Nieuws/Binnenland
1861753546
Binnenland

LIVE | Kandidaat-Kamerleden trekken eindsprint in jacht op voorkeursstem

Chris van Dam (CDA)

Chris van Dam (CDA)

Den Haag - De Tweede Kamerverkiezingen worden door de coronacrisis compleet anders georganiseerd dan normaal. Zo kunnen kiezers deze week op maandag, dinsdag en woensdag langs het stemlokaal en hebben 70-plussers al vanaf eind februari hun stem kunnen uitbrengen per post. Volg in dit liveblog de laatste updates over de verkiezingen.

Chris van Dam (CDA)

Chris van Dam (CDA)

21.05 Stemlokalen gesloten, dag één zit erop

De eerste dag dat mensen hun stem kunnen uitbrengen voor de Tweede Kamerverkiezingen zit erop. Dit jaar zijn de mogelijkheden om in een stembureau te stemmen uitgesmeerd over drie dagen. Vanwege het coronavirus waren maandag al ongeveer 1600 stemlokalen open voor kwetsbaren en mensen uit een risicogroep. Die zijn om 21.00 uur gesloten. Dinsdag gaan die om 07.30 uur weer open, in principe voor dezelfde groep mensen.

In totaal zijn naar schatting 13,2 miljoen mensen kiesgerechtigd. De eerste stembureaus gingen maandag om 07.30 uur open. Vanwege corona zijn er veel aangepaste stemlokalen, zo kan er worden gestemd in de buitenlucht, in een tent of een zogenoemde drive-through, waar met de auto doorheen gereden kan worden.

Woensdag gaan er nog duizenden extra stemlocaties open. Dan zijn er rond de 8800 plaatsen waar mensen terechtkunnen. De meeste stembureaus zijn geopend tussen 07.30 en 21.00 uur, maar die dag opent het stembureau op station Nijmegen als eerste om 05.15 uur

Stemmen kan met een geldige stempas en een geldig identiteitsbewijs.

20.11 - Ministerie erkent fouten bij poststemmen

Het ministerie van Binnenlandse Zaken is in overleg met de Kiesraad over het „behoorlijke percentage” poststemmen van 70-plussers dat een aantal gemeenten terzijde heeft gelegd en dus niet gaat meetellen. Mogelijk is er verwarring bij gemeenten over eventuele fout uitgebrachte briefstemmen.

Het ministerie ontving signalen van gemeenten dat kiezers „procedurele fouten hebben gemaakt bij het briefstemmen.” Afgesproken is met de gemeenten dat zij die briefstemmen terzijde leggen, zoals dat in de instructie is aangegeven. „Omdat het gaat om een behoorlijk percentage zijn we hierover in overleg met de Kiesraad”, aldus het departement.

Gemeenten zijn al bezig met de vooropening van de enveloppen. Dit is een soort check of de briefstemmen goed zijn uitgebracht. Pas woensdag worden deze stemmen, die in een stembus worden gestopt, geteld.

19.30 - In één gemeente al 8,5 procent van briefstemmen ongeldig

Briefstemmen verloopt op sommige plekken bepaald niet soepel. Uit de eerste telling van de gemeente Bernheze (Noord-Brabant) blijkt dat zo’n 8,5 procent van de ingediende poststemmen ongeldig is. Doorgaans is zo’n 0,3 procent van de stemmen ongeldig.

17.37 - Kandidaat-Kamerleden trekken eindsprint in jacht op voorkeursstem

Nu de eerste kiezers al naar het stembureau mogen, trekken partijen een eindsprint om de kiezer aan zich te binden. Overal zijn flyers en advertenties te zien, vaak met een grote foto van de lijsttrekker. Die partijleiders krijgen meestal veruit de meeste stemmen van de lijst, maar sommige kandidaten hopen juist stemmen te winnen voor zichzelf. Die voorkeursstemmen helpen niet alleen de partij, maar ook kandidaat-Kamerleden die laag op de lijst staan. Zo kunnen zij alsnog een Kamerzetel veroveren.

Bij eerdere verkiezingen kwamen zo onder anderen de huidige nummer twee van het CDA, Pieter Omtzigt, en de nieuwe PvdA-leider Lilianne Ploumen in de Kamer. Omtzigt richtte zich vooral op de regionale stem. Ploumen was voordien minister en genoot daarom populariteit.

Ook vrouwen komen soms in de Kamer door een voorkeursstem. Het initiatief Stem op een vrouw moedigt kiezers aan op een vrouw te stemmen die volgens de peilingen net te laag staat om in de Tweede Kamer te komen. Zo moeten er meer vrouwelijke vertegenwoordigers komen, ook om de Kamer een betere afspiegeling van de samenleving te laten zijn. Als iemand met voorkeursstemmen in de Kamer komt, gaat dat ten koste van iemand die eigenlijk hoger op de lijst stond.

