Nieuws/Binnenland
3511754
Binnenland

Speciale vondst op 8000 lichtjaren van aarde

In wilde weg sproeiend zwart gat ontdekt

NIJMEGEN - Een internationaal team van sterrenkundigen, waarin ook vier Nederlandse onderzoekers zitten, heeft een vreemd zwart gat ontdekt. V404 Cygni, in het sterrenbeeld Zwaan, is slecht uitgelijnd en sproeit in het wilde weg plasmagas. Het zwarte gat is 8000 lichtjaar verwijderd van de aarde. De onderzoekers hebben hun bevindingen maandag in het tijdschrift Nature gepubliceerd.

V404 Cygni werd voor het eerst waargenomen als een zwart gat in 1989. Net als veel zwarte gaten voedt deze zich ook met een ster in de buurt door er gas van te onttrekken. Daardoor vormt zich een schijf van materiaal rond het gat. Ook worden er zogenoemde jets, straalstromen van energie en materie, gelanceerd vanuit een gebied vlakbij het zwarte gat.

De onderzoekers vermoeden dat bij dit zwarte gat de schijf en het zwarte gat niet goed zijn uitgelijnd. Daardoor wiebelt het binnenste gedeelte van de schijf als een ’goedkope speelgoedtol’. Het gevolg is dat de jets verschillende kanten opschieten. „En de jets veranderden in minder dan een paar uur van richting. Zoiets is nog nooit vertoond”, aldus hoofdonderzoeker James Miller-Jones.

Waas

De onderzoekers observeerden het zwarte gat twee weken lang in juni 2015. Ze gebruikten daarvoor de Very Long Baseline Array, tien radiotelescopen in de Verenigde Staten, op de Maagdeneilanden en op Hawaï. Normaal gesproken maken die telescopen één samengestelde afbeelding in vier uur. Maar omdat de jets binnen een paar uur van richting veranderden, was op de samengestelde beelden alleen een waas te zien.

Daarop besloten de onderzoekers om 103 losse beelden met een korte sluitertijd in een filmpje te zetten. Daardoor zagen ze het zwarte gat wiebelen en de jets alle kanten op schieten.