Nieuws/Binnenland
2071097787
Binnenland

Coronacrisis: donderdag 3 juni

LIVE | Sterftecijfer van mensen onder de 80 keert terug naar normaal

AMSTERDAM - Al ruim een jaar worden Nederland en de wereld in de greep gehouden door het uit China overgewaaide coronavirus. Landen ontwaken uit lockdowns en beperkende maatregelen. Steeds meer mensen zijn gevaccineerd of hebben de ziekte doorgemaakt. Wat gebeurt er vandaag? Volg hier het laatste nieuws.

Dit artikel wordt gedurende de dag van updates voorzien.

00.02 - Sterftecijfer van mensen onder de 80 keert terug naar normaal

Het aantal sterfgevallen is in alle leeftijdsgroepen weer teruggekeerd naar een normaal niveau. Dat was al zo bij de 80-plussers, maar vorige week ook bij mensen die jonger zijn. Dat meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Eerder dit jaar overleden wekenlang ongebruikelijk veel mensen van onder de 80. Dat kwam waarschijnlijk door het coronavirus.

Bij mensen van 65 tot 80 jaar was sinds eind maart sprake van oversterfte. Zo heet het als meer mensen overlijden dan te verwachten valt op basis van sterftecijfers van eerdere jaren en demografische trends. Vorige week was dat voor het eerst niet meer zo in de genoemde leeftijdsgroep en overleden zelfs iets minder mensen dan gebruikelijk.

Bij mensen van onder de 65 jaar was tussen begin april en begin mei sprake van oversterfte. Daarna daalde het aantal overlijdens weer. Vorige week lag het sterftecijfer in lijn met de verwachtingen.

Het is al sinds half februari zo dat het aantal 80-plussers dat overlijdt lager is dan normaal. Tijdens de uitbraak van het coronavirus overleden opvallend veel mensen van deze leeftijden. Daarom waren ze ook snel aan de beurt met vaccineren.

De onderzoekers weten op dit moment nog niet waaraan mensen recentelijk zijn overleden. Wel is bekend dat Covid-19 tijdens eerdere coronagolven oversterfte veroorzaakte.

23.10 - Gommers en Kuipers boos over mondkapjesdeal Van Lienden

Diederik Gommers en Ernst Kuipers hebben geen goed woord over voor de mondkapjesdeal met de overheid waar ondernemer Sywert van Lienden ruim 9 miljoen euro aan heeft overgehouden. „Ik snap niet dat hij het geld niet terugstort”, zei Gommers, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Intensive Care in het programma Beau op RTL 4.

„Dit was een crisissituatie”, aldus Ernst Kuipers van het Landelijk Netwerk Acute Zorg (LNAZ). Hij zegt niet te snappen dat „iemand daar op zo’n manier misbruik van maakt.” Presentator Beau van Erven Dorens liet zich in de talkshow vaccineren tegen het coronavirus. De 50-jarige presentator kreeg de prik van Kuipers.

Van Lienden ligt onder vuur omdat hij eerder had gezegd dat hij zonder winstoogmerk mondkapjes zou regelen. Naar nu blijkt heeft hij er 9 miljoen euro winst op gemaakt en zijn twee compagnons ieder 5 miljoen. Het ministerie van Volksgezondheid meldde donderdag dat het de mondkapjesdeal met Van Lienden heeft voorgefinancierd, net als ruim honderd leveranties van beschermingsmiddelen tegen corona door andere bedrijven.

De Tweede Kamer laakt zijn handelwijze. Maar volgens Tamara van Ark (Medische Zorg) is alles volgens de regels gegaan.

20.45 - Helft Britse volwassenen 2 keer geprikt, wel meer besmettingen

Ruim de helft van alle Britse volwassenen heeft twee doses van een coronavaccin gekregen. Sinds de Britten een half jaar gelden met het prikken begonnen, zijn ruim 26 miljoen tweede doses verstrekt.

Premier Boris Johnson, die donderdag zijn tweede vaccin kreeg, repte op Twitter van een „geweldige prestatie.” Ook riep hij op „het werk af te maken.”

Groot-Brittannië kreeg donderdag bij de aanpak van de coronacrisis echter ook met een tegenvaller te maken. De gezondheidsautoriteiten meldden 5274 nieuwe besmettingen. Dat is het hoogste aantal sinds 26 maart.

