Nieuws/Binnenland

Jörgen Raymann

'Negativisme taboe'

Door Wilma Nanninga

Het is meteen knus wanneer Jörgen Raymann de koffiebar binnenkomt. Vriendelijke ogen achter een grote bril, een warme omhelzing. Op een of andere manier schemert Tante Es door in zijn imposante persoonlijkheid en verwacht je dat hij zal beginnen met haar Surinaamse openingszin: Un huh gudu's. Oftewel: Dag, lieve schatten van me.

Jörgen heeft meteen nieuws: "Ik word 50 en ik heb besloten mijn typetjes als Tante Es en slager Achmed niet meer op het toneel of op tv te spelen. Ze zijn heel geliefde karakters, dus ik laat hen wel op een andere manier groeien. Als cartoonkarakters. Tante Es heeft al een kookboek, er komt een kinderboek en ze heeft nu net haar eigen flussy, een glossy voor op het toilet. Met verhaaltjes over de liefde, net lang genoeg voor één stoelgang."

Brede glimlach: "Modern, toch. De Linda, de Wendy en nu ook de Tante Es. Ach, bij hoge uitzondering zal ik nog wel eens in haar huid kruipen."

Dus toch?

"Eh, ja. Maar ikzelf heb die jurk niet nodig voor de humor. Tante Es stamt al uit de tijd dat ik in Suriname een reclamebureautje had. Ze verkocht zeep. In mijn NPO 1-programma Baas Raymann dat oktober vorig jaar begon, sta ik aan het hoofd van een groep jonge, talentvolle cabaretiers en ben ik gewoon mezelf. Hopelijk is ons een nieuw tv-seizoen gegund. Verder ga ik binnenkort kleine comedytheaters aandoen met open podia en in september kom ik met een grote eigen theatershow: Hoezo crisis - midlife. Ook zonder vermommingen."

Nog meer grote veranderingen nu je 50 wordt?

"Ik wil meer zijn dan een multiculturele clown. Ik motiveer bijvoorbeeld mensen bij bedrijven waar bedrijfsprocessen stagneren. Daarvoor heb ik een speciale kuur bedacht: business antibiotics. Bij demotivatie helpt een paracetamolletje niet, daar is behandeling met medicijnen voor nodig. Het gaat om gelukkig worden met datgene wat voor jou op een bepaald moment het maximaal haalbare is. We hoeven niet de beste te zijn, als we maar weten dat we het beste uit onszelf halen. We leven in een te competitieve wereld waarin we steeds worden opgezweept om méér te willen, méér te presteren. Het kan kalmer. Iets Surinaamser, zo je wilt. Ik rijd al vijf jaar in dezelfde auto en dat is prima."

Ben je dan zelf relaxed over geld verdienen?

"Dat is wel het verschil tussen Raymann toen hij veertig was en Raymann van bijna vijftig. Op mijn veertigste zat ik op de top van mijn roem, haalde meer dan een flinke omzet. Niet van de buis weg te slaan, het kon niet op. Nu kijk ik meer naar binnen, mijn portemonnee is leger, de omzet is de afgelopen drie jaar gehalveerd, maar mijn lach is gepassioneerder."

"Financieel was 2015 confronterend. De publieke omroepen bezuinigden en ik kreeg minder programma's. De financiële stabiliteit wankelde, ook ons huis in Almere staat onder water, er waren schulden op te lossen. Maar we zijn er bijna uit. De crisis zorgde er ook voor dat ik vol liefde heb gekeken naar wat ik wel heb. Ik ben al bijna 29 jaar samen met mijn lieve vrouw en soulmate Sheila en het gaat geweldig met onze twee dochters Melody van 22 en Jalisha van 18. Niet de tv, niet het theater, maar ons gezin is het belangrijkste wat ik tot nu toe in mijn leven heb bereikt."

Wat is er anders geworden in je houding?

"Ik ben vaak heel fel geweest, vanuit een egoding. Mijn rechtvaardigheidsgevoel had ermee te maken. Ik vond dat ik steeds maar moest opkomen voor mijn eigen etnische groepen. Ik heb zoveel volken in me, Creools, Indiaans, Antilliaans, Joods, Nederlands, Duits; mijn schoonmoeder is moslima, mijn zwager is hindoe. Ik ben de hele multiculturele samenleving in één lichaam. Maar ik moet me minder uit de tent laten lokken. Door al dat gehakketak raakte ik verzuurd. Ik ban het negativisme nu uit."

