Nieuws/Binnenland
2644806
Binnenland

Dramatische peilingen door affaire rond partijleider Pechtold en het weggeven van het referendum

D66 lijkt hard op weg om de nieuwe PvdA te worden

Dat het privéleven van partijleider Alexander Pechtold op straat kwam te liggen heeft D66 een knauw gegeven.

Dat het privéleven van partijleider Alexander Pechtold op straat kwam te liggen heeft D66 een knauw gegeven.

Dramatische peilingen, een partijleider in opspraak en politiek geblunder met heilige huisjes. D66 lijkt hard op weg om de nieuwe PvdA te worden. Bekende gezichten en politici uit het veld schijnen op de dag van het jaarlijkse najaarscongres hun licht over de partij waar Alexander Pechtold al ruim tien jaar aan het roer staat.

Dat het privéleven van partijleider Alexander Pechtold op straat kwam te liggen heeft D66 een knauw gegeven.

Dat het privéleven van partijleider Alexander Pechtold op straat kwam te liggen heeft D66 een knauw gegeven.

’D66 krijgt het voor elkaar’. Het was de verkiezingsleus die in maart nog overal in het land te zien was op abri’s en aanplakborden. Maar wat krijgt D66 precies voor elkaar? De achterban ziet het onvoldoende en op de website staat in een stukje onder de kop ’successen voor D66’ niet langer dat de partij ’het’ voor elkaar krijgt, maar de nuance dat de partij ’veel’ voor elkaar krijgt. De kiezer lijkt er in ieder geval niet van onder de indruk.

„In de peilingen doen we het niet goed natuurlijk”, zegt Laurens Jan Brinkhorst. „Niet goed? We zijn gehalveerd”, gruwt Jan Terlouw. De twee voormalige D66-ministers zien dat hun partij het zwaar heeft in een voor het progressieve D66 moeilijke politieke constellatie met aan de ene kant de rechtse VVD en CDA en aan de andere kant de conservatief christelijke ChristenUnie.

D66 doet het niet goed in de peilingen. „Niet goed? We zijn gehalveerd”, gruwt oud-minister Jan Terlouw.

D66 doet het niet goed in de peilingen. „Niet goed? We zijn gehalveerd”, gruwt oud-minister Jan Terlouw.

Want dat het met D66 niet goed gaat in de peilingen staat als een paal boven water. Na de laatste jaren juist in de lift te hebben gezeten, maakten de democraten de afgelopen maanden een snoekduik naar beneden: zo’n tien zetels noteren ze in veel electorale onderzoeken, nogal een schril contrast met de negentien zetels die met de laatste Kamerverkiezingen nog werden binnengesleept.

Partijtrouw

Voormalig landbouwminister Brinkhorst maakt zich het meest zorgen over het klimaat. „Daar zitten in dit kabinet spanningen op”, weet hij. „Ik denk dat we pas echt in de problemen komen als we de klimaatplannen niet kunnen uitvoeren.” Hij adviseert zijn partij dan ook om ’geen millimeter’ af te wijken van wat daarover in het regeerakkoord staat. Ook baalt de oud-bewindsman er stevig van dat de huidige, tamelijk jonge D66-achterban lang niet zo partijtrouw lijkt te zijn als hij. „Ik ben inmiddels één van de oudste leden. Voor mij gold altijd: in goede en in slechte tijden. Helaas denkt niet iedereen er zo over.”

Voormalig minister Laurens Jan Brinkhorst maakt zich het meest zorgen over het klimaat. „Daar zitten in dit kabinet spanningen op.”

Voormalig minister Laurens Jan Brinkhorst maakt zich het meest zorgen over het klimaat. „Daar zitten in dit kabinet spanningen op.”

Voormalig D66-Kamerlid Bert Bakker ziet parallellen tussen zijn club en de PvdA, de partij die onder het vorige kabinet in de hoek zat waar de klappen vielen. „Er zit bij ons, net als bij de PvdA, een zeker masochisme in”, analyseert hij. „We hebben regeringsverantwoordelijkheid genomen en een regeerakkoord gesloten. Daarin zitten prachtige D66-punten, maar bij zaken die moeilijker te verkopen zijn, gaan wij telkens heel moeilijk kijken en roepen ’o, o, o, wat is het zwaar’.” Bakker ziet dat met lede ogen aan. „Elke keer weer je verlies etaleren is wel het laatste wat je moet doen. Sta nou eens voor je zaak.”

"Elke keer weer je verlies etaleren is wel het laatste wat je moet doen. Sta nou eens voor je zaak"

Voor Jeannet Bos, fractievoorzitter van D66 in Meppel, is dat misschien makkelijker gezegd dan gedaan. Haar gemeente schudde eerder dit jaar op haar grondvesten toen bekend werd dat het de Meppelse politica Anne Lok bleek te zijn met wie D66-leider Alexander Pechtold een affaire had aangeknoopt. Alle ins en outs over hun relatie en de uiteindelijke breuk belandden in de roddelbladen. Het bracht de Meppelse fractievoorzitter ertoe om een emotionele oproep te doen richting de landelijke partijtop. „Gaan we met zijn allen achter Pechtold staan, of niet”, zei ze tegen de lokale pers. In aanloop naar het partijcongres blijkt Bos een ommezwaai te hebben gemaakt. Zou het partijbestuur zich bij haar hebben gemeld? De vraag hoeft wat haar betreft nu niet meer te worden beantwoord. „Er is zakelijk naar gekeken. Het is niets meer dan een privékwestie”, klinkt het ineens.

