Nieuws/Binnenland
1978027770
Binnenland

Verkiezingsblog | ’Meeste kiezers willen weer zelfde kabinet-Rutte III’

D66-fractievoorzitter Sigrid Kaag. Haar partij mag vanwege de winst een van de twee verkenners aanstellen.

D66-fractievoorzitter Sigrid Kaag. Haar partij mag vanwege de winst een van de twee verkenners aanstellen.

DEN HAAG - De liberalen winnen de verkiezingen. De VVD van Mark Rutte wordt opnieuw de grootste partij. Maar de nieuwe D66-leider Sigrid Kaag is met een verrassende winst van 5 zetels de grote winnaar. De partij behaalt 24 zetels, net als in 1994. Verder verliezen linkse partijen en winnen rechtse partijen, aldus de prognose na het tellen van de eerste stemmen, en komen er veel nieuwe en jonge kandidaten de Kamer in. Ook FvD en JA21 weten te verrassen. Volg in dit liveblog de laatste updates, ontwikkelingen en reacties.

D66-fractievoorzitter Sigrid Kaag. Haar partij mag vanwege de winst een van de twee verkenners aanstellen.

D66-fractievoorzitter Sigrid Kaag. Haar partij mag vanwege de winst een van de twee verkenners aanstellen.

18.30 - Verrassende nieuwe prognose ANP

In de nieuwste verkiezingsuitslag van persbureau ANP pakt D66 23 zetels. Dat is er een minder dan eerder op de dag werd geraamd. GroenLinks zou alsnog een achtste Kamerzetel weten te behalen.

Denk stijgt van 2 naar 3, JA21 zou zakken van 4 naar 3 vertegenwoordigers. BIJ1 van Sylvana Simons blijft op 1 zetel staan.

In de nieuwe prognose is Rotterdam meegeteld, maar Leiden en Nissewaard nog niet. Ook de briefstemmen uit het buitenland zijn nog niet meegeteld. Daarom kan nog geen definitieve prognose worden gemaakt.

Inmiddels is ruim 98 procent van de stemmen geteld door de stembureaus in de gemeenten. De opkomst komt nu uit op 79 procent. Dat is minder dan vier jaar geleden toen het 81,4 procent was. Overigens komt de Kiesraad volgende week vrijdag pas met de officiële uitslag in een openbare zitting.

18.15 - Rotterdam als laatste grote stad klaar met tellen: D66 grootste, VVD volgt

D66 is de grootste partij in de gemeente Rotterdam geworden met 16,7 procent van de stemmen. VVD is de tweede partij in de havenstad met 15,5 procent. Bij de vorige Tweede Kamerverkiezingen in 2017 was de VVD nog de grootste partij van de stad. De PVV is met 10 procent de derde grootste partij geworden.

Het JA21 van Rotterdammer Joost Eermans pakt 3,3 procent van de stemmen. Hij was eerder wethouder namens Leefbaar Rotterdam. Forum voor Democratie scoort 4,6 procent. Tegenhanger Denk is goed voor 8,4 procent.

De opkomst is 68,7 procent, vorige keer was dat 72,3 procent.

Rotterdam komt als laatste van de vier grote steden met de uitslag, omdat er te weinig stemmentellers waren. Sommige tellers kwamen niet opdagen, anderen hadden klachten en mochten vanwege de coronaregels niet komen.

17.15 - ’D66-kiezers zien regering met ChristenUnie niet zitten’

De grootste groep kiezers zien het liefst weer een kabinet met VVD, CDA, D66 en de ChristenUnie. Bij kiezers van de VVD, CDA en de ChristenUnie is die favoriet, alleen willen D66’ers liever met Volt of een andere linkse partij. Dat zou blijken uit onderzoek van EenVandaag onder ruim 21.000 leden van het Opiniepanel op de dag na de verkiezingen.

De samenstelling van Rutte III wordt het vaakst, door 30 procent van alle kiezers, aangevinkt als favoriete coalitie. Ook de achterbannen van die partijen zien zelf dat zitten, behalve die van D66.

D66-kiezers willen het liefst samenwerken met PvdA, nieuwkomer Volt of GroenLinks. Slechts één op de vijf noemt een coalitie met de ChristenUnie favoriet. Als het moet, is voor een minderheid (46 procent) van de D66-kiezers een coalitie met de ChristenUnie acceptabel.

