongen werd de „Kadyrov-achtige excuusvideo op te nemen”. De video zou nog in Wit-Rusland zijn gemaakt, dacht ook een medewerker van een Amerikaanse denktank.

Dat laatste wordt nu bevestigd door Linkevicius. Beide video’s zijn inderdaad nog onder toeziend oog van Wit-Russische veiligheidsdiensten gemaakt. Hoeveel waarde eraan gehecht moet worden, is onduidelijk. „Een persoon die is bedreigd en wiens echtgenoot in de gevangenis zit, kan elke video opnemen”, reageert Maria Kolesnikova, een belangrijke bondgenoot van Tichanovskaja. Het grote wachten is nu op de toon die Tichanovskaja vanuit Litouwen zal aanslaan.

Verkiezingen

De afgelopen dagen heeft ze steeds benadrukt de officiële verkiezingsuitslag – 80 % van de stemmen voor Loekasjenko – niet te respecteren, maar na dagen van heftige rellen met ernstig politiegeweld, waarin volgens officiële cijfers 2.000 mensen werden opgepakt, en rubberen kogels, verdovingsgranaten en traangas door de straten vlogen, is de vraag in hoeverre het verzet nog lang aanhoudt met de wetenschap dat de vlaggedraagster inmiddels in ballingschap zit.

Tichanovskaja heeft altijd aangegeven wel mee te doen aan de verkiezingen, maar geen president te willen worden. Ze besloot zich kandidaat te stellen voor het presidentschap nadat de autoriteiten haar man, de populaire blogger Sergej Tikhanovski, gevangen hadden gezet en hem uitgesloten hadden van deelname. Ze zou, zodra ze werd geïnstalleerd, nieuwe verkiezingen uitschrijven.