Nieuws
429688
Nieuws

Column: Verdiend pak slaag voor kabinet

Er zijn maar weinig landen in de wereld die de mogelijkheid van een raadgevend of bindend referendum kennen. Ze vinden dat aan deze volksraadpleging te veel nadelen kleven. Daarom hebben ze gekozen voor een democratisch staatsbestel waarin volksvertegenwoordigers en bestuurders beleidsbeslissingen nemen en daarbij alle voor- en nadelen afwegen. Kiezers kunnen veelal na vier jaar hun oordeel geven over het gevoerde beleid. Dit stelsel hebben we ook in Nederland.

Als belangrijkste nadeel van een referendum geldt dat kiezers alleen met ’ja’ of ’nee’ kunnen antwoorden; er is geen ruimte voor nuances of argumenten. Daarnaast staat vast dat felle tegenstanders en voorstanders van een bepaald referendum-onderwerp eerder gaan stemmen dan mensen die neutraal zijn of geen behoefte aan een stemming hebben. Daardoor geeft de uitslag een eenzijdig beeld van de werkelijkheid.

Een ander bezwaar is dat referenda over bijvoorbeeld economische en financiële onderwerpen de economie en werkgelegenheid grote schade kunnen toebrengen en de internationale positie van een land kunnen verzwakken. Daarom is het aantal bindende referenda in de wereld zeer beperkt.

Door een initiatiefwet van Kamerleden van D66, PvdA en GroenLinks is het sinds 1 juli 2015 mogelijk dat burgers het initiatief nemen voor een raadgevend referendum voor bepaalde wetsvoorstellen en verdragen. Een bindend referendum is in Nederland zonder wijziging van de Grondwet niet mogelijk.

Afgelopen woensdag werd voor het eerst van deze wet gebruik gemaakt bij het referendum over het Europese associatieverdrag met Oekraïne. Gezien de gang van zaken en de uitslag is het de vraag of de Kamerleden nog steeds zo enthousiast zijn over hun initiatiefwet. De tegenstanders van dit verdrag, vooral aanhangers van de PVV en de SP, gingen massaal naar de stembus en behaalden zo een klinkende overwinning: ruim 60% van de opgekomen kiezers stemde tegen. Dankzij voldoende voorstanders van het verdrag die ook stemden, werd met 32% opkomst de vereiste kiesdrempel van 30% gehaald die nodig is voor een geldig referendum. Daardoor is het kabinet Rutte verplicht de ratificatie van het verdrag door Nederland te heroverwegen.

Geen feestje voor democratie

Volgens het nee-kamp was dit referendum een ‘feestje voor de democratie’. Wij gunnen ze hun eigen feestje, maar het was geen feestdag voor de democratie: bijna 70% van de kiezers bleef om welke redenen dan ook gewoon thuis. Bovendien zijn er veel voorstanders die achteraf spijt hebben van hun gang naar de stembus. Als er voldoende voorstanders thuis waren gebleven (ongeveer 300.000) dan was de kiesdrempel niet gehaald en had het kabinet gewoon kunnen ratificeren. Ze hadden bovendien goede argumenten om niet mee te doen aan dit referendum. In een spraakmakend interview in NRC Handelsblad zeiden twee initiatiefnemers van het referendum dat het hele circus rond het verdrag slechts een voorwendsel was om de tegenstanders van Europa en het kabinet via de stembus te mobiliseren als het begin van een proces dat ertoe moet leiden dat Nederland uit de EU treedt. Ze maakten ook duidelijk dat het eigenlijke doel van het referendum was het beschadigen van Nederland in relatie tot de EU. Gaan we af op de internationale media en reacties uit andere landen, dan is dat gelukt.

Blamage

Niet alleen in Europa maar ook in de VS kreeg de uitslag volop media-aandacht. De algemene teneur wordt goed samengevat in de Britse pers: „Een blamage voor de Nederlandse regering.” Daarnaast is er veel onbegrip over het feit dat Rutte 2 gehoor geeft aan een klein groepje felle tegenstanders van Europa die hun eigen land en de EU willen beschadigen. Dat is ook de overheersende reactie uit de andere EU-landen. Van de 28 lidstaten is Nederland het enige land dat dwarsligt. Binnen het internationale bedrijfsleven wordt openlijk gezegd dat het vestigingsklimaat van Nederland schade heeft opgelopen.

De winnaars van het referendum maken duidelijk daarvan niet wakker te liggen. Sterker nog, de uitslag smaakt naar meer en ze hebben al nieuwe referenda aangekondigd, zoals over Europese handelsverdragen met de VS (TTIP) en Canada. Met de huidige referendumwet is de kans groot dat ze ook daar grote overwinningen zullen boeken. Fanatieke en gepassioneerde tegenstanders van Europa en multinationals zullen massaal opkomen en tegen deze verdragen stemmen en de gemiddelde kiezer die daarvoor geen of weinig interesse heeft, zal thuisblijven. De tegenstanders maken daarbij gebruik van slimme internetcampagnes, waarmee de makers van de referendumwet geen rekening hebben gehouden. Als het kabinet verdere schade voor Nederland wil voorkomen dan zal het de spelregels voor een referendum moeten aanpassen, dan wel de wet intrekken.

'Wake up call'

Aan de andere kant moeten zowel Rutte 2 als Brussel de hand in eigen boezem steken en hebben ze dit pak slaag gewoon verdiend. Voor zover het kabinet campagne heeft gevoerd was die belabberd en die van de tegenstanders slim en creatief. Ook heeft Rutte 2 er tot op heden onvoldoende aan gedaan om aan Brussel duidelijk te maken dat ons land er op staat dat de Europese regels worden gewijzigd: meer eigen nationale soevereiniteit en alleen Europese regels als die een duidelijke meerwaarde hebben, zoals op het terrein van veiligheid en economie. Bij de huidige Europese Commissie zien we juist het omgekeerde en dat levert overal in de EU boze burgers op en die kun je niet negeren. Daarom verwachten wij dat de uitslag van het referendum als een ‘wake up call’ zal werken. Ook voor kiezers is die nodig.

In Nederland zijn ruim twee miljoen banen rechtstreeks afhankelijk van onze handel met het buitenland, vooral binnen de EU. Daarnaast zijn er vele honderdduizenden mensen werkzaam in bedrijven die zakendoen met onze exportsector en daarvan afhankelijk zijn. Dat zijn allemaal kiezers die voor hun werk en inkomen zijn aangewezen op ons bedrijfsleven. Ze hebben helemaal niets te verwachten van politieke partijen die uit de EU willen stappen en zeker niet van initiatiefnemers van referenda die erop uit zijn om onze economie en bedrijven te beschadigen. Dat moet toch een goede reden zijn om voortaan naar de stembus te gaan en voor je zelf op te komen.