Opvallend is de houding van CDA-kiezers over regeren. Ondanks het verlies bij de verkiezingen van gisteren vindt een ruime meerderheid van die achterban dat ’hun’ partij weer in een kabinet mag stappen. Ook over de positie van Wopke Hoekstra zijn CDA-kiezers mild. 87 procent van die groep vindt dat hij kan aanblijven als partijleider.

16.55 - SGP onverstoorbaar, Van der Staaij grapt over splinterpartijen

Voorafgaand aan de verkiezingen gaven sommige peilers de mannenbroeders van de SGP een nooit eerder vertoonde vierde zetel in het 103-jarig bestaan van de partij. Donderdag lijkt het daar niet op, maar de conservatief-christelijke club behoudt wel de huidige drie zetels en haalt waarschijnlijk meer stemmen binnen dan ooit.

Partijleider Van der Staaij, het langst zittende Kamerlid, reageerde woensdagavond dankbaar. Ook grapt hij op Twitter over de vele nieuwkomers, van wie hij in de campagne zei verse geluiden in de Kamer te waarderen. „Een onderbelicht voordeel van de nieuwe partijen met 1 zetel is dat de kans op afsplitsing bij hen nihil is.”

BIJ1 en de boerenpartij halen beide een zetel. Ook JA21 en Volt betreden de Kamer met respectievelijk 4 en 3 zetels.

16.00 - CDA verslaat D66 op Bonaire

Op Bonaire is het CDA de grootste partij geworden bij de Tweede Kamerverkiezingen. Vier jaar geleden ging D66 nog aan kop op het eiland. Bonaire is de eerste van de drie bijzondere gemeenten die de eindstand heeft doorgeven aan de Verkiezingsdienst van het ANP.

Het CDA krijgt 28,6 procent van de stemmen, D66 volgt op afstand met 14,3 procent. In 2017 was het omgekeerde het geval. Toen haalde D66 28 procent van de stemmen en het CDA 15,9 procent.

De VVD staat op plek drie op het eiland, met 11,9 procent, gevolg door de PvdA (9 procent). Daaronder zitten de partijen elkaar op de hielen: GroenLinks, de ChristenUnie en de PVV halen allemaal ongeveer 5 procent van de stemmen.

Forum voor Democratie is op Bonaire, net als op het vasteland, flink gegroeid, van 1,5 procent in 2017 naar 4,2 procent nu. BIJ1 stond in 2017 ook op 1,5 procent van de stemmen. Dat percentage steeg naar 2,6 procent. De opkomst van de kiezers was met 22,6 procent iets hoger dan vier jaar geleden.

15:28 - Vlaardingen en Ermelo geven foute opkomstpercentages door

De gemeenten Vlaardingen en Ermelo hebben verkeerde opkomstpercentages doorgegeven aan het ANP woensdagavond. In beide gemeenten werd een fors lager percentage stemmers genoteerd dan tijdens de Tweede Kamerverkiezingen in 2017. Donderdag blijkt het om een fout te gaan.

De gemeente Vlaardingen meldde woensdagavond nog een opkomstpercentage van iets meer dan 54 procent, waarmee de Zuid-Hollanders een record van laagste opkomst in heel Nederland hadden. „Dat was alleen de opkomst van woensdag. Daarbij waren zowel de opkomst van maandag en dinsdag, als de briefstemmen niet meegerekend”, laat een woordvoerder weten. Uiteindelijk blijkt donderdag dat 73,7 procent van de stemgerechtigde Vlaardingers heeft gestemd. De uitslag van de stemmen is wel goed doorgegeven, zegt de woordvoerder.

In Ermelo werd woensdag een opkomst van 62,7 procent doorgegeven aan ANP. Donderdag is dit aangepast naar 80,2 procent. Een woordvoerder van de gemeente laat weten dat ze ook in Ermelo per ongeluk alleen het opkomstpercentage van woensdag hebben doorgegeven, in plaats van maandag, dinsdag, de briefstemmen en woensdag samen.

14.30 - D66 en VVD dragen allebei een verkenner voor

Op verzoek van D66 gaan niet een maar twee verkenners aan de slag om aan de hand van de verkiezingsuitslag de mogelijkheden tot samenwerking in een nieuwe regeringscoalitie in kaart te brengen.

