Nieuws/Binnenland

NIEUWS

Astronavigatie komt terug

Navigeren op de zon wordt weer populairder. Een van de redenen is de beslissing van de Amerikaanse marine afgelopen oktober om het navigeren met een sextant weer te gaan leren aan jonge officieren. ,,Het heeft met een hang naar eenvoud te maken’’, plaatst uitgever Klaas Jan Hoeve uit Amsterdam de trend in een groter kader. ,,Ik heb vrienden die in een band spelen en weer buizenversterkers gaan gebruiken.’’

Er zijn weinig momenten dat zeiler Dick Hughes uit Leeuwarden opgeluchter was dan een specifieke ochtend in juli in 1984. Het was het moment dat hij eindelijk na 39 dagen varen land in zicht kreeg. Tijdens een oversteek vanuit Plymouth, Engeland, naar Newport in de Verenigde Staten had hij vier dagen na vertrek ontdekt dat zijn motor niet meer werkte. De cilinders ervan waren volgelopen met water, de motor deed het niet meer, de accu’s konden niet meer worden opgeladen. Nu werkte zijn navigatieapparatuur ook niet meer.

Positie

Wat nu? Hoe kon hij in vredesnaam zijn positie bepalen en zijn weg vinden naar Newport? Gelukkig had hij een ouderwetse sextant, een almanak met de tijden van zonsopgang en zonsondergang bij zich plus een goed klokje. En had hij vijf weken de tijd om te leren hoe dat allemaal werkt. Na 34 dagen achter elkaar een zonnetje schieten doemden de contouren van Newport aan de horizon op. ,,Wat een geweldige kick. Astro werkt echt!’’

Ouderwets

Vanaf dat moment was hij ervan overtuigd dat de moderne navigatiemiddelen op zee een ouderwetse back-up nodig hebben. ,,Batterijen kunnen uitvallen, de elektronica kan stukgaan, satellieten kunnen door storingen of zonnestormen ontregeld raken, hackers kunnen atoomklokken in diezelfde satellieten binnendringen. En je kunt koffie over je toetsenbord in de navigatie-hoek gooien’’, somt hij op.

Zorgen

Allemaal waar. Tegelijkertijd is GPS een extreem betrouwbaar navigatiehulpmiddel gebleken. Sinds de introductie in de jaren negentig is het systeem nog nooit uitgeschakeld. De plaatsbepaling is bovendien veel nauwkeuriger geworden. Toch maakt zelfs de Amerikaanse overheid zich zorgen. Niet dat het GPS-systeem van 31 satellieten uitvalt, maar dat het gehackt wordt. Daarom voerde het de astro-les, afgeschaft in 2006, eind vorig jaar weer in.

Scheepselektronica

Navigatie-purist Dick Hughes, die overigens geen enkel probleem heeft met GPS en er graag gebruikt van maakt, krijgt met zijn pleidooi voor sextant als backp-up bijval uit onverwachte hoek. Rob Jansen, directeur van Holland Nautic, een bedrijf dat scheepselektronica waaronder GPS’en verkoopt, vindt het geen slecht idee om nog een sextant aan boord te hebben.

Superbetrouwbaar

,,De moderne GPS is superbetrouwbaar’’, vertelt Jansen. ,,Maar alles kan kapot. Het getuigt van goed zeemanschap om op alle scenario’s voorbereid te zijn en een sextant bij je te hebben op zee.’’

Cursus

Dick Hughes geeft inmiddels sinds vier jaar cursussen astronavigatie in Nederland. In het begin was er een handjevol cursisten, nu overstijgt het aantal jaarlijks de vijftig. Nautische boekhandel LJ Harri in Amsterdam zag het aantal door hen verkochte sextanten in de jaren negentig instorten. Nu verkopen ze er weer circa vijftig per jaar. Directeur Klaas Jan Hoeve geeft bij Watersportmedia, om op de trend in te spelen, een boek van Hughes uit over astronavigatie. Dat boek bestond al als e-boek. Begin januari kwam de papieren versie. De eerste druk is inmiddels uitverkocht, een tweede is in de maak.

Trend

,,De populariteit komt niet alleen vanwege die beslissing van de Amerikaanse marine’’, filosofeert Hoeve. ,,Het heeft ook te maken met een dieper gaande trend in de samenleving. Er is behoefte aan eenvoud. Ik heb een dochter die weer vinyl langspeelplaten spaart, ik ken bandjes waar ze weer buizenversterkers gebruiken en zie de verhalen over ,slow food’ overal in de media opduiken. In die ontwikkeling past hernieuwde belangstelling voor astro.’’  

Zelfredzaamheid

Hughes kan het alleen maar beamen. Wat hem betreft gaat het om er meer dan alleen zelfredzaamheid aan boord.  ‘Astro’ geeft volgens hem inzicht in de hemellichamen, in de echte, niet-virtuele wereld rondom de boot ,,Het gaat om meer dan onafhankelijk worden van techniek die je in essentie niet begrijpt. Je wordt door een sextant kenner van de grootse logica van het heelal.’’

 

ACHTERGRONDINFORMATIE

Vroeger was de simpelste manier je plaats te bepalen op de zee om de hoek op te meten tussen de Poolster en de horizon. Staat de poolster boven je, ben je op de Noordpool, verdwijnt de Poolster achter de horizon dan ben je op de evenaar. Later werden er manieren bedacht je positie te bepalen met hulp van ook andere hemellichamen; 56 andere sterren, vier planeten, de maan en de zon. Het instrument waarmee je de hoek tussen de horizon en zo’n hemellichaam het beste kon meten is de sextant, een apparaat dat in 1730 werd uitgevonden. In combinatie met een goede klok kon vanaf dat moment iedere positie op aarde binnen enkele kilometers nauwkeurig bepaald worden.