Bij de vorige verkiezingen werd ook melkveehouder Maurits von Martels in de Kamer gestemd door voorkeursstemmen. Hij helpt op zijn beurt Jelle Beemsterboer, een wethouder in Schagen op nummer 28 van de lijst van het CDA. Beemsterboer vraagt met „de grootste voorkeurscampagne van het CDA” om stemmen van CDA’ers in West-Friesland, Alkmaar en de kop van Noord-Holland. Driehonderd spandoeken staan in weilanden en op andere plekken in de regio, met woningbouw als belangrijkste thema.

Het CDA moedigt het juist aan om op eigen titel campagne te voeren, zegt Beemsterboer. „Tijdens de selectieprocedure vroegen ze: hoe gaat je voorkeurscampagne eruit zien?”

Dat beaamt ook CDA-Kamerlid Chris van Dam. Hij baalde van zijn positie op de lijst, en liet zich nog lager zetten om op eigen kracht in de Kamer te komen. „In 2017 stond ik als nieuwkomer op nummer 12. Ik kon volledig meesurfen op de campagne van toenmalig lijsttrekker Sybrand Buma. Nu moet ik de stemmen zelf bij elkaar scharrelen. Dat geeft een volledig andere dynamiek.” Van Dam was voor zijn politieke leven politieagent en officier van justitie. Hij hoopt op stemmen van agenten, maar ook van jagers en schutters waarvoor hij zich als Kamerlid inzet.

Ook bij linkse partijen als GroenLinks en D66 voeren kandidaten hun eigen campagne. Kamerlid Rens Raemakers van D66 bijvoorbeeld werd door de leden al op een hogere plek gezet, maar is op nummer 19 niet direct zeker van een zetel. Hij doet een beroep op onder meer Limburgse D66-stemmers. „Dat zijn er 70.000. Als een kwart van hen nou stemt op de enige Limburger in de top 40, dan kom ik er wel.”

„Op Sigrid Kaag en Rob Jetten stemmen toch wel genoeg mensen”, zegt Raemakers over de nummer een en twee van zijn partij. „Ik wil er zelf voor vechten.”

Stemmen komt langzaam op gang: ’Eindelijk weer wat reuring’

„Bent u gezond voor zover u weet?” Het is de eerste vraag die gesteld wordt op het stembureau in Vianen. „Het voelt al zo vanzelfsprekend, hé. Maar voor zo’n officieel moment moet ik het toch even vragen”, zegt vrijwilligster Petra de Jong.

Het stemmen voor de Tweede Kamerverkiezingen komt maandag rustig op gang. Volgens cijfers van de zogenoemde stem-app lijkt de animo om eerder te gaan stemmen niet groot. Een aantal gemeenten, waaronder Rotterdam, Den Haag en Utrecht, maakt gebruik van die stem-app waarmee de tussentijdse opkomstcijfers te volgen zijn.

In Amersfoort en Nijmegen lag het opkomstcijfer rond 12.00 uur rond de 3 procent. In Rotterdam is rond het middaguur 0,9 procent komen stemmen. Groningen komt op dat moment uit op 2,1 procent, gevolgd door Den Haag (2,0), Eindhoven (1,7) en Utrecht (1,6).

„Nog weinig kiezers brengen maandag hun stem voor de Tweede Kamerverkiezingen uit op de stations”, zo meldt een woordvoerster van de NS rond het middaguur. Het stembureau op Utrecht Centraal Station ging om 07.30 uur open. Daar zijn tot nu toe zo’n twintig mensen geweest, vooral ouderen.

Naar niet bestaand stembureau gestuurd

De Gelderse gemeente Berg en Dal verwijst haar inwoners naar twee stembureaus die in werkelijkheid niet bestaan. Op Facebook legt de gemeente maandag uit waar de stembureaus in die omgeving wel te vinden zijn. Beide locaties zijn alleen woensdag geopend.

Er zou een stembureau zijn in een school in Groesbeek, zegt een woordvoerster van de gemeente. Maar die school trok zich terug omdat het met alle coronabeperkingen niet te organiseren was in het gebouw. Toen waren de stembiljetten echter al gedrukt. Groesbekers in die buurt kunnen nu naar de kantine van voetbalclub Germania om te stemmen.

Autostemstraat

Een kleine groep Rotterdamse kiezers heeft zich maandagochtend vroeg met de auto gemeld bij stem-drive-thru Meijersplein in Noord. Om stipt 7.30 uur kwam de eerste kiezer zijn stem uitbrengen. In vier aan elkaar geschakelde tenten zijn vier stemstraten voor auto’s gemaakt. Het lijkt net alsof je met een auto door de carwash rijdt. Ook kunnen mensen met de fiets of lopend komen.

George Ortega komt met zijn auto aan. „Ik heb astma. Het is wel makkelijk om met de auto te stemmen en ik kan daarna gelijk door naar mijn werk.” Een kiezer die zegt onderliggend lijden te hebben, gaat lopend door de stemstraat.