Normaal gesproken draagt de grootste partij, in dit geval de VVD met volgens een voorlopige prognose 35 zetels, een verkenner voor. Die gaat met alle partijen in gesprek brengt aan de hand daarvan advies uit aan de Tweede Kamer. De nieuwe Kamer, die op 31 maart aantreedt, gaat daar vervolgens over in debat.

Ditmaal zou ook D66 graag een verkenner leveren. De sociaal-liberalen hebben een grote overwinning geboekt en zijn met 24 zetels de tweede partij geworden. Daarom vinden zij het passend dat ook zij nauw worden betrokken bij de verkennende gesprekken.

14.21 - Voormalig partijgenoten Baudet en Eerdmans arriveren bij de Tweede Kamer

Thierry Baudet is zojuist aangekomen bij de Tweede Kamer in Den Haag. Dit gebeurde onder belangstelling van zowel tegenstanders als voorstanders van zijn partij. Ook waren er een aantal toeschouwers die hem toeschreeuwden en feliciteerden.

FVD-lijsttrekker Thierry Baudet.

FVD-lijsttrekker Thierry Baudet.

Voormalig FVD’er Joost Eerdmans is vanmiddag net als Thierry Baudet via de reguliere ingang de Tweede Kamer binnen gegaan. Ook bij hem werden er eerst een aantal vragen gesteld voordat Eerdmans naar binnen ging.

Beide partijleiders zeggen mee te willen doen met de formatie. Vooral FvD lijkt echter buitenspel te staan, na eerdere uitspraken van Rutte dat hij niet met Baudet in zee wil. JA21 maakt mogelijk meer kans: die partij heeft door de afsplitsing met FvD al acht zetels in de Eerste Kamer.

14.05 - BBB-lijsttrekker arriveert in trekker bij Tweede kamergebouw

Lijsttrekker Caroline van der Plas van de gloednieuwe partij BoerBurgerBeweging wist de aandacht in Den Haag direct op zich te vestigen door bij het Tweede Kamergebouw aan te komen in een trekker.

Partijleider Caroline van der Plas arriveert in BBB-stijl.

Partijleider Caroline van der Plas arriveert in BBB-stijl.

Ze denkt er geen wekelijkse gewoonte van te zullen maken als Kamerlid, „maar misschien komt het nog wel een keertje voor.” Ze was naar eigen zeggen door veel boeren gebeld die haar wel in de trekker een lift wilden geven naar Den Haag.

Nieuwkomer Van der Plas is „superblij” met het resultaat voor haar partij. „We hebben twee jaar gewerkt om de stem van het platteland in Den Haag te krijgen. Nu ga ik meepraten over het nieuwe beleid. Gezond beleid, dat hard nodig is.” Zo wil ze dat er in de toekomst bij al het beleid de vraag wordt gesteld wat het gaat betekenen voor het platteland.

13.15 - Wachten is op de laatste gemeenten

Zestien Nederlandse gemeenten zijn donderdag rond 13.00 uur nog altijd druk bezig om de stemmen te tellen.

336 gemeenten hebben al voorlopige uitkomsten van de Tweede Kamerverkiezingen gemeld aan de ANP Verkiezingsdienst. Ze zijn goed voor 91,5 procent van de stemmen. Van de 16 nog ontbrekende gemeenten, is Rotterdam de grootste.

Naast de Nederlandse gemeenten is het wachten ook nog op de drie bijzondere gemeenten in het Caribisch gebied Bonaire, Saba en Sint Eustatius en op de telling van de briefstemmen van Nederlanders die vanuit het buitenland hebben gestemd.

12.54 - Tellen stemmen Rotterdam vertraagd door afwezigheid vrijwilligers

In Rotterdam is het tellen van de stemmen vertraagd doordat een aantal vrijwilligers hun dienst misten. Dat bevestigt een woordvoerder van de gemeente na berichtgeving van het AD. „Sommige mensen kwamen niet opdagen, anderen meldden zich netjes af met klachten waardoor ze niet mochten komen.”

