Nieuws/Binnenland

Europese politici betrokken bij groot corruptieschandaal

Duits Bondsdaglid voor de CDU Karin Strenz, die ruim 22.000 euro kreeg die naar verluidt vanuit Azerbeidzjan kwam, zegt tegen deze krant dat ze echt niks verkeerd heeft gedaan.

Duits Bondsdaglid voor de CDU Karin Strenz, die ruim 22.000 euro kreeg die naar verluidt vanuit Azerbeidzjan kwam, zegt tegen deze krant dat ze echt niks verkeerd heeft gedaan.

Voß Cindy/action press/REX/Shutterstock

Den Haag - Europese politici zijn betrokken bij een enorm corruptieschandaal. Om ervoor te zorgen dat de verantwoordelijken hun verdiende straf krijgen, trekt CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt al jaren met een groep internationale bondgenoten op om hun foute praktijken bloot te leggen. Met succes, al lijken sommige daders toch vrijuit te gaan. Omtzigt eist daarom vandaag dat het Nederlandse kabinet meer gaat doen om de omkoping in de Raad van Europa aan te pakken.

Duits Bondsdaglid voor de CDU Karin Strenz, die ruim 22.000 euro kreeg die naar verluidt vanuit Azerbeidzjan kwam, zegt tegen deze krant dat ze echt niks verkeerd heeft gedaan.

Duits Bondsdaglid voor de CDU Karin Strenz, die ruim 22.000 euro kreeg die naar verluidt vanuit Azerbeidzjan kwam, zegt tegen deze krant dat ze echt niks verkeerd heeft gedaan.

Voß Cindy/action press/REX/Shutterstock

„We doen dit goed of we doen het niet. Wat wordt het?” Op de bovenste verdieping van Maison Kammerzell, het oudste restaurant van Straatsburg, kijken politici van verschillende partijen en uit meerdere landen elkaar aan. Er zijn al jaren aanwijzingen dat het land Azerbeidzjan vooraanstaande parlementariërs in de Raad van Europa omkoopt. Maar een politicus die dat aan de kaak wil stellen, zal ook foute fractiegenoten te kijk zetten en flink wat tegenwerking krijgen. Durven ze dit?

In dat Straatsburgse restaurant, begin 2017, besluiten de parlementariërs door te zetten, wetende dat ze hun carrière ermee op het spel zetten. Aanwezigen geven toe, als ze terugblikken, dat de borrel in het restaurant achteraf een beetje samenzweerderig klinkt. Maar het was nou eenmaal nodig om een bondgenootschap te sluiten van gelijkgestemden uit verschillende politieke stromingen. „Er was al een netwerk van ’bad guys’, maar we hadden een netwerk van ’good guys’ nodig”, zegt Frank Schwabe, Duits parlementslid. Zonder zo’n bondgenootschap was de opstand tegen de georganiseerde corruptie gedoemd te mislukken.

Stapje voor stapje

Het clubje begint, onder leiding van Pieter Omtzigt, in de Raad stapje voor stapje een onderzoek af te dwingen. De Raad van Europa bestaat uit politici die de nationale parlementen van 47 lidstaten hebben afgevaardigd. De Raad – geen EU-instelling – is schepper en hoeder van het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens. Dat verraadt meteen haar taak: het bevorderen van mensenrechten en democratie. Het berispt landen bijvoorbeeld bij bewezen mensenrechtenschendingen of verkiezingsfraude.

Voormalig Sovjet-republiek Azerbeidzjan, inmiddels een bemiddeld oliestaatje op de Kaukasus, is er ook lid van. Maar terwijl politieke tegenstanders en opstandige bloggers in de gevangenis verdwenen, verkiezingen werden gemanipuleerd en corruptiewaakhonden geregeld alarm sloegen, bleef het in de Raad van Europa jarenlang stil. Politici die namens de Raad als waarnemer naar het land gingen, kwamen steevast terug met de boodschap: niets aan de hand.

Verbijstering

Gerald Knaus, de leider van denktank ESI (European Stability Initiative), was ’verbijsterd’ over dat gebrek aan protest. Duidelijk was dat er veel mis ging in het land, maar waarom zei men dan niks? Hij ging op onderzoek uit in het land waar hij toen nog werd toegelaten. Het leidde vanaf 2012 onthullende rapporten die blootlegden hoe Azerbeidzjan politici in de Raad van Europa omkoopt. Een schoon democratisch blazoen is nu eenmaal goed voor de zaken, zoals de aanleggen van olie- en gaspijpleidingen. Knaus muntte het begrip ’kaviaardiplomatie’: in ruil voor kilo’s kaviaar - maar ook voor tapijten, goud, prostituees, vakanties en stapels geld - koopt Azerbeidzjan precies de politici om die moeten rapporteren over het land. „Ik schreef dat op, niemand durfde te zeggen dat het niet waar was, maar de officiële instanties reageerden niet.”

Hij was dan ook blij toen hij, ook aanwezig in dat Straatsburgse restaurant, vijf jaar later eindelijk zag dat er een aantal politici om onderzoeken ging vragen naar aanleiding van de signalen die hij had verzameld. Na veel gedram kwam er zo’n onderzoek, zij het met beperkte bevoegdheden. Er was vooral veel geduw van Omtzigt en de zijnen nodig om het presidium van de Raad van Europa - waarin veel verdachte politici zaten - ook in te laten stemmen met een onderzoek. Maar toen het er kwam, bleek dat inderdaad meerdere parlementariërs zich op ’ontoelaatbare wijze’ hebben ingelaten met de lobby van Azerbeidzjan.

