Nieuws/Binnenland

Cultuurhistoricus waarschuwt voor asielprotesten

TILBURG - Een reeks van uit de hand gelopen asielprotesten, bedreigingen en stenen door ruiten van asielzoekers kan meer en grovere incidenten uitlokken. Daar waarschuwt cultuurhistoricus Gerard Rooijakkers voor.

De oud-hoogleraar herkent gewelddadigheden als uitingen van een 'vertrouwensbreuk tussen overheid en burger': ,,Sommige mensen voelen zich in de steek gelaten. Geweldsincidenten rondom het asieldebat getuigen van wanhoop bij veel burgers. Zij stellen: jullie zijn er niet voor ons. Het is echter van levensbelang dat mensen het gevoel krijgen dat naar hun mening en argumenten wordt geluisterd. Anders escaleert de boel."

Daarbij kan volgens Rooijakkers een 'gevaarlijke dynamiek' ontstaan waarbij geweld een competitief karakter krijgt. ,,Er kan een krachtenspel tussen groepen demonstranten ontstaan, die steeds een stapje verder gaan. Extra riskant wordt het als protesten bovenlokaal worden. Een demonstratie begint bij een groepje dat zich gesteund voelt door mensen uit het dorp. Op een gegeven moment kan zoiets door een publicitaire dynamiek niet meer gekanaliseerd worden. Daar zit een risico in, omdat daar vaak ook groepen op af komen die een veel sterkere ideologie hebben dan demonstranten uit het dorp, waarin de discussie wordt gevoerd.”

’Volksgerichten’

De komst van asielzoekerscentra leidt in een klein aantal gevallen tot grote demonstraties. De 53-jarige Brabander ziet parallellen tussen die protesten nu en 'volksgerichten' uit het verleden. Zo werden in Heesch twee weken geleden kadavers van varkens opgehangen. ,,Dat werd vroeger gezien als een sociale doodverklaring. Dan ga je ver hoor.” Volgens Rooijakkers is het ook typisch dat met name jongeren in het donker acties uitvoeren. ,,Zij werden altijd gezien als opruimers van het maatschappelijke vuil. Met draagvlak van volwassenen kregen zij ruimte om het lokale ongenoegen te ventileren. Dat gebeurt nu ook in Heesch en in Veen.”

In het laatstgenoemde Brabantse dorp (gemeente Aalburg) wordt gedreigd met het afbranden van het gemeentehuis als er meer asielzoekers worden gehuisvest. Vorige week brandde er een politieauto uit nadat agenten op een nachtelijke melding van een steen door het raam van een Syrische vluchteling afkwamen. ,,Het ultieme tarten en vernederen van het gezag", betitelt Rooijakkers dat. ,,Ze willen laten zien wie er de baas is. Het minachten van de overheid lijkt er deel uit te maken van de lokale volkscultuur. Voor de daders geldt aantasting van hun waarden als een legitieme dekmantel om geweld toe te passen. Dat is een van oudsher terugkerend ritueel.”

,,Het opsporen van de daders is vaak moeilijk voor Justitie. Medebewoners in een dorp of wijk weten alleen al op de reuk wie wat heeft gedaan. Maar gesteld wordt dat niemand ook maar iets heeft gezien of gehoord. Dat maakt deel uit van de plattelandscultuur.”

Om grip te krijgen op het asieldebat kwamen 250 gemeentelijke communicatie-adviseurs vrijdag samen in Driebergen. Ze willen leren van elkaars ervaringen en zoeken naar nieuwe structuren zodat asieldebatten wel vreedzaam verlopen. Rooijakkers geeft toe dat hij die wijsheid en daarmee een oplossing niet in pacht heeft. ,,Overheden moeten vooral niet op de verkeerde knoppen drukken. Het met alle goede bedoelingen inzetten van agenten om bij mensen thuis langs te gaan die iets op sociale media posten, is daar zo'n voorbeeld van. Dat is ontzettend knullig.”