De gemeente had erop aangestuurd dat mensen niet zouden komen wanneer ze bijvoorbeeld verkoudheidsklachten hadden. „We hebben een reservelijst aangehouden van zo’n 25 procent op het aantal ingeroosterde mensen.” De woordvoerder benadrukt dat er bij dit soort grote projecten verschillende functies zijn, zoals een host of tellers. „Het kan zijn dat er voor de tellers voor bepaalde, latere diensten, minder reserve was. Dan moet je met een kleinere ploeg aan de slag.”

Overigens had de gemeente wel ingecalculeerd dat er vertraging zou ontstaan bij het tellen. „Op 66 stembureaus konden we niet tellen, daar was het niet groot genoeg.” Bij het tellen worden de stembiljetten per partij verzameld en op de grond gelegd. „Stemmen lukte wel coronaproof, maar voor het tellen lukte het dan niet om 1,5 meter afstand te bewaren.” De stembiljetten van die bureaus werden daarom naar Ahoy verplaatst. „Rotterdam is een grote stad, dus soms duurt het vervoer een uur, met het verzamelen en uitladen erbij, voordat je het telproces kunt beginnen.”

Nog een reden dat het tellen langer duurt komt volgens de woordvoerder door de omvang van de stembiljetten dit jaar. „Dat geldt voor alle gemeenten en ik hoorde iemand ze dan ook ’badlakens’ noemen, zo groot zijn ze. Als je die gaat tellen op honderdduizend stemmen, duurt dat langer.”

Rotterdam is sinds donderdagochtend weer bezig met tellen, nadat de gemeente in de verkiezingsnacht om 03.00 uur was gestopt. In de middag hoopt Rotterdam met een voorlopige uitslag te komen.

12.05 - Klaver ondanks nederlaag onthaald met bloemen

Ondanks de pijnlijke nederlaag bij de Tweede Kamerverkiezingen mocht GroenLinks-leider Jesse Klaver donderdag bloemen en applaus in ontvangst nemen van zijn fractie. Hij noemde de halvering van het aantal zetels van zijn partij „heel heftig”, maar wil wel door als partijleider. „Omdat de missie van GroenLinks urgenter is dan ooit en omdat ik daar graag met de partij mee doorga.”

Klaver, die zich op de verkiezingsavond ook al strijdbaar had getoond, benadrukt wel dat uiteindelijk de fractie beslist of hij kan aanblijven. Van de huidige veertien Kamerleden nemen er acht noodgedwongen afscheid. GroenLinks krijgt volgens een voorlopige prognose zeven zetels, waarvan er op basis van de kieslijst één wordt ingenomen door een nieuwkomer.

Niet alleen GroenLinks maar ook de SP heeft fors verloren, en bij de PvdA is het gehoopte herstel na de historische verkiezingsnederlaag van 2017 uitgebleven. Klaver vindt de electorale dreun voor de linkse oppositie „heel verontrustend”, omdat volgens hem „meer dan ooit progressieve politiek nodig is in Nederland.”

11.40 - Marijnissen: ’Regeren ligt nu niet voor de hand’

SP-leider Lilian Marijnissen zegt dat er met haar partij „altijd te praten” valt, maar deelnemen aan een kabinet ligt nu niet voor de hand. „De uitslag geeft er geen aanleiding toe”, aldus Marijnissen.

De socialisten willen in ieder geval niet „een rechts kabinet aan de meerderheid helpen.” Marijnissen ziet niets in een kabinet dat op „de oude voet verder wil.”

De SP verliest in de voorlopige prognose van de verkiezingsdienst van het ANP vijf zetels. De partij moet dan ook goed bij zichzelf te rade gaan wat er misging, zegt Marijnissen. Ze had het flinke verlies niet helemaal verwacht. „Ik had best wel het idee dat de campagne goed werd ontvangen.”

Tegelijkertijd voelde SP’ers volgens Marijnissen allemaal wel aan dat het een „gemankeerde campagne” was. De SP is een „partij van de straat”, aldus de lijsttrekker, maar juist de straat opgaan en met mensen praten ging in coronatijd nauwelijks.

De SP-fractie kwam donderdagochtend bijeen om over de uitslag te praten. Hier geen taart of bloemen, zoals bij sommige andere partijen. Marijnissen zei blij te zijn om haar fractie te zien. Ze vond de uitslagenavond „superraar”, omdat vanwege de coronamaatregelen niet iedereen bij elkaar kon zijn.

