Nieuws/Binnenland
1585245
Binnenland

Stad heeft geen 5 miljard euro om de kademuren op te knappen

Amsterdamse kades dreigen in te storten

Door een verzakking ontstond er twee maanden geleden een groot zogeheten ’sink hole’ op de Marnixstraat.

Door een verzakking ontstond er twee maanden geleden een groot zogeheten ’sink hole’ op de Marnixstraat.

Amsterdam - De kademuren van Amsterdam staan er wankel bij. „Amsterdam heeft 500 kilometer kademuren; 200 kilometer daarvan moet dringend worden opgeknapt. Op een gegeven moment storten ze in”, waarschuwt logistiek expert Walther Ploos van Amstel.

Door een verzakking ontstond er twee maanden geleden een groot zogeheten ’sink hole’ op de Marnixstraat.

Door een verzakking ontstond er twee maanden geleden een groot zogeheten ’sink hole’ op de Marnixstraat.

Dat het niet goed gaat met de kademuren langs de Amsterdamse grachten, blijkt zo ongeveer elke maand. Vorige maand was het raak op een laad- en losplaats op het Entrepotdok en raakte het de woonboten. De maand ervoor ontstond een enorm groot zogeheten ’sink hole’ op de Marnixstraat. En in november ging het mis op de Geldersekade.

Stuk voor stuk moeten er noodreparaties worden uitgevoerd. Boosdoener is het wegdrijvende zand. Ploos van Amstel: „Er wordt dan gecommuniceerd dat een waterleiding is gebroken. Dat klopt ja. Maar waarom breekt de waterleiding? Door het wegzakkende zand. Het verraderlijke is dat je op straat niet kan zien dat er een verzakking aanstaande is.”

Om de muren op te knappen is vijf miljard euro nodig. Dat geld heeft de stad niet. Bovendien zijn er te weinig bouwbedrijven die deze specifieke kennis in huis hebben. Met de huidige capaciteit kan de stad 1 kilometer per jaar renoveren. En dat is veel te weinig. Uit pure noodzaak heeft de gemeente zich tot de aannemers gericht. Of er een manier is om het goedkoper en sneller te doen.

De Vereniging Vrienden van de Amsterdamse Binnenstad (VVAB) klopt al tien jaar bij de gemeente op de deur om het probleem aan te kaarten. „Het probleem is niet nieuw”, zegt voorman Walther Schoonenberg. „Maar het is wel weer actueel, want we hobbelen nu van incident naar incident.”

Vrachtvervoer is de boosdoener

Van een bestelbusje hebben de kades geen last. Maar het zware vervoer tast de Amsterdamse kades aan. Vooral afval-, bouw- en horeca-verkeer is eigenlijk veel te zwaar voor de bestaande kades. „Een vrachtwagen die langs de grachten rijdt, heeft een impact van 200.000 personenauto’s”, zegt Ploos van Amstel. „Al dat transport sloopt de stad. Hoe meer zwaardere voertuigen van de weg af gaan; hoe beter het is voor onze walmuren.”

De logistiek expert schat in dat de 500 tot 600 vrachtwagens per dag over de kwetsbare Amsterdamse kades rijden. „Eigenlijk is dat allemaal in de afgelopen dertig tot veertig jaar gebeurd. Toen is het zware verkeer aan een opmars in de stad begonnen. Eigenlijk moet het ingenieursbureau van de gemeente roepen dat er geen zwaar vrachtverkeer meer langs de walmuren mag rijden.”

Maar met het opknappen van de kades wordt juist rekening gehouden met al het zware verkeer. Ze worden ijzersterk. De walmuren van de stad worden tegenwoordig in beton gegoten. Heel nieuwerwets allemaal. Daar wordt dan cosmetisch een stenen muurtje tegen aan gemetseld, zodat het nog wat lijkt. Bochten in de grachten worden keihard aangezet. Schoonenberg en Ploos van Amstel zijn daar niet blij mee. „Het lijkt Lelystad wel. Of Helmond. Zo modern en nep. De binnenstad is geen nieuwbouwwijk. Dit heeft weinig meer met de uitstraling van een historische oude stad, met een Unesco-status, te maken. Nee, de stad wordt er niet mooier op.”

Die zware eisen maken de renovatie onbetaalbaar, vult Schoonenberg aan. „Het tempo is laag en er moet veel gebeuren.”

Een woordvoerster van de gemeente bevestigt dat het langzaam gaat. „Inmiddels is zo’n 500 meter vervangen. Momenteel wordt gewerkt aan de voorbereiding voor vervanging van 9 kademuren, waarvan er 3 in 2018 in uitvoering gaan”, laat ze weten.

De kademuur langs de Singel ter hoogte van de Gasthuismolensteeg moest afgelopen jaar met spoed gestut worden.

De kademuur langs de Singel ter hoogte van de Gasthuismolensteeg moest afgelopen jaar met spoed gestut worden.