20.18 - Britse toeristen boos over plotselinge wijziging ’veilige landen’

Toeristen in Lissabon, Portugal.

Toeristen in Lissabon, Portugal.

Britse toeristen in Portugal zijn verbijsterd over de plotselinge wijziging van hun vakantiebestemming van een land zonder coronaproblemen naar een land waar je bij terugkeer tien dagen in quarantaine moet. De minister van Transport Grant Shapps verandert de ’groene’ status van Portugal na drie weken, vanwege het grote aantal coronabesmettingen in het Zuid-Europese land. De Portugese regering heeft ook met verbijstering gereageerd.

Portugal was eigenlijk het enige land waar Britten zonder coronagedoe naartoe konden voor een strandvakantie en veel Britten hebben er een vakantie geboekt of zijn er al. De gewijzigde regels worden in Engeland dinsdag om 05.00 uur onze tijd van kracht.

16.30 - Gerechtshof torpedeert lockdown en contactenverboden Mallorca

Het Spaanse Hooggerechtshof heeft bepaald dat de regioregering van de eilandengroep waar Mallorca en Ibiza toe behoren, niet de bevoegdheid heeft overal een avondklok en contactbeperkingen af te kondigen. Sinds in heel Spanje de strenge noodtoestand is opgeheven, mag volgens de opperrechters een regioregering niet zulke ingrijpende maatregelen nemen tegen de bewegingsvrijheid, tegen het recht om samen te komen of tegen sociale contacten van inwoners.

De eilandengroep de Balearen heeft onder meer een avondklok en maximale aantallen mensen die bij elkaar mogen zijn afgekondigd. Er mogen bij sociale samenkomsten maximaal zes mensen bijeen zijn. Maar dat mag de regioregering onder de huidige omstandigheden niet doen, aldus de rechters.

De zeer strenge nationale noodtoestand is op 9 mei weer ingetrokken. Sindsdien zijn er regionale regeringen die zelf strenge coronamaatregelen afkondigen. De opperrechters stellen dat daar heel plaatselijk mogelijk wel een basis voor kan bestaan, maar de hele regio in een lockdown leggen is onwettig en buitenproportioneel.

17.20 - Kwart van theaters en concertzalen gaat 5 juni meteen open

Ongeveer een kwart van de theaters en concertzalen in Nederland heropent op de eerste dag dat het weer mag, 5 juni, de deuren. Dat blijkt uit een peiling van de Vereniging van Schouwburg- en Concertgebouwdirecties.

In totaal gaat 78 procent van de theaters en concertzalen met de versoepelingen van de coronamaatregelen weer open, waarvan een groot deel dus pas in de dagen na 5 juni. In de zomer gaat 4 procent van de podia voor het eerst open voor publiek. Een zevende (13 procent) van de podia blijft dicht tot het nieuwe theater- en concertseizoen begint in september.

De peiling werd gehouden onder 141 VSCD-leden. Daar horen onder andere het Chassé Theater in Breda, TivoliVredenburg, het Zaantheater, de Stadsschouwburg Utrecht en het Theater aan het Vrijthof in Maastricht bij.

De programmering van de verschillende podia is erg divers. Op het programma staan onder meer Peter Pannekoek in het Fulcotheater in IJsselstein, Spinvis in de Stadsschouwburg Haarlem, Loes Luca & Pierre Bokma in Theater De Willem in Papendrecht, Guido Weijers in het Speelhuis Helmond, het Holland Festival in Muziekgebouw aan ’t IJ en het Concertgebouworkest in het Concertgebouw Amsterdam.

17.18 - Griekenland begint met vaccinaties in migrantenkampen op eilanden

Griekenland is donderdag begonnen met het vaccineren van migranten op de eilanden Lesbos, Samos en Chios. „We hebben de vaccins, we hebben de gezondheidsmedewerkers en de stemming is positief”, zei Anastasios Chatzis, een medewerker van de gezondheidsdienst, vanaf Lesbos.

De afgelopen maanden was er kritiek van mensenrechtenorganisaties op de Griekse regering omdat die geen vaart zette achter het vaccineren van de duizenden migranten die in het land zijn neergestreken. De migranten zitten in overvolle kampen met slechte sanitaire voorzieningen.