Voor Kamer-lid Jasper van Dijk, de nummer 9 van de kieslijst, begon donderdag hoopvoller dan woensdag eindigde. In de prognose van woensdagnacht stond de SP op acht zetels. In de jongste prognose is het er eentje meer en zou Van Dijk dus terugkeren in de Kamer.

11.36 - Kaag speculeert nog niet over coalitie

D66-leider Sigrid Kaag wil donderdagochtend nog niet speculeren over eventuele coalitiepartners. Andere partijen vinden dat VVD en D66 de leiding moeten nemen in de formatie, maar daar vindt Kaag het te vroeg voor.

Over samenwerking gaat de D66-lijsttrekker voorlopig nog niets zeggen. De thema’s waar een nieuw kabinet zich mee bezig moet gaan houden „ontstijgen eigenlijk partijkleur.” Ze wil nu „gesprekken gaan voeren op basis van de inhoud. Eerst het wat en hoe en dan met wie.”

D66 behaalt volgens de voorlopige prognose van de verkiezingsdienst van het ANP 24 zetels, een historisch hoog aantal. Kaag is donderdag dan ook met een „heel fijn gevoel” opgestaan. Woensdagavond verschenen foto’s van een dansende D66-lijsttrekker op sociale media. Het feestje bij de partij is volgens Kaag niet heel lang doorgegaan, maar ze heeft er „wel een gezellige avond van gemaakt.”

Donderdagochtend is de fractie bijeen in de Tweede Kamer. Daar zegt Kaag dat ze „bijna tranen in haar ogen” heeft van de mooie uitslag. In de eerste exitpoll woensdagavond stond de partij nog op 27 zetels. Die kleine daling mag de pret niet drukken, zegt Kaag. „We zijn echt als winnaar uit de bus gekomen.”

11.21 - Campagneleiders: ’Verkiezingen draaiden om stabiel leiderschap’

De verkiezingen draaiden vooral om stabiel leiderschap tijdens de coronacrisis. Dat vonden campagneleiders eensgezind tijdens een gesprek in Nieuwspoort donderdagochtend. „Het was moeilijk met een ander verhaal dan het leider-verhaal de kiezer voor je te winnen”, aldus Maarten Hijink, campagneleider van de SP. „Voor de kiezer was stabiel leiderschap belangrijk. Ik denk dat dat gisteren gebleken is.”

De grote winnaars deze verkiezingen waren de VVD van demissionair premier Mark Rutte en D66 van Sigrid Kaag. Opvallend is dat de VVD tijdens de verkiezingen van 2017 de standpunten zelf centraal stelde op posters, en deze verkiezingen juist campagne voerde met de persoon Mark Rutte. Zo zond de partij spotjes uit waarin kiezers tegen een kartonnen beeltenis van de minister-president konden vertellen waarom ze hem een goede leider vonden.

„Deze campagne ging heel erg over leiderschap”, zegt ook campagneleider Sophie Hermans van de VVD. „Hoe kom je uit deze crisis en gaan we daarna als land fris en gezond verder?”

Volgens Raymond Knops, campagneleider van het CDA, begon dat al met de uitspraak van Rutte dat hij geen campagne wilde voeren tijdens de coronacrisis. „En hij heeft de persconferenties gewoon heel goed benut. Mensen zoeken toch houvast. Je weet met Rutte wat je eraan hebt.”

Wijnand Duyvendak van GroenLinks zag dat de VVD koos voor „een apolitieke campagne.” „Het depolitiseren van verkiezingstijd, dat is niet waartoe GroenLinks op aarde is. Het is niet gelukt om er wel een politieke campagne van te maken.” Duyvendak had liever maandenlang „een ideeënstrijd” gehad, maar die kwam volgens hem niet van de grond. „Zestien dagen of zo konden we even los.”

11.04 - Veel geld naar online campagnevoeren, maar partijen misten contact

Hoewel politieke partijen deze campagne afzonderlijk tonnen uitgaven aan advertenties op internet, ging het in de nabeschouwing tussen campagneleiders op donderdag maar weinig over digitaal campagnevoeren. De politici misten vooral de mogelijkheid om de kiezers in het echt te zien. „Als er geen corona was geweest, hadden we hele grote bijeenkomsten gehad”, zei Sjoerd Sjoerdsma van D66.

