Nieuws/Binnenland
1703874539
Binnenland

Experts dringen erop aan dat Nederland meer IS-gangers uit Syrië ophaalt

Den Haag - Het is onwenselijk dat een grote groep Syriëgangers terug naar Nederland wordt gehaald. Dat zegt AIVD-baas Akerboom in de Tweede Kamer. De druk op de verantwoordelijke autoriteiten zou dan volgens hem te hoog worden. Desondanks sturen sommige experts er bij de Kamer op aan om in navolging van IS-bruid Ilham B. meer uitreizigers naar Nederland te halen. „Er is geen reëel alternatief voor berechting in Nederland”, schetst officier van Justitie Ferry van Veghel.

Nog voor de zomer debatteert de Tweede Kamer over de geheime bliksemactie waarmee IS-vrouw Ilham B. onlangs naar Nederland werd gehaald om haar strafzaak niet te laten verlopen. Experts schetsen woensdag in de Tweede Kamer een scenario waarin er geen andere goede opties zijn dan terughalen van uitreizigers, ondanks dat het onmiskenbaar een veiligheidsrisico is om dat te doen. Opvallend daarbij is dat de kenners, die nauw contact hebben met betrokken bewindslieden, nadrukkelijk aansturen op besluitvorming waarover de Tweede Kamer gaat.

Volgens Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) Pieter-Jaap Aalbersberg wordt er per persoon gekeken of het risico te groot is om iemand te halen. Hij benadrukt dat maatregelen tegen jihadisten alleen mogelijk zijn als ze worden veroordeeld. Aalbersberg snapt dan ook dat Ilham B. naar Nederland werd gehaald om ’straffeloosheid’ te voorkomen, maar erkent dat iedere terugkeer een risico met zich meebrengt. „Er blijft een dreiging uitgaan van terugkeerders, in welk scenario dan ook.”

Bittere noodzaak

Toch vindt officier van justitie Ferry van Veghel dat er op dit moment ’geen reëel alternatief is’. „Berechting kan alleen als iemand bij de zitting is, of als een persoon nadrukkelijk aangeeft niet bij berechting aanwezig te willen zijn.” Dat laatste geldt niet voor de uitreizigers met Nederlands paspoort die in Noord-Syrië zitten, die willen namelijk maar wat graag naar Nederland terug. „Een deel heeft zelfs een procedure aangespannen bij de rechtbank Rotterdam”, weet Van Veghel. Hij schetst twee mogelijkheden: „Of de strafzaak beëindigen, of ze naar Nederland halen om bij de berechting te zijn.”

De officier van justitie drukt Kamerleden op het hart dat berechten in Nederland bittere noodzaak is. Om zijn relaas kracht bij te zetten waarschuwt hij ook nog eens dat de zaak anders verloopt en dat hoger beroep dan niet mogelijk is. „Dan kan iemand niet meer vervolgd worden voor terroristische feiten. Dat dient te allen tijden voorkomen te worden.” Daarom heeft het OM aan demissionair minister Grapperhaus (Justitie en Veiligheid) gevraagd Ilham B. naar Nederland te halen, vertelt Van Veghel. „Daarmee is de strafzaak gered.”

Ook AIVD-baas Erik Akerboom hamert tegenover de Tweede Kamer vooral op risico’s wanneer de uitreizigers niet terug worden gehaald. „Hun bewegingsvrijheid neemt toe, of we ze nou wel of niet repatriëren.” Akerboom vertelt dat de Koerden in het gebied van de jihadisten zitten en de druk om te repatriëren zullen verhogen. Illegale terugkeer naar Nederland ligt volgens hem dan ook nog op de loer. Maar voorzichtigheid is geboden, stelt Akerboom. Om een teruggekeerde jihadist in de smiezen te houden kunnen namelijk tientallen mensen nodig zijn. „Het is onwenselijk als ze allemaal in een keer naar Nederland komen. Dan wordt de druk op het personeel wel erg hoog.”

Bliksemactie

Een nadrukkelijke wens die al langer klinkt vanuit de Kamer is om de uitreizigers in het gebied zelf te berechten. Directeur-generaal Thijs van der Plas van het ministerie van Buitenlandse Zaken zegt dat niet haalbaar te vinden. Voor een internationaal tribunaal van de VN ligt de Veiligheidsraad van die instantie dwars, vertelt hij. En berechting in Syrië en Irak stuit volgens hem op andere bezwaren.

„Ze willen in Irak niet afzien van de doodstraf, dat is voor ons een showstopper.” Bovendien benadrukt hij dat andere Schengenlanden ook kinderen ophalen en meekomende IS-moeders als ’noodzakelijke bijvangst’ zien.

Maar de experts zijn niet eensgezind over de afweging tussen de juridische risico’s en de nationale veiligheid. Socioloog Ruud Koopmans zei dat de nationale veiligheid vooropgesteld moet worden en wees erop dat het gaat om mensen met een extremistische overtuiging. Berechting in de regio is wat hem betreft de beste optie, dan moet er maar wat minder rekening worden gehouden met de nadelen. „Ja, in een ideale wereld zouden we aan alle criteria willen voldoen.” Rechtsgeleerde Afshin Ellian waarschuwt voor precedentwerking. De bliksemactie van vorige week betekent volgens hem dat zoiets vaker kan gebeuren.

Het standpunt in het regeerakkoord van het demissionaire kabinet is uitreizigers niet op te halen, maar dat is mede door uitspraken van de rechter gaan schuiven. Kamerleden van coalitiepartijen VVD en CDA toonden zich verbolgen over het besluit om Ilham B. tóch op te halen. „Wat mij betreft blijven ze in die zandbak daar”, fulmineerde VVD-Kamerlid Ingrid Michon. „Dit zijn vrouwen die hun middelvinger naar Nederland hebben opgestoken”, voegde CDA’er Anne Kuik daaraan toe. „Het gebied daar is nog onveilig, wat is er veranderd?” In een debat moeten betrokken bewindslieden nog voor de zomer verantwoording afleggen. Dan wordt duidelijk of VVD en CDA bij hun stoere taal blijven.

Veilig betalen
14 dagen bedenktijd
webshop logo
Veilig betalen
14 dagen bedenktijd
webshop logo