Meppelse toestanden

Bos denkt echter wel dat de Meppelse toestanden rond de partijleider een bijdrage leveren aan de slechte peilingen. „De gemiddelde kiezer denkt daar goed over na.” Tijdens het campagne voeren merkt ze het ook . „Het gaat hier alleen maar over Pechtold. Ik zou graag weer over zaken in Meppel zelf willen praten, maar mensen maken zich er heel erg boos over. Net als over het referendum en de dividendbelasting. Beseffen ze landelijk wel wat voor gevolgen het landelijke gedrag heeft voor de mensen in de regio? Wij worden op straat daarop aangesproken!”

Gerhard Brunsveld, regiovoorzitter in Zeeland, voelt dat ook. Hij stelt dat D66’ers in het hele land kritisch kijken naar wat er zich in Den Haag afspeelt. „De fractie is veel te onzichtbaar. Ze halen veel punten binnen, maar dat komt onvoldoende naar buiten. We moeten lessen trekken uit de vorige kabinetten waarin D66 zat. De onzichtbaarheid was in de jaren negentig ook een probleem. Ik mis het lerend vermogen. Het lijkt opnieuw of D66 dermate blij is om in het kabinet te zitten, dat ze zelfprofilering vergeten.”

"Beseffen ze landelijk wel wat voor gevolgen het landelijke gedrag heeft voor de mensen in de regio?"

De Zeeuwse democraat heeft vooral met stijgende verbazing gekeken naar de communicatie rond het weggeven van de heilige huisjes, zoals het referendum. „Misschien willen we te veel nuanceren en is het beter om voortaan gewoon te zeggen dat het een compromis is dat we moeten slikken.”

Doodvonnis

Partijprominent Boris van der Ham weet daar alles van. Hij protesteerde tegen het verdwijnen van het raadgevend referendum en kijkt negatief terug op het beruchte debat waar het doodvonnis werd getekend. „D66 was bijna aan het verdedigen dat het referendum moest worden afgeschaft.”

Het voormalige Kamerlid vindt eveneens dat de partij de binnengehaalde buit beter moet verkopen: „We halen meer voor het milieu binnen dan GroenLinks in haar hele bestaan.” Om D66 er weer bovenop te helpen moet de partij zich focussen op het eigen verhaal: „Met eigen voorstellen komen waar soms andere partijen nog niet klaar voor zijn. Niet wijzen naar anderen over wat ze niet doen. Het is in het verleden altijd goed gegaan met D66 als we een eigen verhaal hebben.”

Oud-Kamerlid Bakker heeft te doen met partijleider Pechtold en diens privéleven dat op straat is komen te liggen. Maar hij breekt – net als veel andere D66-kopstukken – een lans voor hem. „Pechtold is een beetje bont en blauw, maar nog lang niet klaar. Ik ken hem langer dan vandaag. Hij zit nog vol energie en wil deze klus afmaken.” Bakker zou het ook reuze onverstandig vinden als Pechtold nu aan de dijk zou worden gezet. „Poppetjes wisselen? Je hebt bij de PvdA gezien hoe succesvol dat is”, grijnst hij, wijzend op de electorale afstraffing die volgde na de leiderschapswissel tussen Diederik Samsom en Lodewijk Asscher.

"In 2003 stond onze partij op omvallen, Pechtold heeft D66 weer helemaal teruggebracht"

Wat Laurens Jan Brinkhorst betreft verdient Pechtold ’een gouden lijstje’. „In 2003 stond onze partij op omvallen, Pechtold heeft D66 weer helemaal teruggebracht”, brengt hij in herinnering. Voormalig Kamerlid Boris van der Ham, die zelf ook nog weleens genoemd is als potentiële opvolger, complimenteert de D66-fractieleider met diens optreden tijdens de laatste algemene politieke beschouwingen. „Hij kan het nog behoorlijk goed.”

Vlieguren

Achter de schermen wordt ondertussen al wel volop gespeculeerd over wie bij D66 het leiderschapsstokje over moet nemen, mocht het eenmaal zover zijn. Er zijn Kamerleden die getalenteerd zijn, klinkt het, maar ze zijn nog te groen en zullen nog heel wat vlieguren moeten maken. De 31-jarige Rob Jetten wordt daarbij meermaals genoemd, maar aan hem kleeft weer zijn veel bekritiseerde optreden tijdens het debat over de aftocht van het raadgevend referendum.

Een rijzende ster is minister Sigrid Kaag van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, die afgelopen weekeinde bij haar achterban hoge ogen gooide met een typische D66-toespraak waarin ze populisme verguisde en een ’onbeschroomd geloof’ in de EU etaleerde.

„Ook ik ben enorm fan van Kaag”, zegt Laurens Jan Brinkhorst daarover. „Deze lezing had ook door mij gehouden kunnen worden”, mijmert hij.