Van half december tot en met vorige week gaven partijen volgens rapporten van Facebook en Google gezamenlijk ruim 2,3 miljoen euro uit aan advertenties online. Hierbij is alleen gekeken naar de partijen die volgens de laatste Peilingwijzer in het voor hen gunstigste geval kans maakten op een zetel.

Die miljoenen bleven onbesproken tijdens het gesprek tussen campagneleiders in Nieuwspoort. De SP moet het traditioneel hebben van een campagne van deur tot deur, aldus SP-campagneleider Maarten Hijink. Dat kon nu niet. Campagneleider Wijnand Duyvendak van GroenLinks vond het wel moeilijk dat zijn partij, die de vorige verkiezingen grote bijeenkomsten organiseerde, „geen contact” kon maken.

„Een beetje online, daar gebeurde best veel”, zegt hij. Online is volgens hem erg belangrijk, maar als je het niet kunt combineren met een offlinecampagne, blijf je volgens Duyvendak ergens steken.

CDA, een partij die deze verkiezingen flink verlies boekte, gaf veruit het meest uit aan internetreclames: bijna 650.000 euro in dertien weken. Daarna volgen D66 (451.000 euro), GroenLinks (212.000 euro), VVD (207.000 euro), PvdA (184.000 euro) en Forum voor Democratie (182.000 euro). Het gaat hierbij om uitgaven van de landelijke afdelingen van de partijen, maar ook van kandidaten, regionale vertakkingen en gelieerde organisaties als jongerenafdelingen.

10.44 - CDA: Hoekstra kan aanblijven als leider

Wopke Hoekstra kan ondanks het forse zetelverlies aanblijven als leider van het CDA, zegt partijvoorzitter Rutger Ploum. Hij noemt de uitslag een „hele teleurstelling.”

De partij moet „heel kritisch” naar zichzelf kijken, zegt Ploum. „Maar we hebben een hele goede leider en daar gaan we mee door.” Ook Hoekstra zelf blikt donderdagochtend alweer vooruit. „Teleurstellingen horen bij het leven. En vervolgens moet je jezelf herpakken en moet je verder.”

Het CDA komt in de jongste voorlopige prognose van de verkiezingsdienst van het ANP op 15 zetels, een verlies van 4 ten opzichte van de vorige verkiezingen in 2017.

10.34 - PVV niet langer het populairst in Limburg

De PVV is niet langer de partij met de meeste stemmen in Limburg. De VVD heeft meer stemmen gekregen in de thuisprovincie van PVV-leider Geert Wilders en prominente partijgenoten als Lilian Helder en Dion Graus.

De VVD kreeg de steun van 21 procent van de Limburgse kiezers. Vier jaar geleden eindigde de partij op 17,9 procent. De PVV zakte van 19,5 procent naar 17 procent. De SP verloor veel terrein en D66 won licht.

Ook in Overijssel en Friesland is de VVD de grootste partij geworden. In beide provincies werd de koppositie overgenomen van het CDA. In Drenthe, Flevoland en Zeeland bleef de VVD de grootste partij.

In de provincie Groningen is de VVD juist niet langer de grootste. De partij kreeg meer stemmen dan in 2017, maar D66 ging nog meer vooruit. De VVD ging van 13,9 naar 14,9 procent, D66 steeg van 12,6 naar 15,5 procent.

10.31 - Spannende uren voor BIJ1

Voor BIJ1 waren afgelopen uren „zenuwslopend”, laat een woordvoerder weten. Het spant erom of de partij van Sylvana Simons in de Tweede Kamer komt.

Donderdagochtend leek dat wel te gaan gebeuren, maar in de prognose van een paar uur eerder haalde BIJ1 de kiesdrempel niet. De partij heeft er vertrouwen in de zetel nu vast te houden, aldus de woordvoerder. Maar lijsttrekker Sylvana Simons en andere leden zijn wel „erg nerveus.”

Simons zelf wilde donderdagochtend nog niet reageren.

In een nieuwe aflevering van verkiezingspodcast De Stembus: hoe is de verkiezingsavond verlopen bij de progressieve verliezer GroenLinks? En de leider van Bij1 Sylvana Simons deelt alvast de eerste steken onder water uit:

10.10 - VVD verliest bij traditionele kiezers

De VVD blijft de grootste partij van Nederland, maar uitgerekend in de oude basis van de partij daalt het aantal stemmen. VVD verloor vooral terrein in lommerrijke villadorpen als Laren, Wassenaar, Heemstede, Bloemendaal en Rozendaal.