Het vaccineren van de Grieken zelf begon al in januari. De regering in Athene meldde dinsdag dat inmiddels 35 procent van de bevolking zeker één prik heeft gehad.

Op de Griekse eilanden in de buurt van Turkije zitten volgens de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR ongeveer 12.100 asielzoekers. Daarvan zitten er ongeveer 9400 in officiële kampen.

Volgens de Griekse autoriteiten heeft ongeveer 15 procent van de mensen in de migrantenkampen laten weten dat ze gevaccineerd willen worden. Ongeveer 30 procent is ziek geworden door besmetting met het coronavirus

17.10 - Sommige GGD’en beginnen eerder met stempelen na coronaprik

In sommige delen van het land kunnen mensen vanaf vrijdag al een vermelding in hun zogenoemde gele boekje krijgen wanneer ze zich laten vaccineren tegen het coronavirus. Er waren regio’s waar dat al langer gebeurde en vanaf komende maandag kan het overal, maar sommige regio’s wachten die verandering niet af en beginnen eerder met stempelen of stickeren.

De GGD’en Drenthe en IJsselland beginnen vrijdag. Voor de verandering moest in korte tijd veel geregeld worden, zeggen de instanties: „Er moet een aparte balie worden ingericht met aandacht voor de coronamaatregelen, personeel geregeld, stempels gemaakt, enzovoort.” Ook de GGD Brabant-Zuidoost stempelt vanaf vrijdag. De regio kondigde aanvankelijk aan op maandag te beginnen en dat mensen in Eindhoven en omstreken voor die dag een sticker in hun gele boekje zouden krijgen.

De GGD’en Twente, Zaanstreek-Waterland en Zuid Limburg stempelen vanaf maandag.

Mensen die al eerder gevaccineerd zijn, kunnen vanaf maandag alsnog een stempel krijgen als ze dat willen. De GGD Limburg-Noord heeft twee plekken geregeld waar zij terechtkunnen. Die zijn in Blerick en Roermond.

Mensen die in de provincie Groningen hun tweede prik krijgen, kunnen dan ook hun eerste prik alsnog laten registreren, als ze het registratiebewijs meenemen. Anderen moeten naar een aparte locatie, waar ze op vaste tijden geholpen kunnen worden. Dit moet nog geregeld worden. Hetzelfde geldt voor IJsselland, Drenthe, Brabant-Zuidoost en Zuid Limburg. De regio’s roepen mensen op niet naar de vaccinatieplekken te gaan voor de stempel.

In Zaanstreek-Waterland kunnen mensen die al gevaccineerd zijn wel terecht bij de vaccinatielocaties. Bij de prikplekken in Purmerend en Koog aan de Zaan staat een aparte balie waar ze een stempel kunnen laten zetten.

Het besluit betekent dat mogelijk tientallen vaccinatielocaties een aparte stempelpost moeten neerzetten, maar daarvoor hoeven geen extra mensen te worden ingeschakeld, zegt de landelijke organisatie GGD GHOR Nederland. „Dat gaan we met de huidige capaciteit voor elkaar krijgen. Deze aanpassing is klantvriendelijker en er is behoefte aan, dus we gaan het linksom of rechtsom faciliteren”, aldus een woordvoerster.

13.00 - Duizenden zeggen prikafspraak met Janssen-vaccin af

Ongeveer 13.000 mensen hebben ervoor gekozen het coronavaccin van Janssen niet te krijgen. Zij hebben via de GGD een nieuwe prikafspraak gemaakt en krijgen nu het vaccin van Pfizer en BioNTech of dat van Moderna. Dat laat de overkoepelende organisatie GGD GHOR Nederland weten.

In totaal stonden ongeveer 140.000 afspraken voor het Janssen-vaccin gepland. Dat betekent dat ongeveer 9 procent afziet van dat middel en een ander vaccin krijgt. Het gaat om mensen die in 1967, 1968 en 1976 zijn geboren. Mensen in die geboortejaren hadden het vaccin van Janssen toegewezen gekregen. Mensen uit andere jaren krijgen een ander vaccin. Dat geldt ook voor mensen uit 1982 en daarna, die vanaf nu aan de beurt komen om een afspraak te maken.

