Nieuws/Binnenland
3589174
Binnenland

’Studentenstelsel staat onder druk’

Advies: bekostiging hoger onderwijs moet op de schop

Den Haag - De manier waarop universiteiten en hogescholen worden bekostigd is ’pervers’ en moet op de schop. Dat constateert de commissie Van Rijn, die in opdracht van het kabinet de bekostiging van het hoger onderwijs onder de loep nam.

„Wij zien signalen die erop wijzen dat het systeem hapert”, stelt PvdA-prominent Martin van Rijn in een rapport dat vandaag naar buiten komt.

Aangezien universiteiten en hogescholen een flinke mep geld krijgen voor elke student binnen hun poorten, loont het voor ze om met elkaar de concurrentie aan te gaan om zo hun deel van het overheidsgeld veilig te stellen. Het is zelfs erg aantrekkelijk om ook veel buitenlandse studenten te lokken. Daardoor worden steeds meer opleidingen in het Engels gegeven. „De studentgebonden financiering zet het stelsel onder grote druk”, concludeert Van Rijn. Die prikkel moet worden afgebouwd, adviseert zijn commissie.

Het budget voor universiteiten bestaat nu nog voor 28 procent uit een vast deel, de rest is variabel en afhankelijk van het aantal studenten. Het vaste deel moet bij universiteiten worden opgekrikt naar 40 procent, adviseert de commissie Van Rijn. Bij hogescholen gaat het om 13 procent vast, dat moet naar minimaal 20 procent.

Studentenvijver

Omdat alle hogescholen en universiteiten naar zo veel mogelijk studenten vissen, loopt het hoger onderwijs ook niet meer in de pas met de arbeidsmarkt, ziet van Rijn. Zo is er op dit moment een enorme behoefte aan studenten die bètatechnische opleidingen gaan doen. Er zijn ook wel veel aanmeldingen, maar de hogescholen en universiteiten hebben geen financiële ruimte om te groeien, waardoor studenten steeds vaker via numerus fixus worden uitgeloot.

De commissie van Rijn wil daar iets aan doen door bètaopleidingen een groter deel van het beschikbare overheidsgeld te geven. Het betekent dat andere opleidingen een kleiner deel van de taart krijgen.

Mistig

Op de lange termijn moeten er andere belangrijke stappen worden genomen om de financiering van universiteiten en hogescholen weer gezond te krijgen, vindt de commissie Van Rijn.

Zo stoort de commissie zich eraan dat er door de onderwijsinstellingen eigenlijk geen inzicht hoeft te worden gegeven over waar het overheidsgeld uiteindelijk in wordt gestoken. Van Rijn: „Het ontbreekt aan transparantie, waardoor discussies over kosten en kwaliteit te vrijblijvend blijven.” De politiek moet volgens hem ’sturen in de mist’. Geadviseerd wordt om dit in de toekomst te doorbreken.

De commissie stelt vast dat de onderwijsinstellingen ook nog te vaak geld oppotten. Voorgesteld wordt daarom een maximum in te stellen voor de reserves. Daarnaast moet het onderzoek dat op universiteiten wordt gedaan een duwtje in de rug krijgen. „Onderzoek is te veel afhankelijk van tijdelijk geld”, vindt Van Rijn. ” Geopperd wordt daarom om 100 miljoen euro over te hevelen van NWO naar de universiteiten.

Minister Ingrid van Engelshoven (Onderwijs) zegt in een eerste reactie dat ze heeft uitgekeken naar het rapport. „Ik denk dat we allemaal wel weten dat het systeem aan revisie toe is. Iedereen voelt dat het te veel piept en kraakt. De commissie wil minder concurrentie en meer samenwerking. Dat onderschrijf ik van harte.”

De D66-bewindsvrouw gaat later dit jaar, nog voor de zomer, namens het kabinet dieper in op de aanbevelingen.