In Laren had de VVD in 2012 een absolute meerderheid. De partij kreeg er 54,5 procent van de stemmen. Vier jaar geleden daalde dit naar 47,1 procent en nu kreeg de VVD er nog ’maar’ 39,5 procent van de stemmen. In diezelfde periode groeide D66 van 9,7 procent naar 12,4 procent naar 17,3 procent. De links-liberalen zijn nu de tweede partij in Laren.

Ook in Wassenaar, de rijkste gemeente van het land, krijgt de VVD geen absolute meerderheid meer. In 2012 kreeg de partij er 52,4 procent van de stemmen, in 2017 was dat 41,7 procent en nu 36,9 procent. Ook daar is D66 uitgegroeid tot de tweede partij.

In Heemstede en Bloemendaal, bij Haarlem, en in het lommerrijke Rozendaal, bij Arnhem, is de VVD ook gezakt van bijna de helft van de stemmen naar ongeveer een derde. Ook in die drie gemeenten loopt D66 steeds verder in.

10.00 - Minder stemmen ongeldig verklaard

Weinig stemmen zijn tot nu toe ongeldig verklaard. In de gemeenten die tot nu toe hun uitslagen hebben doorgegeven aan de Verkiezingsdienst van het ANP, waren 17.809 stemmen niet geldig, 0,2 procent van het totaal. Diezelfde gemeenten hadden vier jaar geleden 26.742 stemmen (0,3 procent) ongeldig verklaard.

In Olst-Wijhe zijn naar verhouding de meeste stemmen ongeldig verklaard. Zo’n 0,6 procent van alle uitgebrachte stemmen in de gemeente aan de IJssel telde niet mee. Dat is drie keer zo veel als vier jaar geleden. In Amsterdam, Den Haag en Putten is een half procent van de stemmen ongeldig.

Zeventig-plussers mochten dit jaar per brief stemmen, maar dat ging gepaard met problemen. Bij het tellen van de eerste briefstemmen op maandag bleek dat veel ouderen het stembiljet en de stempas in dezelfde envelop hadden gestopt. Dat mocht niet en daarom werden de stemmen aanvankelijk terzijde gelegd. Vanwege de problemen paste minister Kajsa Ollongren de werkwijze voor briefstemmen aan, waardoor meer poststemmen alsnog in de telling zijn meegenomen.

09.55 - Partijen scoren in eigen gebieden

Vier partijen lijken nieuw in de Tweede Kamer binnen te komen: JA21, Volt, de BoerBurgerBeweging en BIJ1. Zij hebben allemaal hun eigen ’terrein’, blijkt uit de uitslagen die zijn doorgegeven aan de Verkiezingsdienst van het ANP.

JA21 trekt veel stemmen in de voorsteden van de grote steden. Dat zijn ook de plaatsen waar PVV en Forum voor Democratie populair zijn. JA21 haalde zijn vooralsnog beste resultaat in Edam-Volendam. Daar kreeg de partij 6,6 procent van de stemmen. In de omgeving van Rotterdam kreeg de partij relatief veel stemmen in gemeenten als Albrandswaard, Brielle, Westvoorne, Capelle aan den IJssel en Ridderkerk. Daarnaast scoorde de partij in de gemeenten Westland en Midden-Delfland, onder de rook van Delft en Den Haag.

De pan-Europese beweging Volt heeft veel kiezers in studentensteden. De partij kreeg bijvoorbeeld 8 procent van de stemmen in Wageningen. Volt is daar nu de vierde partij, na D66, GroenLinks en VVD. Ook in Delft, Utrecht, Amsterdam, Groningen en Nijmegen haalt Volt veel stemmen.

De BoerBurgerBeweging (BBB), die voortkomt uit de boerenprotesten, heeft vooral steun in het noorden en oosten van het land. In Raalte kreeg de partij 6,9 procent van de stemmen, net iets minder dan de PVV. In het Twentse Tubbergen werd BBB de vierde partij, met twee stemmen meer dan D66. De boerenpartij is ook een stemmentrekker in gemeenten als Ommen en Olst-Wijhe in Overijssel en in Bronckhorst en Lochem in Gelderland.