’Ik vermijd drukte’

„Ik ben depressief en autistisch. Het is voor mij lastig om op drukke plekken te zijn, dus dit is fijn voor mij”, zegt een wat jongere stemmer in een stembureau in Rotterdam in The Student Hotel. Een wat oudere man vindt het ’perfect’ dat hij nu al mocht komen. „Ik ben expres vroeg gekomen zodat er minder mensen aanwezig zijn die mij mogelijk kunnen besmetten.”

Ook in Utrecht melden zich wat jongere mensen. Sjoerd Valk (30) en zijn vriendin hadden gelezen dat ze toch wel mochten stemmen maandag. „Omdat we een weekje op vakantie gaan, was dit de enige dag dat we konden.”

Mensen stonden maandagochtend al vroeg in de rij bij het Spoorwegmuseum in Utrecht. Het museum is nooit eerder een stembureau geweest. „Het is wel fijn dat er weer wat reuring is”, zegt operationeel manager Jan Jaap Bekkers.

De 65-jarige Jennie Kohsiek en haar man Hans Verschoor (72) meldden zich onder anderen bij het museum. Kohsiek had eigenlijk liever per brief willen stemmen omdat haar man tot de risicogroep behoort. Maar ze hoorden niet tot de groep van 70-plussers die schriftelijk mochten stemmen. „Ik ben SP-lid en ben daarom toch naar het stembureau gekomen, want ik vind het belangrijk om te stemmen.”

RAI als verzamelpunt

Naast een coronateststraat en vaccinatielocatie biedt de RAI Amsterdam de komende drie dagen ook onderdak aan vier autostemstraten en een fietsstemstraat. Burgemeester Femke Halsema bracht maandagochtend op de fiets een bezoek aan de bijzondere stemlocatie.

Halsema stemde zelf nog niet. „Ik stem woensdag, de dag waarop alle mensen die volkomen gezond zijn kunnen stemmen”, aldus Halsema.

Luister ook naar politiek commentator Wouter de Winther in de nieuwste aflevering van de parlementaire podcast Afhameren:

’Kwetsbare kiezers’

De Tweede Kamerverkiezingen vinden plaats met ruim 11.000 stemlokalen in totaal, veel meer dan voorheen. Van tevoren moeten kiezers een ’gezondheidscheck’ doen. Het formulier daarvoor wordt geleverd bij de stempas. Als op een van de vragen ’ja’ wordt beantwoord, dan mag de kiezer in principe niet naar de stembus en kan er iemand gemachtigd worden om de stem alsnog uit te brengen. Het machtigen kan nog op die dag zelf, aldus het ministerie van Binnenlandse Zaken.

Op maandag 15 en dinsdag 16 maart is het mogelijk om eerder te stemmen, bedoeld om kwetsbare kiezers wat meer comfort te bieden. Onder ’kwetsbare kiezers’ vallen de mensen die ook binnen de risicogroepen voor corona vallen. Dat zijn alle mensen van boven de 70 jaar, maar ook mensen onder de 70 met onderliggend lijden, zoals een hartaandoening of obesitas. Er wordt geen controle op uitgevoerd. Mensen die dus niet onder die categorie vallen worden op maandag en dinsdag niet tegengehouden bij het stemlokaal.

Wat gaat de burger merken van alle gedane verkiezingsbeloftes? Dat bespreken DFT-verslaggevers Martin Visser en Herman Stam in de podcast Kwestie van Centen:

Op woensdag 17 maart is de reguliere stembusgang. Op alle drie de dagen zijn de stemlokalen open van 07.30 tot 21.00 uur. In totaal zijn er die dagen ruim 11.000 stemlokalen beschikbaar, vier jaar geleden waren dat er ’slechts’ 8737. Overal moet rekening worden gehouden met voldoende afstand. Bovendien worden ook andere locaties opgetuigd: 75 van de 330 gemeenten maken gebruik van tenten en/of portocabins, 45 gemeenten zullen daarnaast een zogenoemd ’drive-through’ stembureau inrichten.

Briefstemmen

Kiezers boven de 70 jaar mochten dit jaar briefstemmen. Zo’n 2,4 miljoen 70-plussers konden dat doen, al is de verwachting dat niet iedereen daar ook gebruik van heeft gemaakt. Dat was mogelijk vanaf eind februari, vrijdag konden de laatste stembiljetten op de post worden gedaan. Dat betekent dat een aanzienlijk deel van Nederland een stem heeft uitgebracht zonder het laatste intensieve deel van de campagne daarin mee te wegen. Veel belangrijke debatten tussen lijsttrekkers werden namelijk pas de laatste dagen gevoerd.

Tot woensdagavond 21.00 uur kan in het hele land nog gestemd worden. Morgen is weer bedoeld voor de risicogroepen; woensdag is ook de rest van het land aan de beurt. Op waarismijnstemlokaal.nl kan je zien welke stembureaus in je gemeente op de verschillende data open zijn.

Verslaggever Marouscha van de Groep bericht over de verkiezingen, lees haar liveverslag onderaan dit bericht.