Nieuws/Binnenland

’Verrassing’ van Unilever zet flinke kras in Teflon-premier

Premier Rutte staat voor joker

Premier Mark Rutte tijdens de persconferentie van gisteren.

Premier Mark Rutte tijdens de persconferentie van gisteren.

ANP

Het geschrapte plan van Unilever om naar Nederland te komen, betekent een flinke kras voor premier Mark Rutte.

Premier Mark Rutte tijdens de persconferentie van gisteren.

Premier Mark Rutte tijdens de persconferentie van gisteren.

ANP

Op nadrukkelijke voorspraak van de VVD-leider kwam in het regeerakkoord het voornemen te staan om de dividendbelasting af te schaffen. Zo moesten hoofdkantoren naar Nederland komen of er blijven en het vestigingsklimaat versterkt. Nu staat Rutte met lege handen. De zelfreflectie na de blamage voor de minister-president komt niet van harte.

Verrassing. Zo wordt het besluit van Unilever om voor Rotterdam te bedanken in de coalitie opgevat. Een jaar lang heeft premier Rutte gestreden voor het schrappen van de dividendbelasting. Bij zijn verdediging gebruikte hij grote woorden. Tot ’in zijn vezels’ voelde hij de noodzaak om de taks af te schaffen, zodat het vestigingsklimaat in Nederland een oppepper kreeg.

En dan gaat vrijdagochtend ineens de telefoon met de mededeling die al zijn inspanning op de tocht zet. Hoe het gesprek verliep wil Rutte niet zeggen. ’s Middags doet hij alsof het hem niet zoveel doet. Maar wie de emoties van de premier een beetje kent, kan zich goed voorstellen dat er in zijn Haagse woning deze ochtend wel enige krachttermen zijn gevallen. Of dat de spreker aan de andere kant van de lijn de volle laag heeft gekregen.

Chique

Die ochtend heeft hij een conference call met de andere leiders van de coalitie gehad. Afgesproken is om de afschaffing van de taks te ’heroverwegen’, een typisch Haagse term voor het chique uit de weg ruimen van een politiek omstreden voornemen.

Even na drieën wandelt de premier perscentrum Nieuwspoort binnen om zijn waterloo uit te leggen. Een joviale begroeting aan personeel klinkt. „Hoi!” Hij vertelt kort over het ’zeer teleurstellende’ besluit dat Unilever niet naar Rotterdam komt. En dat dat betekent dat het hele pakket aan maatregelen voor het bedrijfsleven wordt heroverwogen. Oftewel: de taks blijft bestaan en de coalitie bekijkt de komende weken welke andere maatregelen ze kunnen nemen om het vestigingsklimaat een gunstig zetje te geven.

De premier is een tikkie gespannen. In eerste instantie verrast hij de journalisten door korte, afgemeten antwoorden op vragen te geven. Ja. Nee. En als gevraagd wordt ’waarom niet?’, antwoordt Rutte: ’Waarom wel?’

Rookgordijnen

Duidelijk is evenwel dat de premier voor joker staat. Vriend en vijand raakten niet overtuigd van de noodzaak de dividendbelasting af te schaffen, waar overigens buitenlandse aandeelhouders de vruchten van plukken.

De oppositie viert al maanden feest met de omstreden maatregel, door te roepen dat gewone Nederlanders geld wordt onthouden en het kabinet vooral de grote bedrijven spekt. Ook dat is een verkrachting van de werkelijkheid, maar het beeld beklijft meer dan de argumentatie van Rutte. Zeker omdat er rookgordijnen zijn opgetrokken over het hoe en waarom van de maatregel in het regeerakkoord. De mysterieuze memo’s die er eerst niet zouden zijn en toen wel, hielpen ook al niet.

"Wat we gaan doen is het pakket voor het bedrijfsleven opnieuw wegen"

In de Tweede Kamer bleef de premier vrijwel altijd zijn opponenten de baas. Met spraakwatervallen en ingestudeerde riedels probeerde hij het gistermiddag ook. De afschaffing van de dividendbelasting gaat niet direct van tafel, probeert de premier. „Wat we gaan doen is het pakket voor het bedrijfsleven opnieuw wegen.”

Tegenwind

Nee hoor, hij voelt zich niet bekocht door Unilever. Ook al heeft hij een jaar lang zijn nek uitgestoken om het bedrijf zo voor Nederland te laten kiezen. Het hoort er allemaal bij. „Maar vandaag is er een nieuw relevant feit. Dat moeten we opnieuw wegen.”

Dat Rutte zijn voorstel moet inslikken, wordt volledig op het bord geschoven van het levensmiddelenconcern. Ook al beweerde hij eerder nog bij hoog en laag dat niet alleen Unilever maar ook andere bedrijven een aansporing waren om de taks af te schaffen.

"Als politici zijn we aangesteld om ook bij tegenwind noodzakelijke besluiten te nemen"

Het plan kon van meet af aan op maar weinig steun rekenen. Had hij niet kunnen zien aankomen dat het vroeg of laat mis zou gaan? „Als politici zijn we aangesteld om ook bij tegenwind noodzakelijke besluiten te nemen.”

Draagvlak

Wat de Nederlandse bevolking van de vertoning van een jaar lang vond, blijkt zo volledig irrelevant. „Besturen is de dingen doen die noodzakelijk zijn”, zegt de premier afgemeten. Ook als de bevolking het niet wil. Kijk maar naar het vorige kabinet.

Had hij zelf iets anders moeten doen? „Ik ben geen aandeelhouder in Unilever, dus ik ga er niet over.” Als premier van Nederland gaat hij wel over draagvlak in de samenleving voor deze maatregel. En daar heeft het het afgelopen jaar toch aan ontbroken? „De uitleg over de noodzaak van het afschaffen van de dividendbelasting kon aan kracht winnen”, geeft Rutte toe. Leidt het tot enige zelfreflectie? „Zelfreflectie is onderdeel van leiderschap.”

Draai

Het is niet voor het eerst dat Rutte een draai moet uitleggen. Stuntelende ministers en staatssecretarissen hield hij uit de wind, om daarna toch afscheid van ze te nemen. Een inkomensafhankelijke zorgpremie was eerst een goed idee en later zei hij dat hij daarmee fout zat. Hij beloofde lastenverlichting en het overeind houden van de hypotheekrenteaftrek, om vervolgens sorry te zeggen voor deze gebroken beloftes.

Reeds acht jaar is Teflon-Rutte premier van Nederland. De beschermlaag voor bakken en braden is handig in de keuken. Maar iedere kok weet dat het beschermende laagje op zeker moment los laat. Zeker als hij geregeld door de vaatwasser moet.

Een collega van de premier probeert het positief in te zien. „Als het plan in de senaat was gesneuveld, was het pas echt een blamage. Nu kan het op een chique manier.”

Bekijk meer van