Vooralsnog geen veroordelingen

Er zijn inmiddels nog steeds geen politici veroordeeld, maar 15 zijn er wel geschorst in de Raad van Europa. Sommigen stapten al op omdat Omtzigt open brieven begon te schrijven met vragen over hun verdachte gedrag. Minstens twee politici worden er momenteel vervolgd. Het lijkt er echter niet op dat de beschuldigde parlementariërs berouw hebben. De Italiaan Luca Volontè heeft weliswaar bekend dat hij door de jaren heen 2,3 miljoen euro heeft ontvangen via zijn fonds tegen abortus en het homohuwelijk, maar terugblikken wil hij niet. „Ik wil er niks over zeggen, en al helemaal niet over Pieter Omtzigt!” Het gros van de betalingen kreeg hij voor de stemming van 2013 in de Raad over mensenrechtenschendingen in Azerbeidzjan.

Duits Bondsdaglid voor de CDU Karin Strenz, die ruim 22.000 euro kreeg die naar verluidt vanuit Azerbeidzjan kwam, zegt tegen deze krant dat ze echt niks verkeerd heeft gedaan. Eerder zei ze niet te weten waar het geld precies vandaan kwam.

’Kaviaardiplomatie’

De Spaanse senator Pedro Agramunt verheft meteen zijn stem als hij de vraag krijgt waarom hij een jaar geleden aftrad als voorzitter van de Raad van Europa, een paar dagen voor een vertrouwensstemming over zijn positie. „Ik ben om gezondheidsredenen teruggetreden”, zegt de politicus die nog altijd in de Spaanse senaat zit. Agramunt werd gezien als de spil in de corrupte ’kaviaardiplomatie’ waarvan de Azeri’s zich bedienden. Hij was rapporteur over Azerbeidzjan toen in 2013 het kritische rapport over het land werd verworpen.

Agramunt slaat van zich af. „Ik heb hier een dossier van vijftig pagina’s waarin ik alle beschuldigingen weerleg. Niet ík ben corrupt, maar de NGO’s die mij beschuldigen.” De oud-voorzitter werkte echter niet mee aan het onderzoek waar hij, als hij had gedurfd, zijn kant van het verhaal had kunnen doen. Toch briest de Spanjaard verongelijkt: „Het zijn allemaal politieke manipulaties van clubs betaald door George Soros!”

Dreigementen aan adres Dalhuisen

John Dalhuisen, die in zijn vorige baan voor Amnesty de mensenrechtenschendingen in Azerbeidzjan aankaartte, komt die verdedigingslijn bekend voor. „Met Agramunt had ik een bijzonder gesprek. Hij wisselde pleidooien tegen een onderzoek naar corruptie af met dreigementen tegen mij. Hij zou de corruptie bij NGO’s (non-gouvernementele organisaties) als Amnesty gaan onderzoeken.”

Dalhuisen ziet dat de Raad van Europa inmiddels ver is gekomen. Er is nu een controleur die het marchanderen met mensenrechten door Baku wél serieus lijkt te gaan onderzoeken. Wie de corruptie in de Raad hebben aangekaart, maken er carrière. Wie zijn omgekocht, zijn onschadelijk gemaakt in de Raad. Al worden ze nog amper strafrechtelijk vervolgd. „Maar er ontbreekt iets. De bron van de omkoperij, Azerbeidzjan, gaat tot nu toe vrijuit. Als het land daar nu niet op wordt aangesproken, verliest de Raad van Europa elke geloofwaardigheid om mensen als Orbán aan te spreken.”

Omtzigt is vastberaden

Pieter Omtzigt deelt die frustratie. Hij wil dat Nederland in het Comité van Ministers van de Raad van Europa een onderzoek naar Azerbeidzjan bepleit. „Dat zou van lef getuigen.” Als het land niet meewerkt of ook in dat onderzoek aan corruptie schuldig wordt bevonden, kan het zijn stemrecht in de Raad verliezen. De CDA’er stelt er Kamervragen over en zal vandaag in de Raad van Europa ook betogen dat zo’n onderzoek er zo snel mogelijk moet komen. Hij is vastberaden. „Azeri’s die me persoonlijk over de situatie in hun land vertelden, belandden later in de gevangenis.”

Pieter Omtzigt wil dat Nederland in het Comité van Ministers van de Raad van Europa een onderzoek naar Azerbeidzjan bepleit.

Pieter Omtzigt wil dat Nederland in het Comité van Ministers van de Raad van Europa een onderzoek naar Azerbeidzjan bepleit.

DIJKSTRA BV

Voor hen doet hij het. Ook al wordt hem van meerdere kanten te verstaan gegeven dat hij beter kan stoppen en schreef Azerbeidzjan valse rapporten waarin staat dat hij wordt betaald door Soros: „Dat soort interventies sterken me alleen maar.” Door het corruptie-schandaal zijn er inmiddels vier voorzitters van de fractie van de christendemocraten in de Raad van Europa, waar Omtzigt deel van uitmaakt, opgestapt. Vrienden heeft hij er dus niet mee gemaakt. „Toen ik hiermee begon, dacht ik dat het wel eens het eind van m’n politieke carrière kon zijn in de Raad van Europa.” Inmiddels weet hij dat hij nog maar net is begonnen.

Bekijk meer van