Het kabinet heeft besloten om het middel van Janssen niet meer te gebruiken voor nieuwe afspraken. Het is niet uit te sluiten dat mensen na vaccinatie een zeldzame en gevaarlijke bijwerking oplopen. De kans op die bijwerking is klein, maar de kans dat jonge volwassenen ernstig ziek worden van een coronabesmetting is ook heel klein. Daarom adviseerde de Gezondheidsraad om andere vaccins voor die leeftijdsgroepen te gebruiken. Het kan zijn dat het vaccinatieprogramma daardoor wat vertraging oploopt, maar er zijn genoeg andere vaccins beschikbaar en het aantal besmettingen ligt heel laag, dus Nederland kan het zich veroorloven, aldus de raad.

10.15 - Prikuitnodigingen starten weer, mensen uit 1982 zijn aan de beurt

Mensen die in 1982 zijn geboren, kunnen donderdag alsnog een afspraak maken voor een vaccinatie tegen het coronavirus. Op woensdag waren geen nieuwe groepen uitgenodigd, omdat het kabinet toen besloot het Janssen-vaccin voorlopig niet te gebruiken voor nieuwe prikafspraken. Dat besluit zou kunnen leiden tot extra drukte bij de callcenters, vandaar de dag pauze in de uitnodigingen, legde demissionair coronaminister Hugo de Jonge toen uit.

Meer dan 207.000 mensen zijn geboren in 1982. Zij krijgen vanaf zaterdag een brief met de uitnodiging thuis, maar kunnen nu alvast online een afspraak inplannen. Zij krijgen het vaccin van Pfizer en BioNTech of dat van Moderna. Die werken op een andere manier dan de vaccins van AstraZeneca en Janssen, waardoor de kans op bijwerkingen kleiner is.

Het kan zijn dat sommige mensen uit 1982 al zijn gevaccineerd omdat ze in de zorg werken of omdat ze een medisch risico lopen en dus voorrang hebben gekregen. Zij kunnen de nieuwe uitnodiging weggooien.

Eerder deze week waren mensen uit 1979, 1980 en 1981 al uitgenodigd. Vorige week kwamen mensen uit 1969 tot en met 1978 aan de beurt om een prikafspraak te maken. Elk geboortejaar bestaat uit ongeveer 200.000 mensen.

Het kabinet hoopt dat voor half juli elke volwassene die dat wil een eerste prik heeft gehad. De laatste lichting die daarbij aan de beurt komt, is geboren in 2003. De overheid wilde voor begin juli al klaar zijn met de eerste prikronde, maar dit loopt wat vertraging op. Volgens De Jonge komt dat doordat vaccinfabrikant Janssen voorlopig veel minder doses kan leveren dan verwacht. Het besluit om voorlopig geen nieuwe Janssen-prikken in te plannen, zou tot hooguit nog een week vertraging kunnen leiden.

07.30 - OMT: één mRNA-vaccin volstaat ook na oudere corona-infectie

Wie al een corona-infectie heeft doorgemaakt, is voldoende beschermd na één dosis van een mRNA-vaccin zoals dat van BioNTech/Pfizer of Moderna, ook als die besmetting langer dan een halfjaar geleden is. Dat staat in een recent OMT-advies, meldt zorgminister Hugo de Jonge aan de Tweede Kamer.

Het doormaken van Covid-19 leidt tot „een brede stimulering van de afweer.” Daardoor is het lichaam in staat een nieuwe besmetting te weerstaan. Tot dusver werd daarbij uitgegaan van een termijn van zes maanden, maar op basis van recente studies concludeert het Outbreak Management Team dat die kan worden losgelaten.

Het maakt ook niet uit of iemand ernstige klachten heeft gehad of helemaal geen. Mensen uit alle leeftijdsgroepen tot 80 jaar kunnen na een eerdere infectie volstaan met één zogeheten mRNA-vaccin. Alleen wie een verzwakt immuunsysteem heeft, kan beter de gebruikelijke twee prikken krijgen.

Het kabinet oordeelt „in beginsel” positief over het advies. „We beraden ons op de uitvoeringsconsequenties”, aldus De Jonge.

06.50 - Lockdowns verminderden criminaliteit in steden wereldwijd

De criminaliteit in steden wereldwijd is gedaald door de coronabeperkingen. Dat concluderen onderzoekers van de universiteiten in Cambridge en Utrecht in een recent onderzoek. „Geen dronkaards die zich na de kroeg of de bar op straat verspreiden. Geen dagen die doorgebracht worden in winkels, cafés, op het racecircuit of bij voetbalwedstrijden’, legt geweldsonderzoeker Manuel Eisner van Cambridge University uit. „Sommige steden hadden zelfs een avondklok. De mogelijkheden die stedelijke criminaliteit aanmoedigen zijn verstikt.”

Een onderzoeksteam onder leiding van wetenschappers van beide universiteiten heeft in 27 steden wereldwijd, waaronder Amsterdam, Barcelona, Chicago, Sao Paolo en Tel Aviv, onderzocht hoe het aantal misdrijven zich heeft ontwikkeld voor en tijdens de coronabeperkingen. De eerste resultaten zijn inmiddels online gepubliceerd.

Het aantal dagelijkse overvallen daalde in alle steden met gemiddeld 35 procent en het aantal mensen dat slachtoffer was van een zakkenroller halveerde bijna. Bij moorden was de afname minder uitgesproken, gemiddeld 14 procent. „In veel samenlevingen wordt een aanzienlijk deel van de moorden thuis gepleegd. De stedelijke bewegingsbeperkingen hadden dan ook weinig effect op moorden gepleegd in woningen”, zegt onderzoeker Amy Nivette van de Universiteit Utrecht.

06.45 - Kinderrechtenorganisatie kraakt Nederlands coronabeleid

De negatieve gevolgen van de coronacrisis voor kinderen zijn wereldwijd veel erger dan voorspeld. In de pandemie en de komende nasleep is de jeugd de grootste groep indirecte slachtoffers. Nederlands beleid om scholen te sluiten om zo ouders thuis te houden, geldt internationaal als een zeer slecht voorbeeld. Dat constateert KidsRights.

Volgens de internationale kinderrechtenorganisatie heeft de Nederlandse regering niet geprobeerd de scholen veilig open te houden met alle gevolgen van dien voor de mentale gezondheid van de jeugd. Ook de coronarichtlijnen vanuit het VN-Kinderrechtencomité zijn niet gevolgd. De jeugd heeft geen enkele prioriteit gekregen in het Nederlandse coronabeleid, aldus KidsRights.

Volgens de organisatie hebben kinderen door het sluiten van de scholen leerachterstand opgelopen. Ook zijn er negatieve gevolgen voor de geestelijke gezondheid van kinderen en jongeren. „Zo meldde de Kindertelefoon onlangs een dagelijks gemiddelde van 1500 telefoontjes over huiselijk geweld, depressies, zelfbeschadiging en suïcide gedachten”, aldus KidsRights. „Dit aantal is verdubbeld ten opzichte van vorig jaar.”

Daarom roept de organisatie, die jaarlijks de KidsRights Index uitbrengt in samenwerking met de Erasmus Universiteit, het nieuwe kabinet op meer aandacht te hebben voor het welzijn van de Nederlandse jeugd. „Door de aanhoudende pandemie en de verwoestende implicaties blijken onze voorspellingen over de negatieve gevolgen voor kinderen wereldwijd nu helaas nog veel ernstiger dan gedacht”, stelt Marc Dullaert, oprichter van KidsRights. „Het is hoogst noodzakelijk dat overheden en ons nieuwe kabinet in hun post-coronabeleid net zoveel focus hebben op de geestelijke gezondheid van onze jeugd als op de economie. Onderwijsherstel is met name dé sleutel tot het voorkomen van een catastrofe voor een hele generatie.”

De KidsRights Index wordt donderdag wereldwijd bekendgemaakt. De index laat zien hoe kinderrechten in 182 landen wereldwijd worden nageleefd en in hoeverre landen zich inzetten om de rechten van kinderen te verbeteren. Over het algemeen scoort Nederland met een vijfde plek op de KidsRights Index nu nog goed, maar verwacht wordt dat Nederland door het uitgestelde effect van het coronabeleid in de komende jaren flink kan gaan zakken.