Nieuws/Binnenland

Honderdste geboortedag zeer uitbundig gevierd

De eeuwigheidswaarde van Toon

— Een eeuw geleden werd er een clown geboren. Antoine Gerard Theodore Hermans was zijn naam, beter bekend als Toon Hermans. De diepe lachrimpels die hij gedurende zijn carrière veroorzaakte, zijn nog altijd niet verdwenen. In de aanloop naar zijn honderdste verjaardag op 17 december blijkt zijn werk nog altijd springlevend en zijn humor tijdloos.

„Ik ben de clown, mensen zien het aan mijn kop”, aldus Toon zelf.

„Ik ben de clown, mensen zien het aan mijn kop”, aldus Toon zelf.

Foto Gaby Hermans

„Ik ben de clown, mensen zien het aan mijn kop”, aldus Toon zelf.

„Ik ben de clown, mensen zien het aan mijn kop”, aldus Toon zelf.

Foto Gaby Hermans

Er wordt ook nu nog regelmatig gesnakt naar Toon Hermans’ relativerende, lichte humor. Zo zag je veel mensen tijdens de verhitte, steeds grimmiger wordende zwarte piet-discussie van de afgelopen maanden via social media dankbaar teruggrijpen op zijn legendarische, hilarische Snieklaas-sketch.

Lachen ontlaadt. Dat wist Toon Hermans als geen ander. Hij beheerste de kunst om van vrijwel niets íets te maken in zijn onemanshows. ’Ik ben de clown, de mensen zien het aan mijn kop, ik maak hun kouwe harten warm, ik hits ze op, ik breng de hele zaal als water aan de kook. En is de tent na afloop leeg, ben ik het ook...’

Toon Hermans mag dan alweer zestien jaar dood zijn (hij overleed op 22 april 2000), vergeten is hij allerminst. Veel van zijn sketches, optredens, liedjes en versjes staan bij hele generaties in het geheugen gegrift. Zijn drie zoons, Maurice, Michael en Gaby, doen er met hun stichting bovendien alles aan om de herinnering aan hun vader levend te houden met boek- en dvd-uitgaven, theatervoorstellingen, tentoonstellingen en andere evenementen.

Het afgelopen jaar werd er al veelvuldig stilgestaan bij de honderdste geboortedag van de legendarische clown en grondlegger van het moderne cabaret, maar de komende week barsten de festiviteiten in aanloop naar zijn daadwerkelijke verjaardag op 17 december pas echt los.

Ook in Sittard, de geboorteplaats van Toon Hermans waar hij tot zijn 25e woonde, is veel te doen. De gemeente Sittard-Geleen is altijd al actief geweest met het in stand houden van het erfgoed van de komiek. Deze inspanningen werden in 2011 door de Stichting Toon Hermans zelfs beloond met de Toon Hermans Oeuvre Award.

Je kunt in het Limburgse stadje eenvoudigweg niet om Toon Hermans heen. Aan de Begijnenhofstraat staat al langere tijd een borstbeeld tegenover zijn oude woonhuis, in café Schtad Zitterd aan de Markt prijken talloze foto’s van ’hun’ clown aan de muren en er is zelfs een heuse Toon Hermans-wandeling waarbij een gids je onder meer naar zijn oude lagere school en de binnenplaats van het huis van zijn beste vriendje brengt waar hij voor het eerst optredens verzorgde tegen de betaling van een appel.

Feelgood

Momenteel wapperen er overal aan de gevels in het stadscentrum vrolijke vlaggen met zijn beeltenis erop. In het Mariapark werd gisteren de foto-expositie Foto’s van een zoon geopend met uniek beeldmateriaal uit het persoonlijke archief van Gaby Hermans en in het voormalige V&D-gebouw is de interactieve feelgood belevingsexpositie Toon Thuis ingericht.

