Nieuws/Buitenland

Panama Papers ‘topje van de ijsberg’

MÜNCHEN/PARIJS - De onthullingen naar aanleiding van de zogenoemde Panama Papers zijn waarschijnlijk slechts het topje van de ijsberg. Dat zei EU-commissaris Margrethe Vestager (Mededinging) maandag. Uit het journalistieke onderzoek naar wereldwijde belastingontduiking blijkt dat vele bedrijven, vermogende politici en sporters hun geld via brievenbusfirma's in belastingparadijzen stallen. Mogelijk is op grote schaal geld witgewassen of belasting ontdoken.

Vestager is verrast door de omvang van de affaire, die is gebaseerd op uitgelekte documenten van het Panamese juridische adviesbureau Mossack Fonseca & Co. De Deense EU-commissaris stelt dat vele andere bedrijven diensten aanbieden die vergelijkbaar zijn met het Panamese advocatenkantoor.

In het onderzoek worden de namen genoemd van hoogwaardigheidsbekleders die hun geld discreet in de belastingparadijzen zouden hebben gestald. Onder hen de presidenten van Oekraïne, Rusland en Argentinië, respectievelijk Petro Porosjenko, Vladimir Poetin en Mauricio Macri. Een van de rijkste mensen op aarde, de president van de Verenigde Arabische Emiraten, Sheikh Khalifa bin Zayed al-Nahyan, ontbreekt niet. Onder de genoemde ex-staatshoofden is de voormalige emir van Qatar, Hamad bin Khalifa al-Thani.

Ook duikt de naam op van koning Salman van Saudi-Arabië, die van een tante van de Spaans koning Felipe VI, Pilar de Borbón en die van een neef van president Bashar al-Assad van Syrië, Rami Makhlouf. In de berichten worden ook voetballer Lionel Messi en ex-voorzitter van de UEFA Michel Platini genoemd, net als de IJslandse premier Sigmundur Davio Gunnlaugsson.

Motie van wantrouwen

De IJslandse premier Gunnlaugsson wordt maandag geconfronteerd met een motie van wantrouwen in het parlement, naar aanleiding van de onthullingen in de Panama Papers. Gunnlaugssons vermogende echtgenote had belangen in waardepapieren van IJslandse banken, toen die in 2008 op omvallen stonden. Gunnlaugsson was betrokken bij de onderhandelingen over de redding van banken. De vraag is of hij met zijn optreden de financiële belangen van zijn vrouw heeft bevoordeeld.

Gunnlaugsson werd in een interview met de Zweedse televisie aan de tand gevoeld over de investeringen van zijn vrouw. De premier stond vrijwel direct op en toonde zich gepikeerd. ,,Je vragen zijn nonsens. Je luist me onder valse voorwendselen een interview in'', aldus Gunnlaugsson. Een minuut later liep hij weg uit het interview.

,,Ik hoop dat Sigmundur David beseft hoe ernstig dit is, en dat hij het fatsoen heeft af te treden voordat het parlement vandaag bijeenkomt'', zei Birgitta Jonsdottir van de oppositionele Piratenpartij.

’Goed nieuws’

De onthullingen over vermogende politici en zakenmensen die hun geld via brievenbusfirma's in belastingparadijzen stallen zijn ,,erg goed nieuws’’. Dat zei EU-commissaris Pierre Moscovici (Economische zaken) maandag op de Franse radio over de ‘Panama Papers’. ,,Omdat het de politieke wapens geeft om te zeggen: het is genoeg.''

De Europese Commissie presenteerde in januari een voorstel dat belastingontwijking door multinationals tegen moet gaan. ''Er zal altijd strijd zijn tussen fraudeurs, belastingontwijkers en fiscale opsporingsinstanties'', aldus de Franse oud-minister. Hij voegde daaraan toe dat het bankgeheim al bijna niet meer bestaat.

Ook de vrouw van EU-commissaris Miguel Arias Cañete (Klimaat, Energie) wordt genoemd in de Panama Papers. Cañetes woordvoerder zei tegen het consortium dat de kwestie onderzocht dat de gedragscode van de Europese Unie niet is overtreden. Zijn vrouw zou al haar vermogen hebben opgegeven bij de Spaanse fiscus.

Regelgeving

De Europese Commissie wilde maandag niet reageren op de ,,gelekte documenten’’. De sociaaldemocratische fractie in het Europees Parlement stelt dat de Panama Papers aantonen dat er op grote schaal wordt witgewassen en belasting ontweken. Fractievoorzitter Gianni Pitella heeft commissievoorzitter Jean-Claude Juncker maandag in een brief gevraagd om ,,ambitieuze’’ regelgeving tegen de ''immorele belastingpraktijken’’.

De Groenen in het Europees Parlement vroegen om ,,agressieve actie'' van de EU. ,,Panama Leaks toont aan dat we tot nu alleen nog maar aan de oppervlakte van de verachtelijke belastingontwijkingen hebben gekrast.''

Mossack Fonseca & Co. helpt klanten onder meer aan zogenoemde offshorebedrijven in landen waar weinig of geen belasting betaald hoeft te worden. In de constructie wordt meestal verhuld waar het geld vandaan komt. Het in 1977 opgerichte Mossack Fonseca heeft naar eigen zeggen voor legale doeleinden al meer dan 240.000 van deze bedrijfjes opgezet. Tal van vermogende politici willen om verschillende redenen niet dat de omvang van hun rijkdom aan het licht komt.

Onderzoeken naar onthullingen

Financiële toezichthouders zijn onderzoeken begonnen naar naar de onthullingen uit de zogenoemde Panama Papers. Marktwaakhonden in onder meer Oostenrijk en Zweden zeiden maandag in de zaak te duiken. Eerder was al bekend dat belastingdiensten in diverse landen, waaronder Nederland, zich met de affaire bezighouden.

In Oostenrijk kijkt toezichthouder FMA of bepaalde klanten van de Raiffeisen Bank en de Hypo Landesbank Vorarlberg zich schuldig hebben gemaakt aan witwassen. De Zweedse toezichthouder FSA heeft informatie opgevraagd bij de Luxemburgse autoriteiten in verband met beschuldigingen richting bankengroep Nordea. Die zou klanten hebben geholpen bij het openen van rekeningen in belastingparadijzen. Ook in Noorwegen hebben de financiële autoriteiten op het naar buiten komen van de informatie gereageerd. De Noorse toezichthouder zei de besturen van betrokken banken om tekst en uitleg te gaan vragen.