2630464
Binnenland

AIVD waarschuwt voor provocaties en fascinatie voor wapens onder ’alt-rechts’

Rechtsradicaal op oorlogspad

De dreiging van rechts-extremisten neemt toe. Daarvoor waarschuwt inlichtingendienst AIVD in een rapport dat gistermiddag verscheen. De skinhead uit de jaren tachtig en negentig is nagenoeg verdwenen; de AIVD ziet de wederopleving van extreemrechts vooral terug in de gedaante van de anti-islambeweging en ’alt-rechts’, overgewaaid uit de VS.

Tweede Kamerleden van links tot rechts slaan alarm om het AIVD-rapport. De inlichtingendienst constateert in toenemende mate verheerlijking van geweld en agressief taalgebruik tegen moslims, een toenemende belangstelling voor wapens en steeds vaker wegpesten van asielzoekers.

Partijen beseffen na het rapport van de AIVD dat het een kwestie van tijd is tot extremisten naar geweld grijpen. De inlichtingendienst wijst op de mogelijkheid van een gewelddadige extreemlinkse reactie, wat het gevaar van escalatie reëel maakt.

D66-Kamerlid Kees Verhoeven wil een debat: „Dit is schokkend. Tegelijkertijd ben ik helaas niet verbaasd. Ik vind het een opdracht voor alle politici om het tij te keren.” Ook SP’er Ronald van Raak zegt dit ’helaas wel te hebben verwacht’.

VVD-Kamerlid Malik Azmani spreekt van ’zorgelijke signalen’ en wil dat er hard wordt opgetreden. Tegelijkertijd vindt de liberaal dat politici ook iets moeten doen aan de oorzaken van polarisatie. „Bijvoorbeeld door een gecontroleerd migratiebeleid. Ook het online verspreiden van haat zaaiende berichten moet worden tegengegaan.”

Geweld

Anders dan in Duitsland is een meerderheid van de rechts-extremisten in Nederland niet gewelddadig, stelt de dienst vast. Verheerlijking van geweld en agressief taalgebruik tegen moslims nemen wel toe. Ook het wegpesten van asielzoekers komt voor, bijvoorbeeld door adressen van aan asielzoekers toegewezen huizen op internet te zetten.

Verontrustend vindt de dienst de sterke belangstelling in rechts-extremistische kringen voor vuurwapens en het aanvragen van wapenvergunningen. „De AIVD acht het risico dat snel radicaliserende rechts-extremistische eenlingen of kleine groepen naar geweld grijpen, groter dan in het verleden.”

Kat-en-muisspel

Volgens de geheime dienst groeit het zelfvertrouwen van uiterst rechts in het kat-en-muisspel met extreemlinks. De linkse tegenvoeters schurken daarin volgens de inlichtingendienst vooralsnog dichter tegen geweld aan dan rechts-extremisten. Dat bleek bijvoorbeeld in het voorjaar, toen uitgeprocedeerde asielzoekers onder de naam We Are Here slooppanden in Amsterdam kraakten.

De extreemrechtse actiegroep Identitair Verzet hing in dezelfde straat een spandoek op met de tekst: ’Illegaal is crimineel! En kraken ook’. Het leek erop dat ze een buurhuis van We Are Here hadden bezet. In werkelijkheid zaten ze er legaal als antikrakers.

Toen volgde een belegering door de extreemlinkse Anti-Fascistische Actie (AFA) met stenen en vuurwerk. Ramen sneuvelden. AFA schreef: „Weer is gebleken dat de enige taal die deze fascisten begrijpen stenen en vuurwerk zijn. Dit is een taal die wij kunnen, moeten en zullen spreken.”

De geheime dienst vindt dat het voorbeeld laat zien dat rechts-extremisten niet bang zijn om (niet-gewelddadig) te provoceren. „En dat links-extremisten er vervolgens niet voor terugdeinzen om daarop te reageren met geweld. De AIVD acht het waarschijnlijk dat dit soort situaties in de toekomst vaker voor gaat komen.”

Zichtbaar

Rechts-extremisten houden zich – zo concluderen de analisten in Zoetermeer – vooral bezig met conferenties, websites, video’s, podcasts en ze zijn actief op sociale media. Ze zijn zichtbaar door bezettingsacties met spandoeken op het dak van een Leidse moskee in aanbouw of het streng islamitische Cornelius Haga Lyceum in Amsterdam.

De acties dreigen in de ogen van de inlichtingendienst gewelddadiger te worden. De As-Soennah-moskee in Den Haag kreeg in juni een speelgoedvrachtwagentje opgestuurd met de suggestie dat moskeegangers overreden zullen worden. Bij de Emir Sultan-moskee in Amsterdam-Noord knoopte de oprichter van Rechts in Verzet in januari een bloederig onthoofde pop aan het hek.

Als nuancering bij de zorgen stelt de AIVD dat rechts geweld in Nederland zeldzaam is vergeleken met het buitenland. In Duitsland deden zich twee jaar terug bijvoorbeeld bijna 1600 geweldsincidenten voor.

Haatzaaien

De AIVD maakt zich ook zorgen over de niet-gewelddadige vorm van rechts-extremisme. Alt-rechts wil volgens de dienst zaken als rassenleer weer acceptabel maken. De AIVD signaleert gebruikte methodes als ’systematisch haatzaaien, angst en desinformatie verspreiden, demoniseren en intimideren’.

Alt-rechts is volgens de dienst vooral gegroeid door de opkomst van IS en de terroristische aanslagen in West-Europa. Ook de vluchtelingenstroom naar Europa en Nederland heeft de beweging doen groeien. Dat geldt voor de aloude Nederlandse Volks-Unie (NVU), die demonstraties hield tegen IS. Er ontstonden ook tijdelijk nieuwe groepen. Zoals Demonstranten tegen Gemeenten, United We Stand Holland, Identitair Verzet en Rechts in Verzet. De groepen protesteren tegen de inmenging van Turkije en Turkse moskeeën in Nederland en tegen de EU als instelling die de ’omvolking’ van Europa een handje zou helpen.