Nieuws/Binnenland

Arm van Amerikaanse belastingdienst reikt erg ver

Opgejaagd en geplukt door Uncle Sam

— Tienduizenden Nederlanders zijn in een bureaucratische nachtmerrie beland, nu de Amerikaanse fiscus achter hen aan zit. Die heeft van Nederland vergaande bevoegdheden gekregen om hier zwartspaarders op te sporen. In de praktijk zijn gewone burgers de dupe. „Het is alsof je in een slechte film bent beland.”

Kafka had het kunnen bedenken. Afgelopen maart lag er onverwacht een brief op de deurmat van Nancy Brouwer* (58) met de mededeling van haar bank, de Rabobank, dat ze Amerikaans staatsburger is. „Ik had géén idee”, zegt de oer-Hollandse met licht Amsterdams accent. Ze is weliswaar in Chicago geboren maar verder heeft ze geen enkele band met de Verenigde Staten. Ze was drie jaar oud toen ze met haar Nederlandse ouders terugkeerde naar Nederland. „Mijn vader heeft geprobeerd de moeilijke jaren van de wederopbouw te ontvluchten maar kon er niet aarden.”

Vijfenvijftig jaar later meent de Amerikaanse fiscus dat de Brouwer alsnog belasting moet betalen in de Verenigde Staten. Mogelijk zelfs over het toekomstig pensioen en de ww-uitkering van haar man.

Het belastingverdrag met de Verenigde Staten, dat dubbele belasting moet voorkomen zou in de praktijk niet goed werken, zeggen fiscalisten die zich verdiept hebben in de kwestie. „Niet alleen vermogende mensen maar ook minder bedeelden worden op kosten gejaagd”, zegt Gerard van Dalen, specialist in Amerikaans belastingrecht. „Dat zie je bij mensen met een uitkering of mensen die onroerend goed verkopen.”

Zoals Brouwer zijn er naar schatting tienduizenden in ons land. Het gaat om Nederlanders met een dubbele nationaliteit of met een Amerikaanse vader of moeder. Banken worden vanaf volgend jaar verplicht gegevens over deze mensen uit te wisselen met Amerika, bedoeld om belastingontduiking tegen te gaan. Wie niet meewerkt wordt een paria en dreigt zelfs als klant te worden geweerd bij financiële instellingen.

Daarvoor waarschuwt de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) die de eisen van de Amerikanen veel te ver vindt gaan. In 2014 zijn banken begonnen met het uitwisselen van informatie over Amerikaanse rekeninghouders, zoals een Amerikaans burgerservicenummer. Gehoorzamen de banken niet dan dreigen vanaf 2018 sancties. De Tweede Kamer eist vandaag opheldering van verantwoordelijk staatssecretaris Wiebes (Financiën). „Hij moet nu in actie komen. Dat had hij al veel eerder moeten doen”, aldus CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt.

Amerika is, naast Eritrea, het enige land ter wereld dat belastingplichtigen aanwijst op basis van geboorte of de nationaliteit van de ouders. „Je hoeft er nooit een voet aan de grond te hebben gezet om er toch belastingplichtig te zijn”, legt Van Dalen uit. Maar tot voor kort waren de Amerikanen helemaal niet in staat om dat principe tot over de landsgrenzen te handhaven. Sinds de roemruchte FATCA-wetgeving is dat anders. Het lukte de Verenigde Staten om bevriende landen waar ook ter wereld zo ver te krijgen dat ze automatisch gegevens uitwisselen van burgers van wie Amerika vindt dat ze Amerikaanse staatsburgers zijn.

Zo spoorden de Amerikanen Nancy Brouwer op met hulp van de Nederlandse overheid. Die verplichtte banken in 2014 voortaan gegevens van klanten door te spelen aan de VS. Maar wat gebracht werd als maatregel tegen zwartspaarders is aan het ontaarden in een bureaucratische hel voor gewone burgers. En voor wie pech heeft: een financiële strop. „Dat ze zwart geld willen opsporen begrijp ik, maar gewone burgers zijn de dupe.”

