Nieuws/Buitenland

België wil monument Tachtigjarige Oorlog behouden

Monumentaal gevecht voor het Spaans Toreken

Van het Spaans Toreken is niet veel meer over dan een overwoekerde ruïne.

Van het Spaans Toreken is niet veel meer over dan een overwoekerde ruïne.

Telegraaf

NIEL - Het Spaans Toreken heet het gebouw in de Vlaamse volksmond. Het is het enige fort uit de Tachtigjarige Oorlog dat in België nog bewaard is gebleven. Maar een monument is het niet. Daar moet snel verandering in komen.

Van het Spaans Toreken is niet veel meer over dan een overwoekerde ruïne.

Van het Spaans Toreken is niet veel meer over dan een overwoekerde ruïne.

Telegraaf

Het Vlaamse Niel, 10 kilometer ten zuiden van Antwerpen, lag ooit strategisch. Op het hoogste punt werd in de 16e eeuw een al bestaand kasteel tot fort versterkt, een blokhuis officieel: vierkant met overal schietgaten. „Vanaf hier was er vrij uitzicht over de Rupel”, vertelt Harry Van Royen. Aan beide zijden van de rivier waren zogeheten schansen gebouwd, aarden wallen met versterkingen die vanuit het Spaans Toreken goed in de gaten konden worden gehouden. Belangrijk, want op die plek was de rivier doorwaadbaar. Het was onderdeel van een Spaans netwerk van versterkingen langs de Schelde en de Rupel, een zijrivier.

Het gebouw is vervallen. Begin dit jaar kocht de gemeente het aan voor 87.000 euro, gesteund door de volledige gemeenteraad. Een dak zit er niet meer op als gevolg van een brand eind jaren tachtig. Het gevolg van fikkie stokende buurtkinderen. Met hulp van de Vlaamse overheid moet er budget komen om het gebouw te restaureren. Daarvoor is het eerst noodzakelijk het Spaans Toreken als monument te laten erkennen. Eind dit jaar is het zo ver, hoopt Van Royen, die zich als gemeenteambtenaar monumentenzorg met veel enthousiasme over het dossier heeft ontfermd.

Eigenlijk is het ongelooflijk dat het gebouw nog geen monument is. Tot in de jaren vijftig werd het bewoond, in de jaren zeventig werd geprobeerd er een monument van te maken, maar dat liep stuk. Sindsdien gebeurde er decennia niks. Het gebouw raakte overwoekerd, er woedde brand, iedereen leek het te zijn vergeten. En dat is onbegrijpelijk, vindt Van Royen, aangezien dit het enige tastbare gebouw in België is dat nog rechtstreeks aan de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) is te linken. „Voor Nederlanders leeft die periode toch meer”, denkt Van Royen.

Protestantisme

In de strijd met de katholieke Spanjaarden schoot immers het protestantisme, met de Reformatie, wortel in het noorden. De val van Antwerpen in 1585 markeerde de scheiding tussen de Noordelijke en Zuidelijke Nederlanden. Vlaamse en Brabantse handelaren vertrokken naar het noorden, cruciaal voor het inluiden van de Gouden Eeuw. Het vlakbij Antwerpen gelegen Niel speelde samen met andere schansen en forten een cruciale rol in die hectische tijd. Boten die de Scheldestad moesten bevoorraden konden hier perfect worden tegengehouden.

De laatste keer dat het blokhuis een strategische rol speelde, was in 1645 toen de Oranjes nog een vergeefse poging deden om Antwerpen te ontzetten. „Na 1648 was het echt wel afgelopen”, aldus Van Royen. In Nederland was de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden inmiddels ontstaan, het zuiden bleef katholiek onder bewind van de Spanjaarden.

Schepen (wethouder, red.) Tom Caluwaerts (N-VA) hoopt dat het Spaans Toreken straks door toeristen bezocht kan worden. Wat er straks in het gerestaureerde gebouw komt, is nog niet duidelijk. „Daar willen we de bevolking bij gaan betrekken”, zegt hij. Geduld is wel nodig. Het zal sowieso nog drie jaar duren voordat met de restauratie kan worden begonnen. Maar iedereen is positief; Caluwaerts is ervan overtuigd dat iedereen mee zal werken. „Als je zoiets in je gemeente hebt - het enige relict nog uit die tijd -, dan moet je daar iets mee doen.”

Bekijk meer van