Nieuws/Binnenland
2641905
Binnenland

Ook buitenland worstelt met nijpend lerarentekort

’Zo erg als in Nederland is het hier nog nét niet’

Marcel Burger geeft les in Zweden, waar het vak van docent volgens hem geen hoog aanzien heeft.

Marcel Burger geeft les in Zweden, waar het vak van docent volgens hem geen hoog aanzien heeft.

AMSTERDAM - Volledige klassen die naar huis worden gestuurd, de schoolweek die met één dag wordt ingekort, docenten die uit nood op afstand hun lessen geven... het lerarentekort vraagt om drastische maatregelen. Maar niet alleen Nederland worstelt met een chronisch gebrek aan mankracht voor de klas, ook in ons omringende landen kampt het onderwijs met gigantische tekorten. Een rondgang.

Marcel Burger geeft les in Zweden, waar het vak van docent volgens hem geen hoog aanzien heeft.

Marcel Burger geeft les in Zweden, waar het vak van docent volgens hem geen hoog aanzien heeft.

Hij is pessimistisch, zegt Pedro De Bruyckere. De Vlaamse pedagoog en onderzoeker aan de Arteveldehogeschool in Gent wordt niet vrolijk van de noodmaatregelen die Nederland toepast om de gaten in de bezetting voor de klas op te vullen. ,,Ook in andere landen zullen wereldwijd dergelijke drastische lapmiddelen uit noodzaak genomen moeten worden. En in sommige landen gebeurt dat al.”

De Vlaming, die ook docenten opleidt in België, wijst op aanstaande tekorten in Engeland, de VS, Nieuw Zeeland, Australië en Canada. „Overal is sprake van uitstroom van de oudere docenten, jonge leraren die binnen vijf jaar weer afhaken en een verminderde instroom van studenten die leraar willen worden. Wij zien in Vlaanderen al vijf achtereenvolgende jaren de instroom bij de lerarenopleiding in het voortgezet onderwijs dalen. Het is een wereldwijd probleem. Als de economie aantrekt, wordt de sector onderwijs altijd minder gekozen. Inmiddels is in Vlaanderen bijna geen leerkracht Frans of wiskunde te vinden.”

Zo erg als in Nederland is het volgens De Bruyckere nog net niet in Vlaanderen. „We sturen nog geen klassen naar huis bij een griepgolf. Maar de prognoses alarmerend. De verwachting is dat tot 2025 er over de hele linie een tekort van 12.000 leerkrachten is.Daarom stelt de overheid vanaf oktober geld beschikbaar voor pas afgestudeerde docenten. Ze krijgen meteen vast contract voor een jaar, zodat ze niet na het afstuderen van de ene parttime baan naar de andere moeten gaan en vervolgens teleurgesteld het onderwijs verlaten.”

Immigratie

Ter vergelijking: in Nederlandse berekeningen wordt uitgegaan van een tekort van 4670 fulltime krachten in het basisonderwijs en 700 in het voortgezet onderwijs in 2022. In 2025 is dat volgens de huidige ramingen opgelopen tot 11.000 basisonderwijs en 1200 in voortgezet onderwijs. Dat België en overigens ook buurland Duitsland nóg grotere tekorten verwachten dan Nederland, is verklaarbaar, zegt directeur Arbeidsmarkt Patrick Banis van het CAOP, een kenniscentrum voor onder andere het onderwijs. „Wij hebben vooral te maken met docenten die stoppen omdat ze met pensioen gaan. In België en Duitsland is dat ook het geval, maar deze landen zitten ook nog eens met een leerlingengroei. Duitsland door met name de immigratie. Een dubbel probleem dus. Overeenkomst in alle drie de landen is de vrij late erkenning van dit probleem, terwijl de prognoses er lagen.”

Waarom hebben wij in Nederland nú zoveel tekorten in het basisonderwijs volgens De Bruyckere? „Een groot verschil tussen Vlaanderen en Nederland is dat in Vlaanderen docenten -sinds de eeuwwisseling- voor het basis- en voortgezet onderwijs gelijk betaald worden en meer verdienen. Nederland heeft in het basisonderwijs hoofdzakelijk parttimers; die hebben wij hier veel minder. In het basisonderwijs werken de leerkrachten hier zelfs meer uur dan in het voortgezet onderwijs. Daarnaast is onze kinderopvang goedkoper, dus is het aantrekkelijker om meer te werken.”

