Nieuws

’Parsifal’: Wagner-Romantiek

Liefde voor de Middeleeuwen

Scène uit 'Perceval le Gallois', een van de heel weinige Parsifal-films, met Fabrici Luchini in de titelrol.

Scène uit 'Perceval le Gallois', een van de heel weinige Parsifal-films, met Fabrici Luchini in de titelrol.

rechtenvrij

Oude legenden en verhalen – liefst uit de vroege Middeleeuwen – waren de belangrijkste inspiratiebronnen voor de opera’s van Richard Wagner. Parsifal (vanaf vanavond weer bij De Nationale Opera) is er een voorbeeld van. Zijn voorkeur past ook naadloos bij de idealen van de Romantiek, de kunststroming van de late 18e en de 19e eeuw, met een nostalgische hang naar de Middeleeuwen.

Scène uit 'Perceval le Gallois', een van de heel weinige Parsifal-films, met Fabrici Luchini in de titelrol.

Scène uit 'Perceval le Gallois', een van de heel weinige Parsifal-films, met Fabrici Luchini in de titelrol.

rechtenvrij

In de opera’s van Wagner zijn er grofweg twee belangrijke bronnen aan te wijzen. Zijn grote cyclus Der Ring des Nibelungen, bestaande uit vier opera’s, vloeit voort uit het 13e-eeuwse Nibelungenlied. Een drietal andere opera's borduurt voort op de sagen rond koning Arthur. Parsifal is er daar een van, Lohengrin (Parsifals zoon) een tweede en ook Tristan und Isolde heeft er banden mee.

Parsifal is de zoon van een ridder die op het slagveld is gedood. Zijn moeder heeft hem in Wales in afzondering opgevoed om te voorkomen dat hij geweld zou gebruiken. Hij is een onwetende jongeman, ’der reine Tor’ in de opera, de onschuldige dwaas. Fal Parsi betekent dat letterlijk in het Oud-Perzisch, waar volgens sommigen de wortels van de figuur liggen.

En dan is Parsifal ook nog op zoek naar de Heilige Graal, de schaal waarin Christus’ bloed onder het kruis zou zijn opgevangen. Een mythisch object, dat voor ’t eerst opduikt in de 12e-eeuwse ridderroman Perceval ou le Conte du Graal van Chrétien de Troyes. Niet veel later pikte Wolfram von Eschenbach het verhaal op voor zijn Parzifal. En dat was het boek dat Wagner inspireerde.

Parsifal en zijn kompanen van koning Arthurs beroemde Ronde Tafel hebben geleid tot bibliotheken vol boeken. Zo bewaart de Koninklijke Bibliotheek de prachtige Haagse Lancelotcompilatie, inderdaad met Lancelot, maar ook Walewein, Galahad en Parsifal duiken op.

Toch zijn de ridders van de Ronde Tafel verder weinig te vinden tegenwoordig. Op het witte doek is er vaak maar een bijrolletje weggelegd voor Parsifal/Percefal. In rolprenten over koning Arthur komt hij vaak niet eens voor, in tegenstelling tot bijvoorbeeld Lancelot. Percefal le Gallois (van Éric Rohmer, uit 1978, met Fabrice Luchini in de titelrol) is een uitzondering, net zoals diens rol door Franck Pitiot van in de Franse tv-serie Kaamelott.

In de beeldende kunst zijn de Arthur-legenden ook populair geweest, vooral in de kantlijn bij verhalen van zijn beroemde ridders. Door de Graal-mythologie krijgt Parsifals verhaal bovendien een christelijke inkleuring, waardoor hij ook opduikt in bijvoorbeeld illustraties van religieuze boeken.

Parsifal zelf komt natuurlijk het meest aan zijn trekken in de decor- en kostuumontwerpen voor Wagners opera. Zo heeft Anish Kapoor in Amsterdam ook zijn eigen wereld geschapen.