Nieuws/Binnenland
33911062
Binnenland

Geïrriteerde Rutte: ’Als het vertrouwen er niet is, ga ik wat anders doen’

Den Haag - De oude Nokia van minister-president Rutte stond donderdag centraal in de Tweede Kamer. Oppositiepartijen oordelen hard over de sms’jes die de premier naar eigen oordeel archiveerde en wiste, en zien dat vooral als onderdeel van een patroon in het gedrag van Rutte. Coalitiepartijen vinden het ook ’kwetsbaar’ dat de premier zelf bepaalt wat wel en niet wordt opgeslagen. Rutte reageerde op zijn beurt stekelig op de harde kritiek.

De Kamer debatteerde over de sms’jes van Rutte nadat De Volkskrant woensdag naar buiten bracht dat de minister-president zijn berichten aan de lopende band moet wissen vanwege het gebrekkige geheugen van zijn telefoon. Volgens Rutte stuurde hij volgens de regels relevante berichten voor archivering door naar zijn ambtenaren en heeft hij ’nooit bewust belangrijke zaken achtergehouden’. Maar de gewiste berichten zijn niet meer via de provider te achterhalen, meldde Rutte woensdagavond nog.

Sms ’niet terug te vinden’

Donderdag eiste onder anderen PVV-fractievoorzitter Geert Wilders inzage in een sms-correspondentie met de Amsterdamse burgemeester Femke Halsema over de veelbesproken Damdemonstratie. Volgens Rutte waren die documenten al door Amsterdam geopenbaard, maar dat was niet het geval. Later op donderdagmiddag zijn de berichten alsnog openbaar gemaakt.

Premier Rutte reageerde in antwoord op vragen van Kamerleden ook stekelig. Volgens Rutte heeft hij naar ’de geest en de letter van de wet’ gehandeld. „Als het vertrouwen van de Kamer er niet is, dan ga ik wat anders doen.” Hij verweet Kamerleden ’vals’ te handelen als zij spreken van een ’patroon’. „Van Hawija tot andere dingen: er wordt een patroon van vertrouwen van gemaakt, zo van ’kijk je wel hij liegt’.” Volgens Rutte is dat ’gewoon niet terecht’. Rutte zelf zei dat hij een olifantenhuid heeft, maar wilde hij de Kamer wel waarschuwen. „Ik merk dat hier een verschuiving van waarden en omgangsvormen is, en daar wil ik voor waarschuwen. Het beeld dat ’Rutte de boel heeft lopen belazeren’ is van A tot Z gewoon niet waar”, zegt Rutte.

Bermuda-driehoek

„Dat ondermijnt de grondvesten van de democratie”, oordeelde Kamerlid Omtzigt hard. „Rutte is een soort van politieke Bermuda-driehoek”, zei PVV-leider Wilders. Wilders zei dat hij ’helemaal klaar is met deze premier’ en zei het vertrouwen in Rutte op. „Alles wat hem niet uitkomt verdwijnt ineens of is niet te achterhalen.” Dat zit de Kamer dwars bij het controleren van de macht, vond PvdA-voorvrouw Kuiken: „Dat kan alleen met oprechte en juiste informatie. En als dat ontbreekt, gaat er iets mis met onze democratie.” Ook SP-leider Marijnissen haalde hard uit: „De premier ziet niet alleen de waarheid als een optie, maar ook zijn eigen herinneringen en betrokkenheid bij dingen.”

’Gesjacher en gesjoemel’

Klaver zag een patroon tussen het geheugen van Rutte, dat hem in het verleden geregeld in de steek liet, en dat van zijn telefoon: „Dit mag en kan niet.” Hij wilde onder andere de ’metadata’ van Ruttes telefoon krijgen, maar Rutte weigert dat te verstrekken. Ook Wilders ziet een patroon: „Als de premier niet wil dat de waarheid boven tafel komt gaat hij óf glashard liegen óf informatie achterhouden óf geen notulen maken óf hij claimt geen actieve herinnering te hebben.” De PVV-leider vatte het samen als een ’jarenlang patroon van gesjacher en gesjoemel’.

Volgens Denk-leider Azarkan is dit ’de zoveelste keer dat Rutte de grenzen van de parlementaire rechtsstaat overgaat’. SGP-leider Van der Staaij beschreef op zijn beurt aan de hand van een fictief gesprek met zijn vrouw zijn ongemak over het feit dat de Tweede Kamer de agenda had leeggeveegd om over de sms-ophef te debatteren.

BBB-voorvrouw Van der Plas oordeelde hard: „Deze minister-president lijkt maling te hebben aan transparantie, aan verantwoording afleggen en aan de Tweede Kamer.” Zij riep coalitiepartijen CDA en CU op harder voor de premier te zijn.

’Kwetsbaar’

CDA-Kamerlid Bontenbal wilde vooral van premier Rutte weten of die vindt dat hij zich niet alleen ’aan de letter van de wet heeft gehouden’, maar ook ’naar de geest van de wet heeft gehandeld’. Ook CU-Kamerlid Van der Graaf zei: „Transparant zijn doe je niet omdat de wet dat voorschrijft.”

CDA’er Bontenbal vroeg zich daarnaast af of het wel verstandig is of Rutte zelf zijn archivering doet: „Moet de afweging of een bericht belangrijk genoeg is niet bij iemand anders liggen dan de minister-president?” Dat Rutte dat jaren zelf heeft gedaan, vindt Bontenbal ’kwetsbaar’. Meerdere coalitiepartijen vonden dat er strengere regels moeten komen voor het bepalen van wat wel of niet gearchiveerd moet worden.

„Onduidelijkheid over de wijze waarop de minister-president zijn sms-berichten archiveert is vanwege de controleerbaarheid niet gewenst”, vond ook VVD-Kamerlid Ellian. Hij wilde ook graag het sms-contact tussen de Amsterdamse burgemeester Halsema en premier Rutte rond de uit de hand gelopen Black Lives Matter-demonstratie op de Dam boven water hebben.

D66-Kamerlid Sneller zei dat hij zijn ’hoofd schudde’ toen hij las over de archiveringsmethode van Rutte. „Bizar tijdrovend, maar ook foutengevoelig en misbruikgevoelig”, luidde zijn oordeel. De D66’er vroeg om meer ’checks and balances’.

„Best vreemd dat er mensen zijn die het geen probleem vinden dat onze premier zelf bepaalt welke berichten hij geschikt vindt voor archivering. Hij moet zich gewoon aan de wet houden”, zegt Telegraafverslaggever Wierd Duk in de podcast Het Land van Wierd Duk: