Nieuws/Binnenland
2645455
Binnenland

Schilderij van 1,2 miljoen verpulverde zichzelf

’Streek Banksy is dikke middelvinger naar kunsthandel’

Het schilderij ’Meisje met de ballon’ is net verkocht voor zo’n 1,2 miljoen euro als het zichzelf door de schredder haalt

Het schilderij ’Meisje met de ballon’ is net verkocht voor zo’n 1,2 miljoen euro als het zichzelf door de schredder haalt

Amsterdam - Een ingelijst schilderij van beeldend kunstenaar Banksy vernietigde zichzelf vrijdag direct na aankoop bij veilinghuis Sotheby’s in Londen. Was dat een briljante grap? Een opgestoken vinger naar de internationale kunsthandel? Of een heel slimme manier om aandacht te trekken, teneinde zo de prijzen van zijn werk nog verder op het schroeven? De meningen in de Nederlandse kunstwereld zijn verdeeld.

Het schilderij ’Meisje met de ballon’ is net verkocht voor zo’n 1,2 miljoen euro als het zichzelf door de schredder haalt

Het schilderij ’Meisje met de ballon’ is net verkocht voor zo’n 1,2 miljoen euro als het zichzelf door de schredder haalt

„We zijn geBanksyd”, reageerde Alex Branczik van Sotheby’s nadat het werk Meisje met ballon uit de lijst verdween en in dunne snippers aan de onderkant van het schilderij weer tevoorschijn kwam. Dat gebeurde nadat een anonieme koper via de telefoon meer dan een miljoen euro had neergeteld voor het kunstwerk. De opbrengst ervan was eerder op slechts een derde van dat bedrag ingeschat.

Na de hamerslag klonk alarm

Noch de koper noch de verkoper – die het kunstwerk ooit cadeau had gekregen - konden de vruchten plukken van hun transactie. Na de hamerslag klonk er een alarm en werd er een papierversnipperaar geactiveerd die in het onderste deel van de lijst verborgen was. Sotheby’s ontkent in het complot te zitten, maar daarover zijn alom twijfels. Het veilinghuis heeft immers alleen maar baat bij hogere prijzen. De aandacht die Banksy’s actie trekt, zullen die prijzen waarschijnlijk nog verder opdrijven.

Benno Tempel, kunsthistoricus en directeur van het Haags Gemeentemuseum, ziet in de vernietigingsactie van Banksy zowel als een goede grap als een aanval op het kunst-establishment. „Maar er zullen denk ik nog wel meer motieven een rol spelen. Veel van zijn werk maakt hij sowieso op muren en pleisterwerk, wat ze moeilijk te verhandelen maakt. Dat pas in een kunstenaarstraditie om democratische kunst te maken, die voor iedereen toegankelijk is.”

’Kritiek op astronomische bedragen’

Tempel vervolgt: „Meer kunstenaars hebben kritiek op astronomische bedragen die er voor kunstwerken worden betaald. Maar ze zitten zelf vast in dat kleverige web van de internationale kunstmarkt. Ze kunnen zich er vrijwel niet aan onttrekken, zijn er ook afhankelijk van, maar kunnen wel uiting geven aan hun frustratie. Zo moeten we deze stunt misschien ook zien.” Hij wijst er daarnaast op dat Banksy’s vernietigingsactie ook nog past in een andere traditie: van kunst die zichzelf opheft. Dat is een terugkerend thema in de moderne kunst.”

’Het zou geweldig zijn als Sotheby in complot zit’

Tempels collega Deirde Carasso, directeur van het Stedelijk Museum Schiedam en eveneens kunsthistoricus, moet vooral heel hard lachen om de stunt van Banksy. „Ik denk dat het een cynische én geestig commentaar is op de internationale kunstmarkt. En ik zou het vooral ook geweldig vinden als Sotheby’s in het complot zit. Kan bijna niet anders, zou je denken. Natuurlijk, veilinghuizen hebben baat bij hogere prijzen, omdat ze zelf meestal een percentage krijgen. Maar ik hoop dat zij er in dit geval vooral de lol van inzagen om samen met Banksy de boel op stelten te zetten.”

Beeldend kunstenaar Ap Verheggen denkt dat Banksy vooral zijn middelvinger heeft willen opsteken naar de kunsthandel. „En een briljante grap is het natuurlijk ook. In alles wat hij doet, stelt Banksy zaken die hem verbazen of niet bevallen aan de kaak. Hier, maar ook in het verhullen van zijn eigen identiteit. Hij slingert daarmee de discussie aan over waar het nou werkelijk om draait: het kunstwerk of de kunstenaar.”

Banksy staan bekend om de politieke boodschappen in zijn graffiti-kunst.

Banksy staan bekend om de politieke boodschappen in zijn graffiti-kunst.

Discussie: draait het om kunst of kunstenaar?

„De persoonlijkheid van de kunstenaar zou er voor de waardering van wat hij of zij maakt niet toe moeten doen”, stelt Verheggen. „Maar in onze huidige maatschappij is dat wel zo. Banksy onttrekt zich daaraan. Zoals hij zich nu ook onttrekt aan de terreur van de markt.”

Banksy is een Britse graffiti-artiest die sinds het begin van de jaren 90 actief is en er tot nu toe in is geslaagd zijn identiteit geheim te houden. Speculaties over zijn achtergrond en over wie er achter zijn pseudoniem schuilgaat, zijn er echter te over. Zo zou hij in de buurt van Bristol geboren zijn en zou zijn echte naam Robin Gunningham luiden. Dat gerucht is alleen nog nooit bevestigd. Zijn werk, vaak een combinatie van grappige beelden en dito slogans, heeft vaak een antikapitalistische en vredelievende boodschap en zaagt aan de stoelpoten van de gevestigde orde. In dit geval dus die van de kunsthandel.