Nieuws/Binnenland
31100
Binnenland

Anke Werker dook voor haar roman in het hoofd van de Britse ’Pride & Prejudice’-schrijfster

Rebelse Jane Austen al 200 jaar innig geliefd

— Engeland maakt zich op voor het Jane Austen-jaar. In 2017 is het precies 200 jaar geleden dat de nog altijd innig geliefde schrijfster van Pride & Prejudice, Sense & Sensibility en Mansfield Park overleed. De Nederlandse Anke Werker is al ruim twintig jaar gefascineerd door de Britse auteur. Voor haar historische roman Jane Austen, onder vier ogen kroop ze in het hoofd en hart van rebelse Jane en haar oudere zus Cassandra.

Emma Thompson en Hugh Grant in de verfilming van Sense & Sensibility.

Emma Thompson en Hugh Grant in de verfilming van Sense & Sensibility.

Emma Thompson en Hugh Grant in de verfilming van Sense & Sensibility.

Emma Thompson en Hugh Grant in de verfilming van Sense & Sensibility.

„Al sinds mijn afstuderen in 1997 - ik ben literatuurwetenschapper en schreef mijn scriptie over drie boeken van Austen en de verfilmingen daarvan - ben ik geïntrigeerd door de wereldwijd nog altijd groeiende populariteit van haar werk”, vertelt Anke Werker. „Aanvankelijk dacht ik dat die belangstelling van twintig jaar geleden een tijdelijke opleving was, maar al snel werd mij duidelijk dat de interesse voor Austen overduidelijk veel meer is dan een hype.”

Elke nieuwe tijd kent zijn eigen bewerkingen van haar boeken. „Toen de radio werd uitgevonden ontstonden er hoorspelen gebaseerd op haar boeken. Later kreeg je de films en de tv-series. Onder meer de succesvolle BBC-reeks van Pride & Prejudice met de toen nog onbekende Colin Firth in de rol van Mr. Darcy. Het betekende zijn doorbraak. En sinds er internet is, zijn er internationaal tal van community’s ontstaan waarin liefhebbers nieuws uitwisselen rondom Austen. Ook zijn er al You Tube-series, zoals The Lizzie Bennet diaries.”

„Die aanhoudende belangstelling, onder zowel ouderen als jongeren, heeft alles te maken met de kwaliteit van haar boeken”, stelt Werker. „Die zijn zo goed, zo tijdloos en gelaagd. Austen schreef romans die werkelijk met je meegroeien. Hoe vaak je ze ook herleest, je ontdekt er telkens iets nieuws in. Ze vervelen niet, vooral ook omdat ze bijzonder geestig zijn. Austen, die bekend stond om haar scherpe tong, had een uitstekend gevoel voor humor. Ze was een meester in het snel en vlijmscherp neerzetten van haar personages.”

„Natuurlijk is er ook het romantische karakter van haar romans, waarvoor een grote groep lezers valt. Maar dat is slechts een aspect van haar werk. Haar oeuvre is veel rijker. Haar realistische verhalen gaan nadrukkelijk ook over de moeilijke positie van vrouwen in die tijd. Over het belang voor jonge vrouwen van een zekere stand om zich onberispelijk te gedragen om een goede partij te kunnen huwen bijvoorbeeld. Dat is onder meer wat mij ook zo aanspreekt in haar werk”, benadrukt Werker.

„Ik bewonder Jane Austen heel erg. Ik heb sowieso een zwak voor vrouwen die een voortrekkersrol op zich nemen. Austen, afkomstig uit de aristocratie, maar wier familie zeer verarmd was, ging weliswaar de barricaden niet op, maar ze moest wel degelijk iets bevechten om haar boeken te kunnen schrijven. Ze was een rebel in regencyjurk. Voor een vrouw van haar komaf was het absoluut not done om te werken en je eigen geld te verdienen. Haar hechte familie steunde haar echter in die ambitie. Haar broers en zus zagen dat schrijven een innerlijke noodzaak voor haar was.”

Werker vervolgt: „Na Shakespeare is Austen waarschijnlijk de beroemdste Engelse schrijver, over wie het minste bekend is. Ze blijft een mysterie en dat is fijn, want daardoor blijft er altijd wat te fantaseren. Voor mij gaf dit veel ruimte bij het schrijven van mijn debuutroman. Zo kon ik Jane een dagboek laten bijhouden en een verhaal met de titel Resolution laten schrijven, beide een verzinsel”, zegt Werker, die eerst en vooral een liefdevol dubbelportret van Jane en haar zus Cassandra afleverde.

„De twee zussen, die beiden nooit getrouwd zijn, zijn hun hele leven samen geweest. Jane is helaas niet zo oud geworden. Cassandra heeft haar ruim 25 jaar overleefd. Zij vervulde dan ook een sleutelpositie in de schrijversloopbaan van haar zus. Cassandra heeft Jane altijd gesteund. Ze waren soulmates. Cass verdient het echt om meer te zijn dan een naam in de kantlijn van het leven van haar beroemd geworden zusje.”

Dat Cassandra Austen door historici soms ook wordt verguisd, begrijpt Werker. „Vanuit wetenschappelijk perspectief is het natuurlijk erg spijtig dat zij een deel van de correspondentie van Jane heeft vernietigd. Maar ik zie daar toch vooral ook een daad van liefde in. Zo beschrijf ik dat ook in mijn roman. Cassandra bracht die schifting in de brieven aan om haar zus in bescherming te nemen.”

„Ze wilde niet dat allerlei persoonlijke informatie, die Jane in vertrouwen aan haar oudere zus had geschreven, op straat zou komen te liggen. Mogelijk ook om anderen niet te kwetsen, want Jane kon in haar brieven nogal venijnig zijn over mensen uit hun kennissenkring. Ik denk dat Cassandra haar zusje mooier wilde voordoen dan ze in werkelijkheid is geweest.”

„Mijn eerste roman smaakt absoluut naar meer”, knikt Werker. „Maar een tweede boek zal waarschijnlijk niet over Jane Austen gaan. Het is tijd voor ander onderwerp. Alhoewel ik het moeilijk vindt om Jane en het Engeland van de negentiende eeuw los te laten. Recent was ik een weekend in Londen en dan ga ik toch weer kijken bij Twinings, waar de schrijfster altijd haar thee kocht. Maar ik ben ook naar het huis van de dichter John Keats geweest. Ook een jong gestorven schrijver, die een uiterst boeiend verhaal in zich draagt.”