BIJ1, de partij van Sylvana Simons, haalt volgens de meest recente voorlopige prognose van het ANP ook een Kamerzetel. In Amsterdam, waar Simons tot voor kort in de gemeenteraad zat, staat de partij vooralsnog op 5,9 procent van de stemmen. Daarmee is BIJ1 in de hoofdstad groter dan de PVV en Forum voor Democratie. Amsterdam is nog bezig met het tellen van de stemmen. Ook in Diemen, Almere en Utrecht heeft BIJ1 veel stemmen gekregen.

09.48 - Belgische premier blij met Nederlandse verkiezingsuitslag

De Belgische premier heeft opgetogen gereageerd op de voorlopige uitslag van de verkiezingen in Nederland. „Nederland heeft een duidelijke keuze gemaakt voor positief en verbindend leiderschap”, schrijft de liberaal Alexander De Croo op Twitter.

De Croo feliciteert in zijn bericht VVD-leider Mark Rutte en D66-lijsttrekker Sigrid Kaag. Hun partijen gaan aan kop in de prognoses. „Hartelijke felicitaties”, zegt de Belgische leider. „Ik kijk ernaar uit onze goede samenwerking verder te zetten.”

08.49 - BIJ1 krijgt toch een zetel

BIJ1 van Sylvana Simons krijgt toch een zetel in de Tweede Kamer. Dat blijkt uit een nieuwe voorlopige prognose van de verkiezingsdienst van het ANP, die is gebaseerd op ruim 88 procent van de stemmen. Daarmee komen in de nieuwe Kamer zeventien partijen.

De zetel voor BIJ1 gaat ten koste van de VVD. De partij van Mark Rutte behaalt 35 zetels, een winst van 2, en wordt de grootste partij. Verder laat de prognose geen verschuivingen zien.

D66 van Sigrid Kaag maakt een flinke sprong en gaat van 19 naar 24 zetels. De PVV wordt de derde partij met 17 zetels, gevolgd door het CDA met 15 zetels. Die twee partijen verliezen respectievelijk 4 en 3 zetels. De PvdA blijft gelijk op 9 zetels, evenveel als de SP die er 5 verliest. GroenLinks gaat van 14 naar 7 zetels.

Forum voor Democratie wint flink en gaat van 2 naar 8 zetels. JA21 waarin veel oud-FVD’er zitten, komt uit op 4 zetels. Andere nieuwe partijen in de Kamer zijn het pro-Europese Volt met 3 zetels en de BoerBurgerBeweging met 1 zetel.

08.45 - ’Baudet was doodop’

Thierry Baudet was woensdagavond te moe om op de verwachte verkiezingsuitslag te reageren, zegt Forum voor Democratie-kandidaat Hans Smolders. De exitpolls voorspelden een klinkende overwinning voor de rechtse partij, die van twee naar acht zetels zou groeien, maar partijleider Baudet was nergens te vinden. „Thierry Baudet was gewoon dood- en doodop”, zegt Smolders in Goedemorgen Nederland. „Hij heeft echt twintig uur per dag gewerkt de afgelopen weken. Dat is de werkelijke reden waarom hij er gisteren gewoon niet was.”

Smolders gaf in het televisieprogramma aan dat FVD geen grote bijeenkomst heeft gehouden op verkiezingsavond. De partij was tijdens de campagne juist uiterst zichtbaar: Forum was de enige partij die fysieke bijeenkomsten voerde. Baudet sprak in verschillende steden grote menigten toe. Die actieve campagne zorgde ervoor dat Baudet „echt helemaal op was”, verklaart Smolders.

De voormalig LPF’er zegt trots te zijn op de uitslag van Forum, maar hij heeft „ook een dubbel gevoel” bij het resultaat van acht zetels. „We waren eigenlijk liever gegaan voor de grote verandering.” Daarvoor had de partij volgens Smolders eerder vijftien tot twintig zetels nodig. Bovendien baalt hij van de winst die VVD en D66 hebben geboekt. „Rutte en Kaag liggen zwaar op de maag. Daar gaat een hele hoop beleid komen, dat eigenlijk onze kiezers alleen maar nog meer zal teleurstellen.” FVD verzette zich in de campagne stevig tegen het coronabeleid van het demissionaire kabinet, waar ook VVD en D66 deel van uitmaken.