Nieuws/Binnenland

RIVM: ’Relatie zika en geboortedefecten nog niet aangetoond’

Door René Steenhorst

AMSTERDAM - Britse wetenschappers hebben Europese paren opgeroepen ten minste 28 dagen geen onbeschermde seks te hebben na terugkeer uit een met het zikavirus besmet land, zoals Brazilië of Mexico (en nog 21 landen waar de zika-verspreiding thans is vastgesteld). Mannen zouden gedurende deze periode condooms moeten gebruiken, vrouwen zouden seks zónder dit voorbehoedmiddel moeten afwijzen – ook als zij nog maar kort in verwachting zijn.

De achtergrond van hun waarschuwing is duidelijk: een zwangerschap zou kunnen eindigen met de geboorte van een kind met ’microcefalie’, een ernstige aandoening van het centraal zenuwstelsel waarbij de hersenen achterblijven in hun ontwikkeling en de schedel opvallend klein blijft: het voorhoofd is plat of smal, de oren in verhouding nogal groot.

Bij ’kinderen met een klein hoofdje’ is dikwijls (maar niet altijd) sprake van ernstige verstandelijke beperking, al dan niet gecombineerd met een vertraagde motorische ontwikkeling en aangeboren afwijkingen in andere orgaansystemen. Microcefalie staat, aldus de Hersenstichting in Den Haag, niet altijd op zichzelf en kan onderdeel zijn van verschillende syndromen of chromosoomafwijkingen.

Microcefalie kan infecties, stofwisselingsziekten maar ook een erfelijke aandoening als oorzaak hebben. De diagnose wordt gesteld door de schedelomvang te meten en die te vergelijken met wat normaal zou zijn op grond van zwangerschapsduur, leeftijd en/of geslacht. Met een CT-scan of MRI-scan van de hersenen kan de omvang van de aanlegstoornissen van de hersenen worden bepaald. De latere kansen van het kind zijn voor een belangrijk deel afhankelijk van welke hersengebieden zijn aangedaan dan wel ontbreken.

Kinderen met microcefalie bewegen vaak onhandig en lomp, soms ook is er een slechte spiercoördinatie. Ze praten daardoor ook onduidelijk, dit speelt vooral bij jongens. Spasmen komen vaak voor. Deze vaak emotionele kinderen hebben iets meer kans op epilepsie, en later op hersentumoren.

Dit bij velen onbekende (schrik)beeld van kinderen met een kleine schedelvorm leidt momenteel tot paniek op wereldschaal. Vergeten wordt evenwel dat dergelijke kinderen reeds deel uitmaken van élke samenleving op aarde. Ook de Nederlandse. Schattingen naar het vóórkomen van microcefalie lopen uiteen van 1 op zesduizend tot 1 op 1300 pasgeborenen per jaar – zónder dat sprake is van een zika-besmetting.

Actuele stand onderzoek

Of het zika-virus ook daadwerkelijk leidt tot meer gevallen van microcefalie, zoals thans door zeer velen wordt aangenomen, is slechts een vermoeden. ,,En wetenschappelijk zeker nog niet aangetoond”, zegt dr. Aura Timen van het RIVM te Bilthoven. Zij is hoofd van het Centrum Landelijke Coördinatie Infectieziektenbestrijding. Wereldwijd vindt naar die klemmende vraag op dit moment onderzoek plaats, ook aan de Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR).

Timen: ,,De actuele wetenschappelijke stand van zaken is deze: we hebben een onzekere situatie rond zika. Inderdaad komt microcefalie óók zónder het zikavirus voor. In een land als Brazilië worden elk jaar circa 30.000 kinderen met een kleine schedel geboren. De aanwijzing die ons grote zorgen baart is, dat in het noordoosten van Brazilië nu opvallend veel meldingen komen over nieuwgeborenen met een kleine schedel en een beperkte herseninhoud. Het gaat hier om een gebied met een arme bevolking, een achterblijvende infrastructuur en een slechte waterhuishouding waarin de Aedes-mug, die het virus verspreidt, goed gedijt.”

Medisch journalist