Nieuws/Binnenland
1821866
Binnenland

Hoe gaat het verder met referendum over de ’sleepwet’?

Door verdeeldheid kan kabinet uitslag makkelijker negeren

Krijgen de geheime diensten echt meer bevoegdheden om af te tappen? Het blijft de vraag; Nederland leek volgens de exitpolls diep verdeeld over de nieuwe inlichtingenwet. Met 89,1 procent van de stemmen geteld, staan de tegenstanders op een kleine voorsprong: 48,8 procent van de mensen die hun stem uitbrachten, vinkte 'tegen' aan in het stemhokje, 47,3 procent stemde voor. Al heeft het kabinet bij deze verdeeldheid nóg een argument om niet naar de uitslag te luisteren als de officiële uitslag toch ’tegen’ wordt.

De Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2017 (Wiv) was al aangenomen door het parlement en stond op het punt ingevoerd te worden. Een ’nee’ bij het raadgevende referendum kan, in theorie, dat proces nog blokkeren. Het kabinet is dan verplicht de wet te heroverwegen en in het meest extreme geval wordt de wet helemaal ingetrokken na deze tegenstem.

Waarschijnlijker lijkt echter een minder rigoureuze oplossing in het geval van een tegenstem. Een andere tegemoetkoming aan nee-stemmers kan bijvoorbeeld een soort ’inlegvel’ zijn, bekend van de ’oplossing’ waarmee het kabinet kwam na het Oekraïne-referendum. In zo’n document kunnen bijvoorbeeld extra privacy-waarborgen duidelijk zwart op wit gezet worden. Daardoor kan de wet toch doorgang vinden en krijgen de tegenstemmende privacy-voorvechters ook een beetje hun zin.

Weinig zin

Het is ook goed mogelijk dat het kabinet de inlichtingenwet ongewijzigd invoert, of de bevolking nou voor of tegen heeft gestemd. Coalitiepartijen gaven vooraf namelijk al duidelijk aan dat ze weinig zin hadden om te luisteren naar de nee-stem. Het kabinet deed dat ook door met grote spoed het raadgevende referendum te willen afschaffen. De Tweede Kamer heeft inmiddels al voor deze afschaffing gestemd.

Coalitiepartij CDA was het duidelijkst en gaf aan sowieso met deze inlichtingenwet door te willen gaan vanwege de nationale veiligheid. Toen De Telegraaf CDA-leider Sybrand Buma vorige week vroeg of het kabinet de nieuwe inlichtingenwet gaat doorvoeren, was het antwoord: „Ja, natuurlijk.” Het CDA lijkt kortom moeilijk van koers te veranderen. Het is wel mogelijk dat door een nee-stem een andere coalitiepartij, zoals D66, vanwege de druk toch een wijziging in de inlichtingenwet zal bepleiten. De coalitie moet zich dan opmaken voor een lastig overleg.

Als de wet toch ongewijzigd doorgaat, kan die al per 1 mei in werking treden. Dan mogen onze twee geheime diensten, de AIVD en de MIVD, ook ongericht de kabel aftappen. Dat betekent dat ze informatie mogen onderscheppen die via de kabel gaat, zonder dat ze vooraf precies weten wie ze willen afluisteren. De diensten denken daardoor meer en eerder dreigingen te kunnen onderscheppen.

De nieuwe inlichtingenwet regelt ook dat diensten mogen hacken via derden. Als ze de computer van meneer X willen hacken, maar die heeft een beveiliging die lastig te omzeilen is, kunnen ze bijvoorbeeld op de smartphone van zijn vriend Y inbreken en via hun onderlinge communicatie weer bij X binnenkomen. Bijvoorbeeld door de smartphone van Y een besmet linkje naar X te laten sturen.

De AIVD en MIVD mogen volgens de wet eveneens afgetapte informatie met bevriende buitenlandse diensten delen, onder voorwaarden, zelfs als die informatie nog helemaal niet geanalyseerd is.

Wat een eventuele ja-stem nog wel kan veranderen, is hoe men in Den Haag tegen het referendum aankijkt. Vaak wordt er gedacht dat er uit een referendum alleen maar proteststemmen kunnen komen, maar nu laat de kiezer wellicht zien het eens te zijn met een besluit uit Den Haag. In de Eerste Kamer wordt binnenkort de afschaffing van het referendum behandeld. Een ja-stem kan daar een belangrijke rol bij spelen.

Uitslagen: zo is er in jouw gemeente gestemd

Voor de uitslagen van het raadgevend referendum over de sleepwet is een kaart waar uitslagen in lopen. Die vind je hieronder:

Gebruik je onze app? Klik dan hier voor de interactieve kaart met uitslagen van het referendum.

Bekijk ook met behulp van deze interactieve kaart wat er per gemeente precies is gestemd.

Gebruik je onze app? Klik dan hier voor de interactieve uitslagenkaart.