Verantwoordelijk staatssecretaris Wiebes heeft steeds benadrukt weinig te kunnen doen. „Ik wil geen valse verwachtingen scheppen. Mijn mogelijkheden om Amerikaanse wetgeving en de gevolgen daarvan te veranderen zijn zeer beperkt”, antwoordde de bewindsman onlangs nog op kritische Kamervragen

Mensen als Brouwer zijn uitgeleverd aan de grillen van de Amerikanen, die vooral geld willen zien. Dat ervoer ook Daan Durlacher van Americans Overseas, de organisatie die de Amerikaanse Nederlanders in moeilijkheden bijstaat. Alleen al aan fees om Amerikaans belastingadvies in te kunnen winnen zegt Durlacher 24.000 dollar kwijt te zijn geraakt. Om nog maar te zwijgen van de heffingen zelf. „Een veelvoud”, aldus de geboren Apeldoorner die een Amerikaanse moeder heeft. Ook voor hem kwam het Amerikaans staatsburgerschap als een donderslag bij heldere hemel. „Opeens werd mijn Nederlandse bv door de Amerikanen als een offshore-entiteit gezien. Ik heb er een burn out van gekregen. Zo heftig was het.”

Durlacher kon het allemaal nog betalen. Maar dat geldt niet voor de 28-jarige Cees van Dijk* die een Wajong-uitkering ontvangt. Ook hij heeft een Amerikaanse moeder maar werd gewoon geboren in de Hollandse klei.

Vorige week bleek dat hij met terugwerkende kracht belasting verschuldigd is in Amerika over zijn Nederlandse uitkering. Hij was zich van geen kwaad bewust. „Ik heb al moeite om hiervan rond te komen. Als de VS ook nog een deel wil wordt het wel heel moeilijk.”

De Amerikanen tegen wil en dank voelen zich vooral in de steek gelaten door hun eigen overheid. Want ze zijn bovenal gewoon Nederlander. „Het ergste is dat je een regering hebt die zegt: zoek het maar uit”, zegt Brouwer.

Den Haag zegt machteloos te staan, maar de vraag is vooral hoe het zo ver heeft kunnen komen? Het lijkt erop dat Nederlandse ambtenaren een voetnoot over het hoofd hebben gezien in afspraken met de Amerikanen. Die kleine lettertjes zorgen ervoor dat de banken in de problemen komen als ze niet voldoende meewerken.

Nederland heeft het afgelopen jaar al ruim 35.000 Nederlanders rekeninghouders doorgespeeld naar de Amerikaanse autoriteiten. Maar dat is minder dan de helft van de rekeninghouders die door de banken zijn aangeschreven. Ondanks herhaalde pogingen geeft een meerderheid aan óf geen social security number te hebben óf reageert überhaupt niet op verzoeken van de bank om informatie, aldus de NVB.

Mensen die proberen om het vereiste social security nummer bij de Amerikaanse fiscus te bemachtigen moeten eindeloos wachten, weet Gerard van Dalen. „Het is in de praktijk enorm lastig. Gemiddeld duurt het een jaar.”

Dan maar helemaal afzien van het Amerikaans staatsburgerschap, zoals staatssecretaris Wiebes adviseert? Ook dat is een heilloze weg, weet Van Dalen. „Je moet dan alsnog belasting betalen over de laatste vijf jaar plus 2350 dollar administratiekosten.” Drie jaar geleden was dat nog maar 450 dollar. Maar sinds de Amerikanen over fiscale opsporingsmethodes beschikken die ver over de landsgrens reiken hebben „heel veel mensen” afstand gedaan. „Daarop is gelijk het tarief verhoogd.”

Bronnen uit de fiscale wereld verwachten niet dat het makkelijk zal worden voor Nederland om op de afspraken met de Amerikanen terug te komen. „Het belastingverdrag tussen Nederland en de Verenigde Staten bestaat al jaren. En voor de Amerikanen levert het nu veel geld op. Die zullen dat voordeel niet snel opgeven”, aldus een fiscalist.

*Uit angst voor represailles willen geïnterviewden niet herkenbaar in de krant. Hun echte namen zijn bij de redactie bekend.