Gratis studeren

In de Zweedse stad Uppsala geeft de 44-jarige Marcel Burger al jaren les aan Nederlandse kinderen. De salarissen liggen daar nagenoeg gelijk in vergelijking met ons land. „Ook in dit Scandinavische land is sprake van een lerarentekort; 10% heeft problemen met het aantrekken van leerkrachten. De verwachting is dat we in 2025 voor het héle onderwijs en kinderopvang 65.000 leraren tekortkomen. Op bijna 500 basis- en voortgezet onderwijsscholen is de helft van het aantal leraren onbevoegd voor het vak.”

Maar de vervangingspools bij ziektes in Zweden zijn nog niet zo leeg als in Nederland, vertelt Burger: „Daarnaast steekt deze overheid veel geld in versnelde lerarenopleidingen, die ik overigens ook volg. Een voordeel in dit land is dat studeren gratis is.”

Bijzonder in Zweden is dat er ’recht op moedertaalles’ is als in een gemeente meer dan vijf kinderen tussen de 5 en 15 jaar eenzelfde andere moedertaal dan de Zweedse hebben. Zo zijn in Uppsala 52 talen waarin les wordt gegeven. Burger: „Ik geef op dit moment les aan 40 kinderen, verdeeld over 18 scholen. Soms is het een half uurtje één op één. Soms zijn het meerdere uren aan meerdere kinderen.”

Burger stelt vast dat het lerarenvak in Zweden geen hoog aanzien heeft. „In tegenstelling tot Finland en Estland. Ik vind dat er ook veel vrijheid in het Zweedse onderwijs zit; er is weinig discipline en niet veel druk. In Nederland wordt vaak gesproken over werkdruk, maar hier ervaar ik geen enkele stress. Nederlandse ouders vinden het ook vaak teleurstellend dat hun kind hier pas op 7-jarige leeftijd leert lezen.”

Salarissen

De Groningse Nettie Abbring streek ruim tien jaar geleden met haar Franse man neer in de Noord-Franse stad Lille. „In 2010 zijn we in Lille komen wonen, waar ik in 2015 docente Nederlands ben geworden. Om docent in Frankrijk te worden moet je na de studie een verplicht ’concours’ afleggen, dat wordt afgesloten met een mondeling en schriftelijk examen.” De laatste jaren zijn er echter steeds minder kandidaten voor veel vakken, volgens Abbring. „Het tekort is het meest problematisch in regio’s als Creteil en Versailles en voor het primair onderwijs. Maar ook bij bijvoorbeeld de klassieke talen, Duits en wiskunde zijn honderden plekken niet vervuld. De tijdelijke of vervangende krachten zijn echter nog niet op.”

De Franse regering reageert volgens Abbring op meerdere manieren op de tekorten: „Voor bepaalde vakken of regio’s worden reclamespotjes ingezet om de aantrekkelijkheid en het imago van het vak te vergroten. Daarnaast worden de salarissen, die de laatste jaren aanzienlijk naar beneden zijn gegaan, weer verhoogd. Ook wordt misschien het concours, dat voor alle onderwijsvakken op universitair niveau moest worden afgesloten, weer hbo-niveau om zo meer studenten te werven.”

Het grootste verschil voor het middelbaar onderwijs tussen Frankrijk en Nederland is dat het aantal lesuren voor een fulltime werkende docent 15 tot 18 uur per week is. Abbring: „Dat ligt in Nederland een stuk hoger en ook werken veel docenten daar in deeltijd. Maar de docent hier wordt voor die uren wel geacht zijn lessen zelf te ontwerpen.”

Werkdruk

Ver overzee, op het eiland Sint Maarten waar het inwonertal groeit als gevolg van een hoger geboortecijfer, zijn de docenten ook niet meer te vinden. Directeur Wim de Visser van het Milton Peters College: „Vooral in het basisonderwijs. In dat geval worden groepen tijdelijk samengevoegd. Maar ook in het voortgezet onderwijs kunnen we geen docenten Nederlands, wiskunde, natuurkunde en scheikunde meer vinden. Dan kiezen we voor minder lesuren per vak. Ook zetten we niet bevoegde docenten en onderwijsassistenten in. Het lerarentekort komt niet alleen door de bevolkingsgroei; meer collega’s dan voorheen hebben het eiland verlaten uit vrees voor een nieuwe orkaan.”

Lerares Anke Hoopman geeft sinds 2017 op Sint Maarten Nederlands op het Milton Peters College: „Omdat er een vacature is voor dit vak geef ik momenteel extra lessen. De werkdruk ligt lager dan in Nederland omdat de klassen kleiner zijn. Wat ook minder nakijkwerk betekent. Ik heb hier het plezier in mijn vak teruggevonden.”