Nieuws/Binnenland
2724062
Binnenland

In Nederland: Berichten uit de onderklasse

Ook Jan Antonissen zag de populistische aanhang vroeger als ’domme racisten’.

Ook Jan Antonissen zag de populistische aanhang vroeger als ’domme racisten’.

Hij wilde niet langer over ze schrijven, maar met ze praten. Auteur Jan Antonissen reisde naar de oude industriegebieden van Europa en sprak met ’de onfatsoenlijken’: de verliezers van de globalisering die massaal stemmen op populistische politici als Wilders en Le Pen. „Ze hebben alle reden om boos te zijn.”

Ook Jan Antonissen zag de populistische aanhang vroeger als ’domme racisten’.

Ook Jan Antonissen zag de populistische aanhang vroeger als ’domme racisten’.

Hij is van oorsprong een ’linkse jongen’, bekent Antonissen (54), die gruwt van populisten als Wilders, Filip Dewinter, Marine Le Pen of de Italiaan Matteo Salvini. „Ik moet daar niet flauw over doen”, zegt hij in een café in Antwerpen. „Ook ik heb populistische kiezers vroeger weggezet als ’domme racisten’. Maar nu begrijp ik: ze vormen een groep die wij veel te lang zijn vergeten.”

Donald Trump wist in de Verenigde Staten dit electoraat – door Hillary Clinton misprijzend als ’deplorables’ (betreurenswaardigen) weggezet – te mobiliseren. Antonissen, een Vlaming, besloot hen op te zoeken in de Europese ’rustbelt’, de oude, vaak verpauperde industriegebieden van Nederland, België, Luxemburg, Italië, Frankrijk, Duitsland: de oprichtingslanden van de vroegere Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS) - aangevuld met het Verenigd Koninkrijk.

Het lot van zijn grootmoeder, een vrouw met hart voor haar medemensen, was voor Antonissen mede aanleiding voor zijn reis, die uitmondde in het boek De Onfatsoenlijken. Zij zag hoe haar Antwerpse wijk Borgerhout verkleurde, totdat er meer Marokkanen woonden dan Belgen. Met die verandering kwam de onveiligheid en groeide het wantrouwen. „Mijn oma durfde de straat niet meer op. Een wandeling naar de winkel werd voor haar een tocht door de hel.”

Pensioentjes

In Vlaanderen floreerde het Vlaams Belang op dit onbehagen. In Nederland Fortuyn en later Wilders. Antonissen trok onder meer naar Sittard, ’voormalig mijnwerkersgebied’ . „Als je daar hoort hoe oudere mensen rond moeten komen met belachelijk lage pensioentjes. Discussies gaan er over 1 euro meer of minder. Die mensen hebben het gevoel dat ze er totaal niet meer toe doen.”

Het zijn de ’restjesmensen’, de blanke verliezers van de globalisering: het vroegere proletariaat, voor wie slechts de restjes overbleven, mensen die werkloos zijn, die overleven in flexbaantjes, die moeten toezien hoe immigranten hen verdringen op de arbeids- en huizenmarkt en die zich vooral door de sociaaldemocratie in de steek voelen gelaten. Antonissen: „De sociaaldemocratische partijen gingen zich richten op de middenklasse en op minderheden.” Kanselierskandidaat Martin Schulz van de Duitse SPD schoof hen als ’onfatsoenlijken’ terzijde. De sociaaldemocraten tekenden met die laatdunkende houding voor hun eigen ondergang, denkt Antonissen. „Met die neerbuigendheid is het voor hen voorgoed voorbij.”

Naargeestig

Hoe diep politieke, bestuurlijke en mediale ’elites’ de blanke onderklasse vaak minachten, werd duidelijk uit de horrorverhalen over kindermisbruik door – meest – Pakistaanse gangs in Britse steden. Duizenden blanke meisjes werden hier slachtoffer van verkrachting door etnische bendes. Hun verhalen werden om politiek correcte redenen in de doofpot gestopt. Antonissen sprak met klokkenluidster Jayne Senior uit Rotherham, de stad die het naargeestige symbool werd van dit schandaal. De jongerenwerkster werd vernederd en verdacht gemaakt, maar ze zette door. Uiteindelijk durfde een journalist van The Times het aan om de misbruikverhalen op te tekenen. Na vijftien jaar officieel zwijgen.

Soortgelijk onrecht overkwam de Italiaanse Alessandra Verni. Haar 18-jarige verslaafde dochter Pamela werd door een Nigeriaanse drugsdealer vermoord. De man sneed Pamela’s lichaam in tientallen stukken, die werden teruggevonden in reiskoffers in de berm even buiten haar woonplaats Macerata – Pamela’s hart, geslachtsdelen en hals had de moordenaar vakkundig verwijderd.

Toen daarop een neofascist, Luca Traini, uit wraak zes zwarte mensen neerschoot werd in de stad een protestbijeenkomst gehouden. Notabelen liepen erin mee, men had de mond vol over de dreiging van extreemrechts en over Pamela’s gruwelijke lot repte niemand meer.

Antonissen zocht Verni op, maar verder dan een verkennend gesprek kwam het niet. De achterdocht was te groot. In Italië, dat de afgelopen jaren een onevenredig groot aantal immigranten uit Afrika en het Midden-Oosten opnam, woedt de veenbrand het felst, denkt Antonissen. „Hier zijn de populisten inmiddels aan de macht.”

Het lijkt een officiële standaardreactie, die Alessandra Verni ten deel viel. Ook in het Oost-Duitse Chemnitz ging aan de recente clashes tussen extreemlinks en extreemrechts een moord vooraf, gepleegd door immigranten. Politici en media deden het echter voorkomen alsof de rechts-populistische AfD en haar aanhang hier de lont in het kruitvat staken.

Wapens

Hangt in Europa geweld in de lucht? Nota bene de socialistische, vertrekkende Franse minister van Binnenlandse Zaken, Gérard Collomb, waarschuwde voor burgeroorlogachtige toestanden in zijn land: „Ik heb alle probleemwijken bezocht”, zei hij. „Vandaag leven we nog naast elkaar, maar ik vrees dat we morgen tegenover elkaar zullen staan.”

Je moet daar niet te lichtzinnig over zijn, waarschuwt Antonissen. „Ik zal niet zeggen dat er een revolutionaire stemming hangt, maar er heerst een groot ongenoegen. Ik sprak met mensen in Vlaanderen, die vertellen dat vrienden wapens verzamelen met het oog op een mogelijke burgeroorlog. Dat vind ik verontrustend. Het zal geen toeval zijn dat de veiligheidsdiensten lijsten opstellen met links- en rechts-extremisten.”

Als ’linkse jongen’ zal Antonissen nooit toegeven aan ondergangsdenken. Zijn hoop richt zich op de jeugd, die veel vanzelfsprekender dan oudere generaties de multiculturele samenleving omhelst. „Ik heb vertrouwen in de inventiviteit van die nieuwe generatie”, zegt hij. „Het is volkomen ongefundeerd, dat besef ik. Maar we zullen het uiteindelijk toch samen moeten redden.”