De Sittardse Tonny is een van de enthousiaste vrijwilligers die de bezoekers bij binnenkomst wegwijs maakt. „Ik zag mijn eerste Toon Hermans show toen ik zestien was en ik ben hem altijd blijven volgen. Hij bleef toch altijd een beetje van ons.” Haar ogen twinkelen als ze het over de geliefde cabaretier heeft. En zij is niet de enige. Veel bezoekers die, gewapend met de rode clownsneus die zij bij de kassa ontvangen, door het leven van Toon Hermans heen stappen, raken zichtbaar ontroerd bij het weerzien met de man die hen ooit zo aan het lachen maakte. Er wordt flink gegniffeld bij het zien van fragmenten als Snupitu en Als je lachen kan, moet je het doen en een enkeling pinkt zelfs een traantje weg bij het horen van liedjes als Lente me en 24 Rozen. De wat oudere bezoeker wordt tijdens de expositie duidelijk overvallen door een gevoel van weemoed, terwijl de jongere bezoeker kennismaakt met ijzersterk werk vol tijdloze humor dat nog altijd staat als een huis.

Dat de inwoners van Sittard trots zijn op hun beroemde voormalige plaatsgenoot, die op de centrale begraafplaats zijn laatste rustplaats heeft gevonden, mag duidelijk zijn. Maar ook Toon Hermans vergat nooit zijn roots. Zijn jeugd in Sittard is door heel zijn oeuvre vervlochten. En die wederzijdse liefde is nu ook nog eens goed voor de stad. De Limburgse plaats kampt de afgelopen jaren, zoals zoveel provinciesteden, met de nodige problemen als het om de leefbaarheid gaat. Er zijn steeds minder inwoners, budgetten krimpen en steeds meer monumenten en winkelpanden staan leeg.

De aanzuigende werking die de mede door de gemeente georganiseerde Toon Thuis-expositie momenteel heeft, brengt leven in de brouwerij en wordt mede daarom toegejuicht door wethouder Noël Lebens: „Bezoekers van de Toon Thuis Expo komen veelal van buiten onze stad en zelfs ook vanuit België. Zij koppelen hun bezoek aan de tentoonstelling aan een langer verblijf in Sittard.

Dat merken we in onze historische binnenstad en daar zijn wij blij mee. Vanaf 16 december wordt de binnenstad van Sittard omgetoverd tot een ware Kerststad, inclusief Cirque du Toon. Een bezoek aan Toon Thuis is dan extra de moeite waard. Cultuur, bourgondisch genieten en bedrijvigheid versterken elkaar op die manier. Toon zet Sittard-Geleen op de kaart.”

Museum

Al meer dan elfduizend mensen wisten de tentoonstelling Toon Thuis sinds de opening eind augustus inmiddels te vinden (een hoog aantal, gezien het beperkte aantal mogelijke bezoekers per dag in verband met het te reserveren tijdslot om ervoor te zorgen dat iedereen de kans krijgt de expositie op een rustige manier te beleven) en wegens de aanhoudende belangstelling is die inmiddels verlengd tot 31 januari 2017. „Het aantal bezoekers overtreft de verwachtingen. Daarom hebben we besloten om de Expo te verlengen. In de tussentijd kunnen we verder ’broeden’ op de permanente Toon Hermans omgeving”, aldus Lebens.

Want dit voorjaar werd er een intentieverklaring getekend door de familie Hermans en de gemeente Sittard-Geleen om een permanent Toon Hermans-museum te realiseren. Gaby Hermans hoopt dat het succes van deze tentoonstelling wellicht het extra zetje is om ook daadwerkelijk snel een geschikte locatie te vinden. „Dit bewijst toch wel dat er nog ontzettend veel belangstelling is voor mijn vader en dat dat zeker een permanente plek rechtvaardigt.”

Tot die tijd blijven de spullen van Toon Hermans die niet zijn gebruikt voor de tentoonstelling opgeslagen in een volgepakte ruimte van tweehonderd vierkante meter. Tessa Reijnders die de tentoonstelling mede samenstelde en inrichtte kan haar enthousiasme niet onderdrukken als ze vertelt over de unieke vondsten van de door Toon Hermans zelf geschilderde portretten van zijn ouders en het spreekgestoelte van de Voorzitter van Ons Genoegen die momenteel in Sittard te bewonderen zijn. „Zelfs Gaby wist niet dat dat er allemaal nog lag.” En er blijken nog meer verborgen schatten boven te zijn komen drijven, maar die zijn bewust niet in deze tentoonstelling opgenomen. Reijnders lacht: „Er moet natuurlijk nog wel wat overblijven om de mensen straks nog mee te verrassen in het museum.”

Voor meer informatie over alle festiviteiten rondom Toon Hermans in Sittard: toonthuis.nl