445316
Nieuws

De EU loopt het risico uiteen te vallen

De Britse premier David Cameron heeft voldoende concessies van de EU gehad om lid te blijven van de EU en niet uit te treden. De kans is daardoor groot dat andere lidstaten het voorbeeld van Cameron zullen volgen en eigen eisen zullen inbrengen die neerkomen op minder macht van Brussel en meer eigen beleidsvrijheid. Rutte 2 moet als tijdelijk voorzitter van de EU, met een ingrijpend hervormingsvoorstel voor Europa komen waarbij het uitgangspunt is dat lidstaten zelf alle beleidsmaatregelen mogen treffen, tenzij er goede redenen zijn om dat in EU-verband te doen. Zonder een dergelijke hervorming zal de groei van de anti-europa partijen verder toenemen en de EU uit elkaar vallen.

Volgens opiniepeilingen hebben anti-Europa partijen de wind mee. Dankzij het onvermogen van Brussel om de vluchtelingencrisis daadkrachtig aan te pakken stijgen ze in de peilingen. Deze stijging wordt ook bevorderd door de toenemende ergernis over de bemoeienis van de Europese Commissie met nationaal beleid. Bij steeds meer regeringen leidt dit tot weerstand. De Britse premier David Cameron heeft daarvan handig gebruik gemaakt om de EU voor het blok te zetten. Als Brussel niet zou voldoen aan zijn eisen voor minder Europa en meer VK dan zou hij de kiezers adviseren om bij het EU-referendum te kiezen voor uittreding uit de EU.

Uit recente peilingen blijkt dat voor- en tegenstanders van een zogenoemde Brexit elkaar in evenwicht houden. Ook daarom heeft de EU, die het VK vanwege de politieke invloed in de wereld, graag binnenboord wil houden, de belangrijkste eisen van Cameron ingewilligd. Het VK krijgt de mogelijkheid om de instroom van werknemers uit ander lidstaten en de opbouw van uitkeringsrechten te beperken. Ook komt er een regeling waarmee nieuwe Brusselse regels door lidstaten gemakkelijker geblokkeerd kunnen worden.

Deze afspraken heeft de Britse premier uit onderhandeld met Donald Tusk, de voorzitter van de Europese Raad. Medio februari wordt dit onderhandelingsresultaat voorgelegd aan de EU-regeringsleiders en het lijkt er op dat ze akkoord gaan. Daardoor neemt de kans toe dat de Britse kiezers voor behoud van het EU-lidmaatschap zullen stemmen. De afgelopen week tijdens het debat in het Britse Lagerhuis over zijn succesvolle onderhandelingen ging Cameron ervan uit dat dit uitkomst zal zijn. De premier gaf aan dat het VK volop kan profiteren van alle voordelen van de interne EU-markt, terwijl de Britten tegelijk beschermd worden tegen de bemoeienis van Brussel. Het risico bestaat dat het succes van de Britse premier tot een kettingreactie in andere lidstaten zal leiden. Andere EU-landen, waaronder Nederland, hebben al eerder aangedrongen op hervormingen waarbij het uitgangspunt zou moeten zijn dat lidstaten zelf nationale regelingen treffen, tenzij er goede redenen zijn om dat Europees te doen.

Verdere regelzucht

Deze hervormingen zijn uit gebleven en de Europese Commissie is zelfs bezig de greep op de lidstaten te vergroten. Ze presenteerde vorige week voorstellen waarbij Brussel de bevoegdheid krijgt om lidstaten aanwijzingen te geven over de wijze waarop ze hun belastingstelsels inrichten. De Commissie wil ook meer bevoegdheden om multinationals aan te pakken die op een legale wijze binnen de EU weinig winstbelasting betalen door te kiezen voor de voordeligste belastingstelsels van de verschillende lidstaten. Op dit moment heeft Brussel geen zeggenschap over deze stelsels. De 28 lidstaten bepalen zelf de opzet van hun eigen stelsel, de fiscale faciliteiten die ze aan het bedrijfsleven bieden en de bestrijding van belastingontwijking.