Welke discussies zou je nu anders aanpakken?

"De zwartepietendiscussie bijvoorbeeld. Iemand van de VN begon Nederlanders racisten te noemen omdat Zwarte Piet hier onderdeel is van een nationaal feest. Mensen die achter het VN-standpunt gingen staan, werden op hun beurt uitgemaakt voor vervelende zeurpieten. De gemoederen liepen hoog op. Ik mengde me er ook in, zei het inderdaad irritant te vinden dat Zwarte Pieten altijd met een Surinaams accent praten. Als we even met elkaar aan tafel waren gaan zitten, was het niet zo uit de hand gelopen.

Nederlanders zijn geen racisten en er zijn hier helemaal geen rassenkwesties zoals in Amerika. Nederlanders waren nota bene de grootste ondersteuners van de anti-apartheidsstrijd in Zuid-Afrika, hoe dom om dan hier vanuit het niets een rassendiscussie te starten.

Wat Zwarte Piet betreft denk ik dat het allemaal langs de wegen van de geleidelijkheid zal gaan. Het past in elk geval niet bij het Hollandse volkskarakter wie dan ook te kwetsen."

Zijn er meer dingen die je niet meer zou doen?

"Ik heb ooit mijn naam gezet onder de petitie die tot een rechtszaak tegen Geert Wilders leidde. Daar heb ik geen spijt van, maar dat zou ik nu niet meer doen. Ik ben geen angry young man meer en zo wil ik me ook niet gedragen."

Vijftig worden is duidelijk een keerpunt in je leven. Heb je vaker zulke keerpunten meegemaakt? Welke waren belangrijk?

"Ik heb een heerlijke jeugd gehad in Suriname. Mijn vader was accountant totdat hij als 43-jarige een hartstilstand kreeg. Het eerste keerpunt. Doordat de reanimatie te lang duurde, verloor hij een deel van zijn verstandelijke vermogens. Uit het ziekenhuis gekomen had die briljante man, de vader die ik zo bewonderde, opeens de hersenen van een 8-jarige. Ik was 14, ik heb hem leren lezen - schrijven ging niet, want zijn motoriek was te veel gestoord. Ik moest hem helpen met aankleden, want hij trok alles achterstevoren aan. Ik vond toen dat ik mijn vader moest opvolgen. Het werd een studie economie in Rotterdam."

"In december van het jaar dat ik in Nederland aan de studie begon, overleed in Suriname mijn zus Peggy aan een hartstilstand. Ze was moeder van een dochtertje van bijna één jaar. Het had een enorme impact. Na de begrafenis ging ik feesten in Amsterdam en begon als ontsnapping ook cocaïne te gebruiken. Ik was zelfs een van de eerste mensen in Nederland die xtc-pillen slikte. Toen kreeg ik een complete black-out tijdens een tentamen en besefte dat ik mijn hersenen aan het beschadigen was. Ik had bovendien net Sheila leren kennen, de liefde van mijn leven. Zij stelde me voor de keuze: haar of de drugs. Het tweede keerpunt. Ik wilde ook niet dat mijn moeder, naast het verdriet dat ze al had, zou horen dat haar zoon een junkie was geworden. Ik ben van de ene op de andere dag gestopt."

Je bent gestopt met je studie, met Sheila getrouwd en toen zij zwanger was, teruggegaan naar Suriname waar jullie een restaurant begonnen. Waarom wilde je weg uit Nederland?

"Zo werkt nostalgie. Op zoek naar het mooie van vroeger. Dat er dan toch niet is. In het restaurant ben ik met cabaret begonnen en zo toch weer in Nederland beland. Mensen hadden mij aanbevolen voor een festival in de Randstad. We besloten definitief Holland als thuisbasis te kiezen toen bleek dat ik daar erg veel werk kreeg. Nooit spijt gehad, want al snel kwam die geweldige tv-carrière en speelde ik met Najib Amhali bij het 25-jarig regeringsjubileum van koningin Beatrix. Enfin, de rest van het verhaal is bekend."

Heen en weer naar Suriname, alle culturen in één lichaam. Voel je je Nederlander of Surinamer?

"Hier ben ik 100% Nederlander. Maar het zal nog even duren voordat mensen zeggen: Oh, daar komt een Nederlander. Want ik ben niet blank. Als ik in Suriname ben, ben ik meteen een Surinamer."