Nieuws

Uitdagend

— null

Naar omstandigheden gaat het goed met de Nederlandse economie. Sinds 2014 is er economisch herstel en de lijnen doortrekkend, zoals voorspellers plegen te doen, zal zich dat ook in 2017 voortzetten.

Het consumentenvertrouwen staat nu op het hoogste niveau sinds 2007, de reële lonen stijgen weer, met ongeveer 1% op jaarbasis, de particuliere bestedingen nemen toe en de huizenprijzen zijn nu 6% hoger dan een jaar geleden. Bij alles zit wel een maar: het consumentenvertrouwen was bij alle vorige conjunctuurtoppen (1990, 2000, 2007) hoger, de reële lonen zijn eerst drie jaar achtereen gedaald, de totale consumptie van gezinnen zit nog steeds 3% onder de top van 2007 en de huizenprijzen zijn gemiddeld nog steeds 11% lager dan in 2008, ondanks de gekte in Amsterdam. Een ander belangrijk ‘maar’ is de werkloosheid. Er zijn nu nog steeds een half miljoen werklozen in Nederland, tegen iets meer dan 300.000 in 2008. We produceren met zijn allen inmiddels meer dan toen, maar doen dat met 200.000 extra werklozen. De reden: het aantal mensen dat kan werken is harder gestegen dan het aantal banen.

Het geeft allemaal aan dat het economisch herstel na 2008 traag is verlopen en eigenlijk heel zwak is geweest. Vergelijk Nederland bijvoorbeeld met de VS. Daar over de hele periode sinds 2008 in totaal 12% groei, in Nederland maar 3% en in de eurozone 2½%, net zoveel als Japan, dat een krimpende bevolking heeft. De euro heeft ons geen goed gedaan. De eurocrisis heeft Europa een paar verloren jaren bezorgd. In Italië is het bbp even hoog als het in 2000 al was.

Nu komen Nederland en het eurogebied eindelijk een beetje op stoom en normaal gesproken zal de groei volgend jaar doorzetten. Maar 2017 wordt wel een spannend, of zoals de Amerikanen plegen te zeggen, uitdagend jaar. De toekomst is altijd onzeker, maar nu zijn er een aantal vooraf bekende gebeurtenissen met onbekende uitkomst aan te geven. De eerste onbekende is natuurlijk het optreden van de regering-Trump. Wat gaat Trump waarmaken van zijn plannen om de infrastructuur van de VS groots aan te pakken en wanneer gaat een en ander effect hebben? Hoe gaat hij zijn plannen financieren (de federale overheid heeft nu al een begrotingstekort van $ 550 miljard, gelijk aan 3½% van het bbp) en wat gaat dat betekenen voor de rente in de VS, maar ook de rente bij ons? Hoe zal Trump’s houding ten aanzien van China in de praktijk blijken te zijn (de voortekenen zijn niet goed)? Gaat hij inderdaad de tarieven voor invoer uit China verhogen en wat zullen dan de gevolgen voor de inflatie in de VS zijn?

Dit zijn wat de Amerikaanse minister van defensie Rumsfeld de ‘bekende onbekenden’ placht te noemen. De verkiezingen in Nederland en Frankrijk behoren daar ook toe. Helaas pleegt ieder jaar ook nog weer ‘onbekende onbekenden’ op te leveren. Uitdagend wordt 2017 zeker.