De Deense EU-commissaris Margrethe Vestager (Mededinging) is nu al bezig om EU-landen aan te pakken die in haar ogen te lage belastingaanslagen opleggen aan multinationals. Zo vindt ze dat de Nederlandse Belastingdienst de Amerikaanse koffieketen Starbucks een te lage aanslag voor de vennootschapsbelasting heeft opgelegd. Dit voordeel, door haar bepaald op €20 miljoen tot €30 miljoen, is volgens Vestager verboden staatssteun die Nederland bij Starbucks moet terughalen. Ook bij andere landen past ze deze omstreden methode toe, waarbij ze vooral Amerikaanse bedrijven onder de loep neemt. De protesten tegen deze bemoeienis nemen toe, niet alleen lidstaten maken bezwaar, maar inmiddels ook de VS.

De Amerikaanse politiek accepteert niet dat Amerikaanse concerns als Google, Facebook, Apple, Starbucks en Amazon door Brussel op de pijnbank worden gelegd. De Amerikanen menen dat deze multinationals hun winstbelasting in de VS moeten afdragen en dat Europa daarop geen of maar een beperkt recht heeft. Door deze opstelling komt ook de vorig jaar in OESO-verband afgesproken internationale aanpak van belastingontwijking door multinationals niet van de grond. Brussel staat nu alleen en krijgt te maken met ondernemingen die de Europese aanpak zat zijn en overwegen zich buiten de EU te vestigen. Om deze econmische schade te voorkomen, die ook Nederland hard treft, hebben wij eerder gepleit voor een EU- convenant met het Europese bedrijfsleven over een winstafdracht die voldoet aan fair share. Voor een juridisch beter alternatief, een Europese winstbelasting, is binnen de EU helaas geen meerderheid te vinden.

Kans voor Rutte

Het kabinet Rutte 2 heeft tijdens het voorzitterschap van de EU een unieke kans om te voorkomen dat andere lidstaten Cameron gaan navolgen, waardoor de EU uit elkaar kan vallen. Daarom moet er snel een substantiële lijst van beleidsonderwerpen worden opgesteld die de lidstaten zelf nationaal mogen regelen en waar Brussel zich niet mee mag bemoeien, zoals de belasting- en sociale stelsels van lidstaten. Als deze hervorming uit blijft dan ziet het er somber uit voor de EU. Lidstaten trekken zich steeds minder aan van Brussel, zoals bij het vluchtelingenbeleid en het is bovendien koren op de molen van de anti-Europa partijen die recent bijeen waren om hun opmars te vieren. In Nederland scoort Geert Wilders met rond de veertig zetels in de peilingen zo hoog dat hij al aangekondigd heeft premier te willen worden en dat andere politieke partijen dat mogelijk moeten maken door met hem te gaan samenwerken.

Dat is op zich opmerkelijk, want nog geen twee maanden geleden noemde de PVV-leider de andere partijen ”sukkels” die met hun lafheid en verraad de rambam kunnen krijgen. En vorige week werden ze door Wilders af geserveerd als de “één-pot-nat- asielpartij”, geleid door Rutte en zijn bende”. De ‘’sukkels’’ hebben al duidelijk gemaakt dat die samenwerking er niet komt, maar komen niet weg met het negeren van de toenemende antistemming tegen Brussel die in de peiling zichtbaar is. De EU faalt niet alleen bij de aanpak van de vluchtelingenproblematiek, maar bevordert ook de groei van anti-Europa partijen door irritante bemoei- en regelzucht. De komende maanden heeft Rutte 2 de kans de regeringsleiders te overtuigen van de noodzaak de EU grondig te hervormen, anders dreigt ontbinding, waar Frans Timmermans al eerder voor waarschuwde.