Dat er wat moet gebeuren staat buiten kijf. Schoonenberg: „De kwaliteit van de walkanten is heel erg slecht. En dat komt vooral door veel te zwaar verkeer. Al dat zware verkeer is een serieuze bedreiging voor de vaak meer dan driehonderd jaar oude kademuren. Huizen hebben er last van. Bomen gaan er scheef van staan. Het vreemde is dat daar steeds ontheffingen voor worden afgegeven. Dat is nogal gemakkelijk van de gemeente. Daardoor zakken de kademuren weg.”

Maar de kademuren zijn cruciaal voor de stad. „Een kademuur zorgt ervoor dat de achterliggende kade en panden op hun plaats blijven”, vertelt de gemeentewoordvoerster. „De kades in Amsterdam zijn vaak honderden jaren oud, zijn indertijd ontworpen voor ander en lichter vervoer (vaak paard en wagen) en liggen vooral in de drukke, historische binnenstad.”

Het is altijd een ingewikkelde klus: „Op en nabij de kademuur bevinden zich verschillende objecten en functies, denk aan bomen, de rijweg, parkeerplaatsen, kabels en leidingen en bijvoorbeeld woonboten. Het proces om binnenstedelijke kademuren te vervangen is complex, bijvoorbeeld vanwege de beperkte werkruimte op land en water (denk aan de aanwezigheid van woonboten), de nabijheid van monumentale panden en de vele belangen die spelen in de omgeving van de kademuur. Het gevolg is dat de traditionele aanpak een relatief lange voorbereiding- en uitvoeringstijd kent, ook bij kleine projecten. Hierdoor ligt het tempo van vervangen te laag om de kwaliteit van binnenstedelijke kademuren in de binnenstad op orde te houden. Dit alles maakt dat deze projecten vaak duurder zijn dan in andere steden.”

Treurig hoogtepunt zijn de werkzaamheden aan de Egelantiersgracht. Daar werd een deel van de kademuren vernieuwd. Ploos van Amstel: „Alle bouwmaterialen daarvoor werden via het water aangevoerd. Maar toen de wal eenmaal klaar was, werd het wegdek opnieuw ingericht. Maar de aannemer die die klus voor zijn rekening nam, reed met zijn zware materieel over de straat, waardoor delen van de wal snel werden beschadigd.”

Vervelend vindt de VVAB-voorman dat er bij de bewoners aan de grachten een sommatie op de mat valt dat ze de funderingen moeten vernieuwen in aanloop op de renovatie. „Er worden bijna nieuwbouweisen gesteld aan de oude zeventiende-eeuwse funderingen. Dat is financieel bijna niet op te brengen. Daarom zouden wij willen zeggen: pak het probleem aan, dat is het vele zware vrachtverkeer, en vervang kademuren alleen als het echt nodig is.”

Schoonenberg heeft constructeur Ernst de Beaufort aan zijn zijde. De specialist vindt het erg jammer dat de gemeente het recht heeft om bewoners te dwingen om hun funderingen aan te passen aan de volgens hem „veel te strenge eisen.” „In de oude stad voldoet bijna geen enkele fundering aan zulke zware eisen. De grachten zijn 400 jaar geleden op houten heipalen gefundeerd. Maar een enorm hoog percentage van de grachtenpanden voldoet niet aan de eisen van het huidige bouwbesluit. Dat is niet erg, want die heipalen hebben 400 jaar bewezen hun werk verricht. De bestaande funderingen laten al een paar honderd jaar zien dat ze het pand kunnen dragen. Daar mag je best rekening mee houden. Het gedrag van de gemeente jaagt bewoners nu onnodig op extreem hoge kosten.”

Pure noodzaak

De hulp van ingenieursbureaus, bouwbedrijven en andere partijen is dan ook pure noodzaak. Zonder nieuwe oplossingen blijft het aankwakkelen. „Om de kwaliteit van de binnenstedelijke kades sneller op orde te krijgen, is innovatie nodig”, stelt de woordvoerster. „De gemeente Amsterdam heeft zichzelf als doel gesteld om bij de werkzaamheden aan kademuren: meer ruimte te bieden voor innovatie en vernieuwing; en de kennis, expertise en creativiteit van de markt hierbij optimaal te benutten.” Vorige maand vond een bijeenkomst met het bedrijfsleven plaats.

Ze vervolgt: „We zoeken (combinaties van) bedrijven met innovatiekracht die slimme oplossingen bedenken voor een of meerdere van de volgende uitdagingen: het proces van vervangen van binnenstedelijke kademuren versnellen; levensduurkosten verlagen; hinder en overlast voor de omgeving verminderen. De slimme oplossing kan bestaan uit: innovatieve uitvoeringsmethode, vernieuwend kademuurconcept of een combinatie van beide.

We geloven erg in de kracht van combinaties, daarom zetten we bij dit project in op samenwerkingsverbanden tussen vernieuwers, ingenieursbureaus en bouwers. Bij vernieuwers denken we aan start-ups, concept-innovators en dwarsdenkers, bedrijven met verfrissende ideeën en een drive om onze uitdaging aan te gaan. Wij zijn op zoek naar partijen die het vermogen hebben om met veel creativiteit buiten bestaande kaders te denken en slimme dwarsverbanden te leggen.”